Кіріспе

1952 жылы Жаков Беккердің түсірген фильмі

"Алтын қалқан" ("Casque d'Or") – Жаков Беккердің режиссерлік еткен 1952 жылғы француздық тарихи драмалық фильмі. Бұл Белль Эпок дәуіріндегі трагедия, Симон Синьоре мен Серж Реджиани сомдаған кейіпкерлердің апатты махаббат оқиғасы. Оқиға 1902 жылы газеттерде сенсация тудырған, жезөкше Амели Эли және апачи топтарының басшылары Манда мен Лека арасындағы танымал махаббат үшбұрышына негізделген. Фильм Париждегі Биланкур студиясында және қаланың әртүрлі локацияларында түсірілді. Фильмнің декорацияларын суретші-қоюшы Жан д'Эобонн жасаған.

Сюжет

Мари (Симон Синьоре) - алтын шашты шапқышымен танымал, сұлу әйел, Феликс Лека басқарған жергілікті синдикаттың мүшесі, әсемсіз қылмыскер Роландпен бақытсыз қарым-қатынаста. Биде Мариді жас балтагер Жорж Мандамен оның ескі досы Реймонд таныстырады, ол қазір Леканың тобында. Манда мен Реймонд түрмеде бірге болғандықтан, бір-біріне жақын достар. Бірден Мари Мандаға тартылады, бұл Роланның көңілін қалдырады. Мари мен Манда өзін жақын биге кіргенін көргеннен кейін, Роланд Манданы қорқытуға тырысады, ол оны тез арада ұрып-соғады. Маридің Мандаға деген қызығушылығын байқаған Роландтың қызғанышы артады. Роландтың білмейтіндігі, Мари Манданың қалыңдығы бар екенін біледі және ол оны ұмытуға тырысады, өзін қарулы адам ретінде өмір сүруге бейімдейді. Алайда, Манда Мариді Роландан алу үшін түнгі клубқа келеді, содан кейін ол оны бірнеше синдикат мүшелері, соның ішінде Реймонд көретін кезде, онымен күресуді шешеді. Лека да бар, өйткені ол Мариден клубқа барып, оны Роланнан "сатып алу" туралы ұсынысына жауап беруін сұрады. Клубтың сыртында қарапайым жекпе-жек болып басталған жағдай кенеттен күшейеді, өйткені Лека екі ер адамның арасында жерге пышақ тастап, қауіпті арттырады. Манда пышақты ұстап алады да, Роланды өлтіріп, оған пышақ салады. Манданың жекпе-жек шеберлігі Лекаға әсер етеді, ол оған марқұм Роланның бандиттегі бос орнын ұсынады. Манда бас тартады. Бұл арада клубтың ішіндегі бір адам сыртта қақтығыстар болғанын байқап, билік органдарына хабарласады. Полиция оқиға орнына жетіп, синдикат мүшелері Роланның жансыз денесін алып кетуге тырысады. Нәтижесінде бәрі қашады, соның ішінде Мари де қашады, ол жақын маңдағы ауылға барып, синдикаттан бас сауғалайды. Роланның денесін полиция табады, олар кісі өлтіруді тергеуді бастайды. Түнгі клубтағы кісі өлтіру туралы полицияға хабарлаған адам кейіннен құпия жағдайда өліп қалды; Синдикат мүшелері тыныш тойлайды және Леканың шақыруымен оның жерлеу рәсіміне ақша бөледі. Манда қаладан қашуды жөн көреді. Мари онымен байланысқа түседі және екеуі оның ауылында кездеседі. Екі ғашық бірге идилликалық өмір сүреді, бірақ Лека өзінің арам полицеймен байланыстарын пайдаланып, Реймондты Роланды өлтіргеніне айыптау үшін араласады. Лека өзінің жоспары Манданы жасырынған жерінен шығарып, досын құтқару үшін және Мариді өзінің бақылауына алу үшін мойындауға мәжбүр етеді деп санайды. Манда Реймондтің кісі өлтіргені үшін тұтқындалғаны туралы хабарды естігенде, Маримен тату бола алмайды. Таңертең оянғанда, Манда өзін полицияға тапсыру үшін қалаға оралғандығын біледі. Полиция бөлімшесінде Манда Ролланды Раймонд емес, ол өлтіргенін түсіндіретін антпен мойындауды жазады. Осы арада Мари Лекаға барып, оған Мандаға полициядан қашып шығуға көмектесуін сұрайды. Лека оны жетелеп, оған күшпен жол ашады; Өкінішке орай, ол оған өзімен бірге жолға шығуға мүмкіндік береді. Полиция Реймондты босатудың орнына оны кісі өлтіруге қатысқан деп айыптауды шешеді. Полиция бөлімшесінде Реймонд Леканың тұтқынға түскенін біледі. Кейінірек ол бұл ақпаратты Мандамен түрмеден түрмеге тасымалдаған кезде бөліседі, бұл екеуін Маридің көмегімен полиция қамауынан қашуға итермелейді. Алайда, Реймонд полицияның атысынан өлім жазасына кесіледі. Кейіннен, Реймонд жергілікті тавернада Леканың тобында өліп жатқан кезде, Манда Леканы досының өліміне және оның қазір өлімге душар болған махаббатына кек алу үшін аңшылыққа шығады. Манда Леканың үйінде Маридің жақында Леканың төсегінде болғанын біледі; Лека жағдайды Маримен өз қалауын жүзеге асыру үшін пайдаланғанын түсінеді. Ашулы Манда ақырында Леканы тауып алады және оны күндіз полиция бөлімшесіне қуып жетеді, содан кейін ол есігінен таса болған офицерлердің алдында пистолет алып, екі адамды бір бөлмеге бөгеп, дірілдеп тұрған Леканы бірнеше рет атып өлтіреді. Ақыры полициямен ұсталған Манданың тағдыры шешілді. Екі кісі өлтіргені үшін жауапты деп танылған Манда гильотина арқылы өлім жазасына кесіледі. Жүрегі жараланған Мари өзінің сотталған сүйіктісін өлтіруді аулаға қарап тұрған жоғарғы қабаттағы пәтер терезесінен қорқып қарап тұр.

Соңғы көрініс

Фильмнің соңғы көрінісі атақты. Манда полицияға басылғаннан кейін, фильмде Мари Леканың бұрынғы шабандоздарының бірімен бірге қаладағы арзан қонақ үйге түнде келеді және бөлме жалдайды. Фильм жасаушылар көрермендерге бұл не үшін жасалып жатқаны туралы бірден түсіндірмейді. Бұл туралы кейін ғана белгілі болады – ол тұрған бөлме Манданың атылуына дайындалған аулаға қарап тұр. Британдық киносыншы Рой Армес: «Беккер гильотинаның төңірегіндегі асығыс, жамандық пен лас-лықты көрсетеді, сондықтан біз бұл жазалауды адамзатқа жасалған құрметсіздік деп қабылдаймыз» деп жазды. Француз жаңа толқынының режиссері Франсуа Трюффо, фильмнің режиссері Жак Беккердің ықыласты жанкүйері, осы көріністі ерекше мақтады. Ол былай деп жазды: «Егер сіздер оқиғалардың қалай құрылғанына қызығушылық танытсаңыз, онда сюжеттің тапқырлығына, әсіресе, Манданың өлім жазасына кескілесін, күтпеген және керемет түрде жеткеніне таң қаласыз, өйткені Casque d'Or [Мари] түн ортасында жаман қонақ үйге келіп жетеді. Мен немесе менің әріптес сценарийшілерім қиын жағдайға түскенде, көбінесе бір-бірімізге: «Алтын каска шешімі қалай?» деп сұраймыз».

Қабылдау

Халықаралық фильмдер энциклопедиясы (Lexikon des Internationalen Films) былай деп жазды: "Casque d'Or" фильмімен Жак Беккер belle époque дәуірі туралы стильдік тұрғыдан ең айқын және кино тілінде сенімді фильм түсірді. Көлеңкелі ортаның бейнесі, Манда мен Мари арасындағы махаббат қарым-қатынасының терең адамдық түсіндірілуі – бұл керемет актерлер Симон Синьорет пен Серж Реджанидің шеберлігімен таң қалдыратын және көндіретін жарайды. Бекер кейіпкерлерді сомдауда шебер екенін дәлелдейді, сол кездегі азаматтардың санасындағы поэтикалық реализмді меңгерген бірнеше режиссердің қатарында болды". Кинодағы тұлғалардың үлкен өмірбаяндық сөздігі (Das große Personenlexikon des Films) былай деп жазды: "Беккердің ғасыр басындағы орта туралы суреті, бандиттік бәсекелестік туралы айқын құрылымдалған әңгімесі – оның шедеврі саналады". Reclam's Film Guide (Reclams Filmführer) былай дейді: "Беккер "тарихи бандит фильмін" түсіруге мүдделі болған жоқ; ол "belle époque" дәуірі туралы ерекше фильм жасады, онда оқиғалардан гөрі адамдар маңызды, ал сезімдер қылмыстық іс-әрекеттен гөрі шынайы. Ерекше сұлулығымен, стильге қатаң ұмтылысымен, айқын драматургиясымен – бұл, мүмкін, Беккердің шедеврі". Bucher's Encyclopedia of Film (Buchers Enzyklopädie des Films) мынадай мәліметтер келтіреді: "Беккер ғасыр басындағы Парижді декорациялар мен кейіпкерлерді сомдауда шеберлікпен көрсетеді. Қараңғы сюжетіне қарамастан, фильмде өмірді қуаттайтын сипат бар, әсіресе сыртқы түсірілімдерде, бұл басты рөлдегі Симон Синьореттің күшті харизмасымен байланысты". Rotten Tomatoes сайтында фильмге 12 рецензия негізінде 100% мақұлдау көрсетілді, ал салмақты орташа бағасы 8.5/10 құрады.

Мәдени сілтемелер

1986 жылы Франция үкіметі француз киносының жүз жылдығына арналған пошта маркасын шығарды, онда Жак Беккердің "Casque d'Or" фильмі бейнеленген. Дон Уинслоудың "Сатори" романында басты әйел кейіпкер Соланж Пикар Сайгондағы кинотеатрда "Casque d'Or" фильмін қайта-қайта көріп, әр жолы соңында көз жасына ие болады.