Эндрю С. Гиббонстың оқыту дизайнының жалпы теориясы

Кіріспе

Эндрю С. Гиббонс әзірлеген оқу-әдістемелік жобалаудың жалпы теориясы – модельге бағытталған оқыту. Бұл теорияны кез келген оқу ортасында жеке және топтық оқытуды, сондай-ақ кез келген оқыту түрін жобалау үшін пайдалануға болады. Бұған қоса, бұл теорияны әртүрлі технологиялар мен медиа жеткізу жүйелерін қолдана отырып оқу материалдарын жобалауға да болады.

Теориялық қорытынды

Модельге негізделген оқыту теориясы оқытудың мақсаты білім алушыларға қоршаған ортадағы заттар мен құбылыстар туралы білімді құруға көмектесу деген болжамға негізделген. Когнитивтік психология саласындағы теоретиктер білімнің адам жадында динамикалық, желілік құрылымдар түрінде бейнеленетінін және сақталатынын айтады, олар схемалар немесе ақыл-ой үлгілері деп жалпыға белгілі. Бұл ақыл-ой үлгілері туралы түсінікті Гиббонс модельге негізделген оқыту теориясына енгізді. Бұл теория білім алушылар объектілерді, құбылыстарды және қоршаған ортаны бақылау немесе олармен өзара әрекеттесу арқылы алған ақпаратты өңдеу кезінде ақыл-ой үлгілерін жасайды деген болжамға негізделген. Оқу-әдістемелік дизайнерлер білім алушыларға (а) объектіге, құбылысқа немесе қоршаған ортаға қатысты нақты ақпаратқа назар аударуға көмектесу және (б) оқу процестерін іске қосуға арналған іс-шаралар немесе тапсырмаларды ұйымдастыру арқылы көмектесе алады. Оқу-әдістемелік жобалаушылар білім алушылардың назарын белгілі бір ортада орын алатын мұқият таңдалған объектілер мен құбылыстарға бағыттауы мүмкін. Кейбір жағдайларда оқушыларды нақты объектілермен, құбылыстармен немесе ортамен жұмыс істету мүмкін болмайды. Мұндай жағдайларда оқу-әдістемелік дизайнерлер объектілердің, құбылыстардың немесе орталардың модельдерін жасай алады. Бұл модельдер объектінің, құбылыстың немесе қоршаған ортаның қасиеттері, әрекеттері немесе себеп-салдар байланыстары туралы ақпаратты қамтитын анықтама немесе бейнелеу болып табылады. Оқу-әдістемелік жобалаушылар оқушыларға өздерінің ақыл-ой үлгілерін құруға көмектесу үшін әртүрлі модельдерді пайдалана алады. Модель қарапайым мәтіндік сипаттамалардан бастап күрделі мультимедиалық симуляцияларға дейін әртүрлі формада болуы мүмкін. Модельге негізделген оқыту теориясына сәйкес, модельдердің үш түрі бар: (а) табиғи немесе жасалған себеп-салдар жүйесі, (b) бір немесе бірнеше жүйелер жұмыс істейтін орта немесе (c) сарапшының орындалуы – жүйелер мен орталарда өзгерістер тудыратын мақсатты, нәтижеге бағытталған әрекеттер жиынтығы. Бұл үш түрлі модель – жүйе, орта және сарапшының орындалуы – кез келген сала бойынша тақырыптық ақпаратты бейнелеу және жеткізу үшін жан-жақты құрылымды құрайды. Оқушылар күрделі объектілермен немесе модельдермен қарым-қатынас жасайтын кезде, оларға ақпаратты табу және өңдеуде көмек қажет болуы мүмкін. Оқу-әдістемелік дизайнерлер оқушыларға шешуге арналған проблемаларды енгізу арқылы, оларды оқушы толық немесе ішінара анықтайтын реттілікпен шешуге көмектеседі. Гиббонс проблеманы «толық емес белгілі модель туралы ақпаратты сұрау» деп анықтайды. Проблема – бұл оқушының модельдің бір немесе бірнеше қасиеттерін, элементтерін немесе өзара байланыстарын беруін сұрау. Проблемалар оқушының назарын объектілер немесе модельдер туралы нақты ақпаратқа аударатын сүзгілер немесе маскалар рөлінде әрекет етеді. Проблемалар сонымен қатар ақыл-ой модельдерін құруда қолданылатын оқу процестерін іске қосады. Проблемалар тізбекпен шешілген сайын, оқушылар көбірек ақпаратты өңдеп, толыққанды және пайдалы ақыл-ой үлгілерін жасайды.

The theory of model centered instruction is based on the assumption that the purpose of instruction is to help learners construct knowledge about objects and events in their environment. In the field of cognitive psychology, theorists assert that knowledge is represented and stored in human memory as dynamic, networked structures generally known as schema or mental models. This concept of mental models was incorporated by Gibbons into the theory of model centered instruction. This theory is based on the assumption that learners construct mental models as they process information they have acquired through observations of or interactions with objects, events, and environments. Instructional designers can assist learners by (a) helping them focus attention on specific information about an object, event, or environment and (b) initiating events or activities designed to trigger learning processes. Instructional designers may guide learner attention by introducing learners to carefully selected objects and events that occur in certain environments. In some situations, it is not possible to have learners work with real objects, events, or environments. In these cases, instructional designers may create representations of the objects, events, or environments. These representations are called models. A model is a definition or representation of an object, event, or environment that includes some information regarding their properties, actions, or cause effect relationships. Instructional designers may use a variety of models to help learners construct their own mental models. A model can take various mediated forms, from simple textual descriptions to complex, multimedia simulations. According to the theory of model centered instruction, there are three types of models: (a) a natural or manufactured cause effect system, (b) an environment in which one or more systems operate, or (c) an expert performance—a set of purposeful, goal driven actions that causes changes within systems and environments. These three types of models — system, environment, and expert performance form a comprehensive framework for the representation and communication of subject matter information in any domain. When learners interact with complex objects or models, they sometimes need assistance in discovering and processing information. Instructional designers can guide learners by introducing problems to be solved in a sequence that may be partially or fully determined by the learner. Gibbons defines a problem as “a request for information about an incompletely known model. A problem is a request for the learner to supply one or more of the model’s behaviors, elements, or interrelations that are missing”. Problems act as filters or masks that focus learner attention on specific information about the objects or models. Problems also trigger learning processes used in the construction of mental models. As problems are solved in sequence, learners process more information and construct more comprehensive and useful mental models.

Үлгіге негізделген оқыту қағидалары

Гиббонс модельге бағытталған оқытудың жалпы жобалау принциптерін жинақтаған жеті қағиданы анықтады. Бұл қағидалар оқытудың жалпы мақсаттарымен, пәннің мазмұнымен және модельге бағытталған оқытудың оқу стратегияларымен байланысты. Бұл қағидаларда проблемаларды жобалау, таңдау және тізбектеуге қатысты негізгі идеяларды табуға болады. Сонымен қатар, бұл қағидалар білім алушыға қажетті ақпаратты, материалдарды, құрал-жабдықтарды және жеке көмек көрсетуде бағыт-нұсқау береді. Гиббонс анықтаған бұл қағидалар төменде келтірілген. 1. Тәжірибе: Оқушыларға оқыту мақсатында бір немесе бірнеше жүйемен немесе үш типтегі жүйелердің модельдерімен өзара әрекеттесуге мүмкіндік беру керек: орта, жүйе және/немесе сарапшының жұмысы. Модель және симуляция терминдері бір-бірімен толық сәйкес емес; модельдер компьютерлік және компьютерлік емес түрлерде көрініс бере алады. 2. Проблеманы шешу: Жүйелермен немесе модельдермен өзара әрекеттесу, модель тұрғысынан айқындалған, бір немесе бірнеше мұқият таңдалған проблемаларды шешуге бағытталған болуы керек, ал шешімді оқушының өзі, әріптесі немесе сарапшы орындауы тиіс. 3. Денатурациялау: Модельдерді оларды бейнелейтін орта арқылы нақтыдан айыру қажет. Дизайнерлер оқушының білімі мен мақсатына сәйкес денатурациялау деңгейін таңдауы керек. 4. Тізбек: Проблемалар модельдік шешім немесе белсенді оқушы шешімі үшін мұқият құрылған тізбекпен реттелуі керек. 5. Мақсатқа бағдарлану: Таңдалған проблемалар нақты оқу мақсаттарына жетуге сәйкес болуы керек. 6. Ресурстар: Оқушыға оқу мақсаттары мен білім деңгейіне сәйкес келетін шешім ортасында (оқушының санасында ғана болуы мүмкін) проблеманы шешу үшін ақпараттық ресурстар, материалдар мен құралдар ұсынылуы керек. 7. Оқуды күшейту: Оқушыға шешімді табу кезінде динамикалық, мамандандырылған, арнайы дайындалған оқу құралдары арқылы қолдау көрсетілуі керек.

Gibbons has defined seven principles that summarize the general design prescriptions of model centered instruction. These principles are related to the overall instructional purposes, subject matter content, and instructional strategies of model centered instruction. Key ideas related to designing, selecting, and sequencing problems can also be found in these principles. In addition, these principles provide guidance in how to provide supportive information, physical materials, tools, and personalized assistance to the learner. These principles, as defined by Gibbons, are listed below. 1. Experience: Learners should be given maximum opportunity to interact for learning purposes with one or more systems or models of systems of three types: environment, system, and/or expert performance. The terms model and simulation are not synonymous; models can be expressed in a variety of computer based and non computer based forms. 2. Problem solving: Interaction with systems or models should be focused by the solution of one or more carefully selected problems, expressed in terms of the model, with solutions being performed by the learner, by a peer, or by an expert. 3. Denaturing: Models are necessarily denatured from the real by the medium in which they are expressed. Designers must select a level of denaturing matching the target learner’s existing knowledge and goals. 4. Sequence: Problems should be arranged in a carefully constructed sequence for modeled solution or for active learner solution. 5. Goal orientation: Problems selected should be appropriate for the attainment of specific instructional goals. 6. Resourcing: The learner should be given problem solving information resources, materials, and tools within a solution environment (which may exist only in the learner’s mind) commensurate with instructional goals and existing levels of knowledge. 7. Instructional augmentation: The learner should be given support during solving in the form of dynamic, specialized, designed instructional augmentations.