Кіріспе

1928 жылғы фильм

2003 жылы «Түйелік наурыз» фильмі АҚШ Кітапханасы Конгресі тарапынан «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар» деп танылып, АҚШ Ұлттық кино тізіліміне сақтауға алынды. Фильм 2024 жылы АҚШ-та авторлық құқығынан босатылды.

Сюжет

1914 жылы Венада принц Ники ескірген ақсүйектер отбасының ұрпағы және ат әскерінің командирі. Қасиетті Степан соборының алдындағы парад кезінде Ники көпшіліктің арасында қонақүй иесінің қызы Мициді байқайды. Мицзи отбасымен бірге тамақтанып отыр, ал оның қасап жігіті Шани бүкіл отбасын масқаралап, түкіріп тастайды. Ники мен Митзи парад кезінде бір-бірімен флирт жасайды. Қарулы атпен салют кезінде Никидің аты қорқып, Мициді жарақаттады, ол ауруханаға жіберіледі. Ники қазір Шаниді де тұтқындады. Ники Мицциге ауруханада, кейіннен ол арфашы болып жұмыс істейтін барада барады. Олар бір-бірімен кездесуге шығып, ғашық болады. Отбасының қаржылық қиындықтарын білген Никкиге бай фабрика иесі өзінің қызы Сесилияға үйленуге, ал ол абыройлы атаққа ие болуға ұсыныс жасайды. Бастапқыда Ники бас тартады, бірақ ақырында Сесилияға үйленуге келіседі. Шени түрмеден босап, Мицци мен Никидің қарым-қатынасын біледі және Мицциге Ники мен Сесилияның үйлену туралы жариялайтын газет мақаласын көрсетеді. Мицзи тыныш болып, Шаниге оны жек көретінін және әлі де Никиді жақсы көретінін айтады. Ашулы Шани Мициді зорлауға тырысады, бірақ оның әкесі соңғы сәтте оған жол бермейді. Шэни Никиді үйлену тойынан кейін өлтіруді шешеді. Ники мен Сесилияның үйлену тойын атап өту. Шэни Никиді шіркеуде қарумен күтіп тұр. Соңғы сәтте Мицци пайда болады және Никиді өлтірмесе, Шаниге үйленуге уәде береді. Ники мен Сесилия көлігесіне отырып, кетіп барады.

Бал айлары

"Ақжол" ханзада Никидің Альп тауларындағы бал айын және Мицци мен Шанидің үйлену тойын көрсетеді. Мицци әлі де Никиді сүйеді, ал қызғанышпен толған Шани ханзаданы тағы да өлтіруді жоспарлайды. Шани Никиге оқ атып, бірақ Сесилия Никидің жолына тікелей келіп, оны қорғайды. Шани қашқынға айналып, жасырынады. Ники мен Мицци соңғы рет кездеседі, онда Мицци Никиге монастырьға барып қанағаттанатынын айтады. Ники соғысқа қатысып, сонда қаза табады.

Музыка

Фильмде Гарри Д. Кер (текст авторы) және Дж. С. Замечник (музыка авторы) жазған "Жәннәт" атты негізгі ән болды.

Алдын ала өндіріс

"Шат жесір" фильмін аяқтағаннан кейін көп ұзамай және Metro Goldwyn Mayer компаниясындағы жаман жұмыс тәжірибесінен соң, Строхайм тәуелсіз фильм продюсері Пэт Пауэрспен кездесіп, оны "Түйелік наурыз" фильмін қаржыландыруға көндірді. Строхаймның сценарийі 1926 жылдың наурыз айына дейін аяқталды және 154 беттен тұрды. Қазіргі қолжетімді фильм нұсқасы түпнұсқа сценарийдің алғашқы 67 бетін көрсетеді. Строхайм режиссерлік еткен фильмдерде жиі болатындай, фильмнің дәлдігі жоғары шығындарға және өндіріс құнына әкелді. Строхайм Киелі Стефан соборының, оны қоршаған көшелердің, әртүрлі сарайлық бөлмелердің және мыңдаған гүлдері жеке-жеке байланған алма бағының үлкен декорацияларын қайта жасады. Строхайм өзінің әсем декорацияларын қорғай отырып: "Олар мен оларға канализация мен өлген мысықтар беремін дейді! Ал осы жолы мен оларға сұлулық сыйлаймын. Сұлулық және алма гүлдері! Олар көтере алмайтындай!" деді.

Түсірілім

Суретке түсіру 1926 жылдың маусым айында басталды және 1927 жылдың қаңтарында Пауэрс Строхаймды тоқтатқанға дейін жалғасты. Фильмнің түсірілім алаңына кірген тілші Строхаймның жоғары талапкерлігі мен уақыт пен ақшаға немқұрайлы қарағанын баяндады, сондай-ақ Строхайм актерлер мен түсірілім тобына бір сахнаны қажет болған жағдайда, дұрыс түсіргенше 24 000 рет түсіретінін айтқан екенін жеткізді. Алты айлық түсірілім барысында Строхайм 200 000 метрден астам пленка түсірді. Фильмнің бастапқы бюджеті шамамен 300 000 долларға бағаланған. Пат Пауэрс өндірісті тоқтатқан кезде бюджет 1 250 000 долларға жетті.

Өңдеу

1927 жылдың қаңтар айында Строхайм Пауэрс үшін түсірілген кадрларды көрсетіп, фильмді монтаждауды бастады, екі бөлек фильмді тізбектеп көрсетуді жоспарлаған. Оның бірінші бөлігінің алғашқы нұсқасы 25 795 футқа (төрт жарым сағаттан астам) жетеді, содан кейін ол фильмді одан әрі қысқартудан бас тартты. Пауэрс фильмді өзіне алды. Пауэрс Paramount Studios-ты фильмді таратуға көндірді, ал он екі айлық монтаждаудан кейін оны қалай шығаруға болатынына көз жеткізбегеннен кейін, 1928 жылдың қаңтарында екі бөлімді фильмнің қысқартылған нұсқасын аяқтады. Paramount кинорежиссер Йозеф фон Штернбергті фильмді көлемді ету үшін қайта монтаждауға шақырды. Студияның деректерінде Строхайм Штернбергті мақұлдағаны көрсетілген, бірақ кейін Строхайм фильмді қайта кесуде Штернбергті жартылай кінәлады. Строхаймнің екінші бөлігінің алғашқы нұсқасы 22 484 фут болды. Студия мен Штернберг өзгерістерін енгізбес бұрын ол оны 15 000 мен 20 000 фут аралығына дейін қысқартты. Фильмнің түпнұсқалық нұсқасынан тек 4 500 фут қолданылды. 1947 жылы Строхайм фильмнің бірінші бөлігін монтаждауды аяқтағанын, бірақ оны Штернбергке бергеннен кейін екінші бөлігін аяқтамағанын мәлімдеді. Ол сондай-ақ фильмнің соңғы бюджеті 900 000 доллар болғанын, Пауэрс пен Paramount фильмнен пайда тапқанын, ал оның келісімшарт бойынша фильм табысының 25%-ын алмағанын айтты. Бұл мәлімдеме жалған, себебі фильмнің соңғы бюджеті, екі жылдық пайызын, фильмнің түсті бөлімдерін және көрсетуге дыбыс жазбаларын жасауды ескергенде, миллион доллардан асты. "Үйлену маршы" келесі наурыз айында Калифорния штатының Лонг-Бич қаласындағы Египет театрында көрсетілді. Апаттық көрсетімнен кейін Paramount "Үйлену маршын" екі фильм ретінде шығаруға шешім қабылдады, екінші бөлігіне "Ай құдасы" деген атау берілді. "Үйлену маршы" 14 катушкадан, ал "Ай құдасы" 8 катушкадан тұрды. "Ай құдасының" алғашқы үш катушкасы "Үйлену маршынан" алынған, олар түсіндіру үшін пайдаланылды. "Үйлену маршының" екінші жартысынан Строхаймнің түпнұсқалық түсірілімінің тек бес катушкасы қолданылды, бұл шамамен 50 минутты құрады және Строхаймнің түпнұсқалық нұсқасының бес бөлігін ғана құрады.

Қабылдау

"Бейіт маршы" 1928 жылдың қазан айында шықты, ал "Алма ай" бірнеше айдан кейін Еуропа мен Оңтүстік Америкада ғана көрсетілді. Бұл фильм кассада сәтсіздікке ұшырады және "сүлейтін фильмдер" кино нарығын басып алғаннан кейін үнсіз фильмдердің танымалдылығы төмендеген кезде шықты. Variety журналы оны "ауыр, баяу дамыған туынды" деп сипаттады. Ханс Г. Лустиг фильмді "түсті ертегі" деп атады. Бірақ түстері улағыш. Строгейм – қатал адам. Бірақ оның қаталдығы армандардың нәзік жалғандығының естелігін көрсетеді. Оның олардың болуына деген қайғылы кекі – қатыгез карикатуралар. Бұл – бірегей, қызықты оқиға.