Кіріспе

Пачуол немесе пачуол спирті (C15H26O) – пачуол өсімдігінде кездесетін сесквитерпен спирті. Пачули майы парфюмерияда маңызды құралымдық материал болып табылады. (−) оптикалық изомері – пачулиге тән иістің пайда болуына жауапты органикалық қосылыстардың бірі. Пачуол, сондай-ақ, химиотерапияға қолданылатын Таксол дәрісін синтездеуде де пайдаланылады.

Құрылымын анықтау

Гал 1869 жылы алғаш рет пачули спиртын бөліп алды, ал Монголфиер кейіннен оның химиялық құрамын (дұрыс) C15H26O деп анықтады. Алғашқы құрылымдық зерттеулер көп ұзамай қаныққан трициклді үшінші спирттің бар екенін көрсетті. Бірнеше жыл бойы мұқият ыдырауды зерттегеннен кейін Бюхи және оның әріптестері пачули спиртінің құрылымы 1 екенін ұсынды. Табиғи пачули спиртінің нағыз үлгісіне сәйкес келетін материалды кейіннен синтездеу Бюхидің ұсынысын растағандай болды. Алайда, Дюниц пен оның әріптестері Бюхидің құрылымының іс жүзінде дұрыс емес екенін кездейсоқ жағдайда анықтады. Дюниц және т.б. хром қышқылымен пачули спиртінің диэстеріне рентгендік талдау жасады, мақсаты Cr-O-C бұрыштарын анықтау болатын. Талдау барысында олар рентгендік деректерді "белгілі" құрылым 1-мен сәйкестендіре алмады. Бюхимен бірлескен мақалада олар пачули спиртінің шындығында жаңа құрылым 2-ге ие екенін бірлесіп ұсынды. Бұл қарама-қайшылық Бюхидің растау синтезінде пачуленді перокси қышқылымен өңдеген кезде күтпеген қаңқалық өзгеріске байланысты туындады. Өзгерген молекула кездейсоқ түрде табиғи өнімнің дұрыс құрылымын көрсетті.