Кіріспе
Бразилияда лесбиянка, гей, бисексуал және трансгендерлік (ЛГБТ) құқықтары әлемдегі ең жоғары деңгейде саналады. Бразилиядағы бір жынысты жұптар 2013 жылдың 16 мамырынан бастап гетеросексуалдарға кепілдік берілген некеге тұру және бала асырап алу құқығын қоса алғанда, барлық құқықтардан пайдаланады. 2019 жылдың 13 маусымында Бразилияның Жоғарғы соты жыныстық бағдарлану мен гендерлік идентиті негізіндегі кемсітушілікті расизмге теңестірілген қылмыс деп шешті. 2011 жылдың 5 мамырында Жоғарғы Федералдық Сот бір жынысты жұптарға тұрақты одақтағы жұптармен бірдей 112 заңды құқық беруге қолдау көрсетті. Шешім 10–0 дауыспен, бір адам қатыспауымен қабылданды – әділет министрі бұрын бас прокурор қызметін атқарган кезінде бір жынысты одақтарды қолдағандықтан дауыс беруден бас тартты. Бұл шешім тұрақты одақтағы бір жынысты жұптарға қарама-қарсы жынысты жұптар сияқты қаржылық және әлеуметтік құқықтар берді. 25 қазанда Жоғарғы сот екі әйелдің заңды түрде некеге тұруы мүмкін деген шешім шығарды. АҚШ Жоғарғы сотының «stare decisis» принципінен өзгеше, Жоғарғы соттың шешімі тек талап иелеріне қатысты болды, бірақ ұқсас жағдайларда қолданылуы мүмкін прецедент ретінде сақталды. Бұл Бразилияда бір жынысты некені қолдаған ең жоғарғы сот болды. Бұл шешім екі төменгі соттың әйелдерге қатысты бұрынғы шешімдерін жоққа шығарды. Сот Конституция бір жынысты жұптарға некеге тұру құқығын кепілдік береді және қолданыстағы Азаматтық кодекс бір жынысты екі адамның некеге тұруына тыйым салмайды деп шешті. Бұл шешімдер болашақта бір жынысты неке құқықтарын заңдастыруға жол ашты. Осының нәтижесінде, 2013 жылдың 14 мамырында Ұлттық Әділет Кеңесі 14–1 дауыспен бүкіл елде бір жынысты некелерді заңдастырды. Бұл шешім елдің барлық азаматтық тіркелімдеріне бір жынысты некелерді тіркеуді және жүзеге асыруды, сондай-ақ жұптар тілек білдірген жағдайда тұрақты одақтарды некеге айналдыруды міндеттейді. Сол кездегі Әділет Кеңесінің және Жоғарғы Федералдық Соттың төрағасы Хоаким Барбоса бұл шешімде нотариустар «бір жынысты екі адамның арасындағы некеге лицензия беруден және оны орындаудан немесе тұрақты одақты некеге айналдырудан» бас тарта алмайтынын мәлімдеді. Бразилиядағы ЛГБТ құқықтарының жағдайы 1985 жылы әскери диктатура аяқталғаннан және 1988 жылғы Бразилияның жаңа Конституциясы қабылданғаннан бері кеңейді. Бразилия География және Статистика институтының (IBGE) 2019 жылғы сауалнамасы бойынша, барлық халықты білдіретін 108 000 үй шаруашылығының ішінде 2,9 миллион бразилиялық өзін гомосексуал немесе бисексуал деп танысты (18 жастан асқан халықтың 1,8% -ы). Гиннес рекордтарының мәліметтері бойынша, Сан-Паулу гей-парады әлемдегі ең ірі ЛГБТ-парад болып табылады, оған 2009 жылы 4 миллион адам қатысты. 2010 жылғы Бразилиялық халық санауының (IBGE) мәліметтері бойынша, Бразилияда 60 002 бір жынысты жұп және 37,5 миллион гетеросексуалды жұп бірге тұрады. Елде 300-ге жуық белсенді ЛГБТ ұйымдары бар. 2022 жылғы Datafolha сауалнамасына сәйкес, гомосексуализмді қоғам қабылдауы керек деп ойлайтын бразилиялықтардың үлесі 2014 жылы 64% -дан 2022 жылы 79% -ға дейін өсті. Дегенмен, Бразилияда ЛГБТ-ге қарсы қылмыстардың көрсеткіші жоғары екені хабарланды, 2017 жылы ғана 380-ден астам адам өлтірілді, бұл 2016 жылмен салыстырғанда 30% -ға көп. Сол жылы Бразилияда да адам өлтірудің ең жоғары көрсеткіші тіркелді, барлығы 63 880 адам қаза тапты.
Lesbian, gay, bisexual, and transgender (LGBT) rights in Brazil rank among the highest in the world. Same sex couples in Brazil have enjoyed the same rights guaranteed to heterosexual ones since 16 May 2013, including marriage and adoption. On June 13, 2019, the Brazilian Supreme Court ruled that discrimination on the basis of sexual orientation and gender identity is a crime akin to racism. On May 5, 2011, the Supreme Federal Court voted in favor of granting same sex couples the same 112 legal rights as couples in stable union. The decision was approved by a 10–0 vote with one abstention – one justice abstained because he had spoken publicly in favor of same sex unions when he was attorney general. The ruling gave same sex couples in stable unions the same financial and social rights enjoyed by those in opposite sex relationships. On October 25, the Superior Court of Justice ruled that two women can legally marry. Differently from the U. S. Supreme Court's "stare decisis", the Superior Court decision would only reach the authors of the demand, but stood as a precedent that could be followed in similar cases. It was the highest court in Brazil to uphold a same sex marriage. This overturned two lower courts' rulings against the women. The Court ruled that the Constitution guarantees same sex couples the right to marry and that the current Civil Code does not prohibit the marriage of two people of the same sex. These decisions paved the way for future legalization on same sex matrimonial rights. Consequently, on May 14, 2013, the National Council of Justice legalized same sex marriage in the entire country in a 14–1 vote by issuing a ruling that orders all civil registers of the country to license and perform same sex marriages and convert any existing stable unions into marriages if the couples so desire. Joaquim Barbosa, then president of the Council of Justice and the Supreme Federal Court, said in the decision that notaries cannot continue to refuse to "licensing and performance of a civil marriage or the conversion of a stable union into a marriage between two people of the same sex". The status of LGBT rights in Brazil has expanded since the end of the military dictatorship in 1985, and the creation of the new Constitution of Brazil of 1988. A 2019 survey conducted by the Brazilian Institute of Geography and Statistics (IBGE), indicated that out of a total of 108.000 households (representing the entire population), 2.9 million Brazilians self identify as homosexual or bisexual (1.8% of the population aged 18 and over). According to the Guinness World Records, the São Paulo Gay Pride Parade is the world's largest LGBT Pride celebration, with 4 million people attending in 2009. Brazil had 60,002 same sex couples living together and 37,5 million heterosexual couples, according to the Brazilian Census of 2010 (IBGE). The country has about 300 active LGBT organizations. According to a 2022 Datafolha survey, the percentage of Brazilians who think homosexuality should be accepted by society had increased from 64% in 2014 to 79% in 2022. However, Brazil is reported to have the highest LGBT murder rate in the world, with more than 380 murders in 2017 alone, an increase of 30% compared to 2016. That same year, Brazil also reported the highest homicide rate in its history, with a total of 63,880 homicides.
Бір жынысты адамдардың арасындағы қатынастарды тану
2011 жылдың 25 қазанында Жоғары сот екі әйелдің заңды түрде некеге тұруы мүмкін деген шешім шығарды. АҚШ Жоғарғы Сотының "stare decisis" принципінен өзгеше, Жоғарғы Сот шешімі талап иелеріне ғана қатысты, бірақ ұқсас жағдайларда үлгі ретінде қолданылуы мүмкін болатын. Бұл Бразилиядағы бір жынысты некелерді қолдаған ең жоғары сот шешімі болды. Ол екі төменгі сатыдағы соттың шешімдерін жойды. Сот Конституция бір жынысты жұптарға некеге тұру құқығын кепілдік береді және қолданыстағы Азаматтық кодекс бір жынысты екі адамның некелесуіне тыйым салмайды деп шешім шығарды. Бұл шешім болашақта бір жынысты неке құқықтарын заңдастыруға жол ашты. Бразилияның Жоғарғы Федералдық Сотының және Конституциялық соттың төрағасы Хоаким Барбоса шешімінде нотариустар "бір жынысты екі адамның азаматтық некесіне лицензия беруден және оны рәсімдеуден немесе тұрақты одақты некеге айналдырудан" бас тарта алмайды деп мәлімдеді. Grupo Gay da Bahia (GGB) мәліметінше, Instituto Nacional de Segurança Social (INSS) тұрақты одақтарды мүлікті бөлісу, зейнетақы алу және некеге ұқсас басқа да құқықтар ретінде мойындайды. Бразилияның көптеген қалалары гомосексуалдық тұрақты одақтарды тіркеу тізімін құрды. 2009 жылы Сан-Паулу қаласының бір кеңсесінде 202 бір жынысты тұрақты одақ тіркелді. Тұрақты одақтар көптеген заңдық құқықтарды береді, мысалы, заңдық мәселелерде жұп ретінде танылу құқығы, бірлесіп сатып алынған мүлікке ортақ иелік ету, оның ішінде мүліктің берілуі және мұрагерлік құқығы, серіктің Әлеуметтік қамсыздандыру институтында асыраулы тұлға ретінде танылуы, денсаулық сақтау жоспарлары және сақтандыру компанияларымен өзара іс-қимыл. Сондай-ақ, бір серіктің банк шотын екінші серіктің атына ауыстыру құқығы да бар, егер шот иесі қайтыс болса немесе ауырып қалса. Де-факто одақтарды ел бойынша азаматтық құқық нотариусында тіркеуге болады (Рио-Гранде-ду-Сул, Рорайма және Пиауи штаттарында бұл туралы арнайы ережелер бар, бірақ құқық федералдық және басқа жерлерде де тіркеуге болады). Елде бір жынысты некелерді заңдастыруға дейін бірнеше екіұлтты бір жынысты жұптар Бразилияда тұрақты өмір сүру құқығын алды. Мұндай жағдайдың бірі – бірге өмір сүру үшін Бразилиядан Чикагоға көшіп баруға мәжбүр болған екіұлтты жұптың жағдайы. АҚШ азаматы Крис Бохландер өзінің серіктесі Земир Магалхаеспен Бразилияда тұрақты тұру құқығын жеңіп алды. Олар үш жыл бұрын Чикагодан көшіп, Гоянияда бірге тұрады. Бразилиялық судья Бохландерге тұрақты тұруға рұқсат берді, бұл виза әдетте бразилиялық азаматтың шетелдік жұбайына ғана беріледі, олардың тұрақты одағы 2008 жылы Гояс судьясымен мойындалды. Бразилияда бұл жұптың жеңісі маңызды деп есептелді, себебі шешім ел Конституциясында кепілдік берілген негізгі құқықтар мен қорғауға негізделген.
Бір жынысты жұптардың құқықтары
1995 жылы Бразилияның Ұлттық конгресінде федералды заңды өзгертіп, бір жынысты одақтарды мойындауға мүмкіндік беретін заң жобасы ұсынылды, бірақ ол күшті қарсылыққа ұшырап, дауысқа қойылған жоқ. Алайда, 1990 жылдардың соңынан бастап бір жынысты жұптарға көптеген жеңілдіктер берілді. 2006 жылы Жоғары Сот бір жынысты жұптарды фактілік серіктестер деп таныды. Бұл тұрақты одақтар арқылы бір жынысты жұптарға белгілі бір құқықтарды берді. 1998 жылдан бері Бразилиядағы көптеген тәуелсіз сот шешімдері осы санаттағы ортақ құқық бойынша бір жынысты серіктестіктерді мойындап, тиісті тұлғаларға түрлі құқықтар берді. Тұрақты одақтың қандай екендігіне қатысты нақты анықтама немесе келісім жоқ. Рио-де-Жанейро штатында мемлекеттік қызметкерлердің серіктестері некеде тұрған жұбайлармен тең жәрдемақы алады. Бразилияның оңтүстігіндегі Рио-Гранде-ду-Сул штатында судьялар бір жынысты қатынастарды заңмен тану қажет деп шешті. Штаттағы барлық судьялар мен бейбіт судьялар "ақыл-есі дұрыс және тәуелсіз жыныстық бағдары бар адамдар арасындағы" тұрақты одақтарды бекітуге міндетті.
Бала асырап алу және бала тәрбиесі
Бразилияда бір жынысты асырап алу заңды, себебі бразилиялық заңдар оны тікелей тыйым салмайды. Осының салдарынан бірнеше судья бір жынысты жұптардың бала асырап алуына қатысты оң шешімдер шығарды. 2010 жылы маңызды сот отырысында Бразилия Жоғарғы Сотының 4-ші алқасы бірауыздан бір жынысты жұптардың бала асырап алуға құқығы бар екенін мойындады. Бес судьядан тұратын сот Рио-Гранде-ду-Сул федералды сотының екі әйелге бала асырап алуға рұқсат берген ісін қарады. Дегенмен, мемлекеттік прокурор Жоғарғы Сотқа (STJ) шағымдануға тырысты. Сот прокурордың талабын қабылдамай, мұндай жағдайларда баланың пікірі ескерілуге тиіс екенін мәлімдеді. "Бұл сот отырысы тарихи маңызы бар, себебі ол адамдық қадір-қасиетті, кәмелетке толмағандардың және екі әйелдің құқықтарын қорғайды", - деді тілші Луис Фелипе Соломон. "Біз бұл шешімді осындай жағдайларда баланың мүддесіне қызмет ету қажеттігін көрсететін бағыт ретінде қабылдаймыз", - деді министр Жоао Отавио де Норонха. Жоғарғы Соттың шешімі бір жынысты жұптарға бала асырап алуға және оларды тәрбиелеуге құқық беретін заңдық үлгі құрады. 2010 жылы Жоғарғы Федералды Сот министрі Марко Аурелио Мелло Парана штатындағы ағылшын-бразилиялық бір жынысты жұптың пайдасына шешім шығарды, бұл жұпқа баланың жасы мен жынысына қарамастан кез келген баланы асырап алуға мүмкіндік берді. Жоғарғы Соттың шешімі елдегі басқа да бір жынысты жұптарға да осындай құқықтар алуға жол ашты. 2024 жылдың наурызында Бразилияның Жоғарғы Соты лесбиян жұптарының жүкті емес аналарына бес күндік әкелік демалысын беру туралы шешім қабылдады.
Азық-түлік қорғау
Бразилияның Конституциясына сәйкес, Бразилия штаттарына кемсітушілік заңдар қабылдауға тыйым салынған. Конституцияда "тегі, нәсілі, жынысы, түсі [және] жасы" сияқты түрлі негіздердегі кемсітушілікке тыйым салынғанмен, сексуалдық бағдары нақты көрсетілмеген. Конституция "кез келген басқа да кемсітушілік нысандарына" тыйым салады. Латын Америкасындағы дәстүрлі "мачизм" және оның салдарынан туған гомофобия, жеке құқықтар, соның ішінде сексуалдық бағдарға сәйкес құқықтар заңмен қорғалғандықтан, қазір өзгеріп жатыр. Бразилия 1988 жылы либералды Конституцияны қабылдады және барлық азаматтарына қорғау шараларын күшейтуде. Луис Инасиу Лула да Силва Бразилия президенті болып сайланғаннан кейін, бірнеше штат сексуалдық бағдарына байланысты кемсітушілікке жол бермейтін шаралар қабылдады. 2003 жылға қарай 73 муниципалитет заңдарында сексуалдық бағдарға негізделген кемсітушілікке тыйым салынды. Кейіннен Акре (2017), Алагоас (2001/13), Амапа (2009), Амазонас (2006), Баия (2007/14), Бразилия Федералды округі (1997/17), Сеара (2009/14), Эспириту-Санту (2012/16), Гояс (2008), Мату-Гросу (1989/17), Мату-Гросу-ду-Сул (2005), Мараньян (2006), Минас-Жерайс (2002), Пара (2007), Параиба (2003/17), Парана (2013), Пернамбуку (2012/13), Пиауи (2004/17), Рио-де-Жанейру (2000/10), Рио-Гранде-ду-Норте (2007), Рио-Гранде-ду-Сул (2002/16), Рондония (2018), Рорайма (2013), Санта-Катарина (2002), Сан-Паулу (2001) штаттарының заңдары мен ережелеріне енгізілді. Бұл саясат штаттар бойынша әртүрлі. Кейбір штаттар (Алагоас, Баия, Бразилия Федералды округі, Сеара, Эспириту-Санту, Мату-Гросу, Пара, Пиауи, Санта-Катарина және Сержипе) өздерінің штаттық Конституцияларында сексуалдық бағдарды кемсітушілікке жатпайтын негіздердің қатарына жатқызады. Бірнеше штат дискриминация туралы хабарларды тексеру үшін арнайы топтар мен комиссиялар құрды. Трансгендерлік адамдарға қатысты кемсітушіліктің заңдық тыйымдары штаттар бойынша әртүрлі. Көптеген штаттар сексуалдық бағдармен бірге гендерлік идентитікті де қорғауға қол қойды, ал кейбіреулері мұны бірнеше жылдан кейін жасады. 2019 жылға қарай Амапа, Минас-Жерайс, Пара, Санта-Катарина және Сержипе трансгендерлік адамдарға қатысты кемсітушілік мәселесін қарастырмады. "Заңда ұлттық тегі, нәсілі, түсі, жынысы, жасы, отбасылық жағдайы, діни сенімдері, сексуалдық бағдары немесе саяси немесе философиялық көзқарастары немесе кез келген басқа да мәртебесі бойынша кемсітушілік жасайтын ұйымдарға әкімшілік, экономикалық және қаржылық сипаттағы жазалар көзделген." (Санта-Катарина штатының Конституциясы). 2007 жылы Еңбек және жұмыспен қамту министрлігі № 41/2007 жарлығын шығарды, ол жұмыс берушілерге қызметкердің сексуалдық қатынасына қатысты құжаттарды немесе ақпаратты сұрауға тыйым салады. 2008 жылғы сауалнама көрсеткендей, бразилиялықтардың 70%-ы ЛГБТ-ға қарсы кемсітушілікке тыйым салуды қолдады. Діни көзқарастар бойынша, евангелистердің 54%-ы мұндай кемсітушілікке тыйым салуды қолдады, ал католиктердің 70%-ы және атеистердің 79%-ы да қолдау білдірді. 16 мен 30 жас аралығындағы адамдар ЛГБТ-ға қарсы кемсітушілікті тыйым салатын заңдарды қолдауға көбірек бейім. 2019 жылдан бастап Бразилия Сенатында федералдық кемсітушілікке қарсы заңды мақұлдау күтілуде. Конституцияда сексуалдық бағдарға негізделген кемсітушілік туралы нақты заңдар жоқ, бірақ осындай жағдайларды қамти алатын жалпы кемсітушілікке қарсы бап бар. Бұл факт кемсітушілікке қарсы заңға қарсылар тарапынан арнайы заңдардың қажеті жоқ екенін көрсету үшін жиі пайдаланылады. Алайда жаңа заңның жақтастары, егер нақты белгіленбесе, бұл қылмыс жеңіл қылмыс ретінде қарастырылатынын айтады. Кейбір консервативті католик және протестант сенаторлар бұл заң Конституциямен кепілденген діни бостандыққа қарсы келеді деп мәлімдеді. Сенатор Фатима Клейде (PT–RO) заңды мақұлдау қажеттігін айтты, өйткені "елде трагикалық көрсеткіш бар – әр екі күнде бір гомосексуал өлтіріледі". Бұрынғы евангелистік діни қызметкер және сенатор Марсело Кривелла (PRB–RJ) мәтінді сынға алып, гомосексуалдар "әйелдерге, қарттарға және балаларға берілуі тиіс" қорғаныс алатынын айтты. 2018 жылдың наурызында Сенат Конституция және Әділет комиссиясы федералдық кемсітушілікке қарсы заңды мақұлдады. Заң жобасы заңға айналу үшін Сенаттың және Депутаттар Палатасының толық құрамымен мақұлдануы керек. 2019 жылдың ақпан айында Федералды Жоғарғы Сот (Supremo Tribunal Federal) гомофобия мен трансфобияны қылмыстық қылмыс деп тану бойынша іс жүргізуді бастады. Сот 23 мамырда шешімін шығарды, ол гомофобия мен трансфобияны елдің нәсілшілдікке қарсы заңына (Lei do Crime Racial – Lei n.º 7.716/1989) сәйкес қылмыстық қылмыс деп тануды көздейді. Жоғарғы Соттың 11 судьясының алтауы бұл шараны қолдады, ал бесеуіне шешім қабылдау үшін қосымша уақыт берілді. Ақырында, 13 маусымда Жоғарғы Сот 8–3 дауыспен соңғы шешімін шығарды. Судья Луис Фукс гомофобиялық қылмыстарды "сақындыратын" және "эпидемия" деп сипаттады.
Мектептерде
Көптеген штаттар мен мектептер ЛГБТ студенттеріне қатысты нұсқаулар мен саясатты қабылдады. Олардың ішінде зорлық-зомбылықтың алдын алу және тыйым салу, қолдау бағдарламаларын құру және трансгендер студенттің қалаулы есімін қолдану сияқты шаралар бар. 2004 жылғы үкіметтік «Brasil Sem Homophobia» бастамасы ЛГБТ студенттерін кемсітуден одан әрі қорғауға бағытталған. 2018 жылдың тамызында Жоғарғы Федералдық Сот мектептерде «гендерлік және сексуалдық курстарға» тыйым салған Палмас заңын күштен шығарды. 2021 жылдың маусым айында Санта-Катарина штатының PSL басқаратын үкіметі мемлекеттік және жеке мектептердің ресми құжаттарында гендерлік бейтарап тілді пайдалануға тыйым салатын жарлық шығарды.
Гендерлік сәйкестік және өзін-өзі көрсету
Америка Құрама Штаттары мен Еуропада қолданылатын трансгендер термині Бразилиядағы барлық гендерлік вариацияны қамтиды. Бразилиядағы трансфемин адамдар көбінесе екі санатқа бөлінеді: "травести" және транссексуалдар, бірақ бразилиялықтар үшін екі термин де өзара алмастырылатын. "Травести" әлеуметтік маркер ретінде Латын Америкасы елдерінде заманауи терминология кеңінен таралғанға дейін трансфемин адамдарды анықтау үшін қолданыла бастады. Бұл сөздің бастапқыда негативті мәні болған, бірақ Латын Америкасының трансгендер қауымдастығы оны қайта қабылдап, өз мақсатына пайдаланды. Бүгінде "травести" - туғанда еркек деп тіркелген, әйелдік экспрессияны көрсететін адамдардың гендерлік идентификациясы. Сондықтан, травестилер трансгендерлер саналады. Формалды еңбек нарығы трансгендерлер үшін көбінесе жабық. Өте аз ғана травестилерде жоғары білім немесе кәсіби біліктілік бар. Көп жағдайда оларға қол жетімді мамандықтар – медбикелік, үй шаруасы, шаштараздық, гей-ойын-сауық және секс-жұмыс. Кейбір жағдайларда, тіпті шаштараз, түнгі клубтардағы артистер және үй қызметшілері де секс-жұмыспен айналысады. Бразилияның орталық, солтүстік және солтүстік-шығыс аймақтарында, өте кедей отбасылардан шыққан трансгендерлер кейде 12 жасқа толмастан секс-жұмыспен айналыса бастайды, әсіресе оларды отбасылары үйден қуған жағдайда. Оңтүстік және оңтүстік-шығыс аймақтарында, сондай-ақ Сан-Паулу және Рио-де-Жанейро сияқты ірі қалаларда 16 немесе 17 жастағы травестилерді көшеде жұмыс істейтін кезде табуға болады. Бразилияның ЛГБТ құқықтары үшін күресінің аббревиатурасына енгеніне қарамастан, трансгендерлер гей және лесбияндық топтардан аз қолдау алады. Дегенмен, Бразилияның бірнеше штаттары мен қалаларында трансгендерлер қауымдастықтары бар. Рио-де-Жанейродағы бір бағдарлама травестилердің қоғамға қайта интеграциялануына, оқыту және жұмысқа орналасу мүмкіндіктері арқылы көмектеседі. Бразилияның мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесі тегін жыныс өзгерту операциясын ұсынады. Рио-Гранде-ду-Сул штатының федералды прокурорлары жыныс өзгерту операциясы медициналық көмектің негізгі құқық ретінде кепілдендірілуін қамтитын конституциялық ережеге сәйкес келеді деп мәлімдеді. 2007 жылы 4-ші аймақтық федералды сот келісіп, шешімінде "биомедициналық тұрғыдан транссексуалдылықты жыныстық идентификацияның бұзылуы ретінде қарастыруға болады, онда адамдар жыныстық белгілерін өзгертуге мұқтаж немесе өмірінде ауыр салдарларға тап болуы мүмкін, соның ішінде қатты күйзеліс, мүгедектік және өзіне қол жұмсау" деді. Денсаулық сақтау министрлігі жергілікті денсаулық сақтау органдары операцияға кімдер лайықты екенін және оған денсаулық сақтау жүйесіндегі басқа операцияларға қарағанда қандай басымдық берілетінін анықтайтынын мәлімдеді. Министрлік пациенттердің кем дегенде 21 жаста болуы және басқа психикалық аурулары жоқ транссексуалдар ретінде диагноз қойылуы керек екенін, сондай-ақ кем дегенде екі жыл бойы психологиялық бағалаудан өтуі керек екенін айтты. Гей-активистер бұл шешімді қолдады. Қазірге дейін бұл шараға ешқандай қарсылық болған жоқ. Бразилияның мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесі барлық бразилиялықтарға тегін медициналық көмек көрсетеді, соның ішінде түрлі операциялар мен тегін ЖИТС-ке қарсы препараттарды ұсынады. Бірақ ұзақ кезектер мен нашар жабдықталған мекемелер оларға мүмкіндігі барлар жеке ауруханалар мен клиникаларға ақы төлеуді қалайтынын білдіреді. Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, 2000 жылдан 2007 жылға дейін үш университет ауруханасында 250-ге жуық жыныс өзгерту операциясы жасалды.
2018 жылғы наурыз айындағы шешімдер
2018 жылдың 1 наурызында трансгендерлік құқықтар бойынша екі маңызды сот шешімі шығарылды. Біріншіден, Жоғары сайлау трибуналы трансгендер адамдардың өздері қалаған есіммен сайлауға түсе алатынына қатысты шешім қабылдады. Бұл шешімді трансгендер жақтастары құптады, өйткені сайлау 2018 жылдың қазан айында өтті. Екіншіден, Бразилия Жоғарғы соты трансгендер адамдардың операция немесе гормоналдық терапиядан өтпестен заңды жыныстарын өзгерте алатыны туралы бірауызды шешім шығарды, бұл бұрынғы талаптардың орнына келді. Енді трансгендер адам, өзінің гендерлік идентитісін көрсете алу үшін, сот шешімі немесе медициналық анықтамасыз, елдегі тіркеу бөліміне тікелей өтініш бере алады.
Әскери қызмет
Бразилия қарулы күштерінде ЛГБТ адамдардың қызмет етуіне тыйым салатын заң жоқ. Бразилияда сексуалдық бағдары мен гендерлік идентиті полицияға немесе әскерге қабылдануға кедергі келтірмейді. Әскери қызметшілер арасындағы барлық сексуалдық актілерге, олар гетеросексуал немесе гомосексуал болсын, тыйым салынған. Бразилия Конституциясы елдегі кез келген түрдегі кемсітушілікке тыйым салады. Бразилия қарулы күштерінде дезертирлік, сексуалдық актілерге және гетеросексуалдық немесе гомосексуалдық қатынастарға жол берілмейді. Олар бұл ережені гомофобиялық деп емес, кері жынысты да қамтитын тәртіп ережесі деп санайды. Жоғары Федералдық Трибунал тұрақты одақтар бойынша шешім қабылдағаннан кейін Қорғаныс министрі Нельсон Жобим Министрліктің бұл шешімді орындауға дайын екенін мәлімдеді және әскери қызметшілердің бір жынысты жұбайларына жәрдемақы тағайындалуы мүмкін екенін атап өтті. 2012 жылы Қолданбалы Экономикалық Зерттеулер Институты (IPEA) жүргізген сауалнама бойынша, бразилиялықтардың 63,7%-ы ЛГБТ адамдардың Бразилия қарулы күштеріне қабылдануын қолдады.
Конверсиялық терапия
Конверсиялық терапия 1999 жылдан бері Федералды психология кеңесі тарапынан тыйым салынған. 2017 жылдың қыркүйегінде Бразилиядағы федералды судья психологтың гомосексуализмді "емдеу" мақсатымен конверсиялық терапия қолдануына рұқсат берді, соның салдарынан 1999 жылғы шешім күшін жойды. Бірақ 2017 жылдың желтоқсанында сол судья өз шешімін кері қайтарып, "емдеуді" қайтадан тыйым салды. Содан кейін Федералды Жоғарғы Сот конверсиялық терапияны толығымен тыйым салу туралы шешім қабылдады. 2018 жылдың қаңтар айында Федералды психология кеңесі психологтардың транссексуалдар мен травеститтерге қатысты қызмет көрсету ережелерін бекітті, сондай-ақ кез келген конверсиялық терапияға тыйым салды.
Қан тапсыру
2020 жылға дейін Денсаулық сақтау министрлігінің нұсқауларына сәйкес, гомосексуал және бисексуал ер адамдарға бір жынысты жыныстық қатынастан кейін 12 ай өткен соң ғана қан тапсыруға рұқсат беріледі. Алайда, 2020 жылдың мамыр айында COVID-19 пандемиясы кезінде Федералды Жоғарғы Сот («Жоғарғы Сот Федералды») бұл шектеуді конституцияға қайшы деп жариялап, оны жойды. Осының нәтижесінде Бразилия гетеросексуал ер адамдармен тең шарттарда гомосексуал және бисексуал ер адамдарға қан тапсыруға рұқсат берген Латын Америкасының алғашқы елдерінің біріне айналды.
Бразилияға
2003 жылғы 25 қарашада Бразилияның Парана штатындағы Куритибаның 5-ші азаматтық сотының судьясы Ана Каролина Морозовскидің шешімімен ұлттық гей белсенді Тони Рейстің британдық азамат Дэвид Ян Харрадпен арадағы бір жынысты қатынасы мойындалып, Харрадқа Бразилияда тұрақты тұру құқығы берілді. Бір аптадан кейін Ұлттық иммиграциялық кеңес 2003 жылғы №3 әкімшілік қаулыны қабылдады, онда «ер немесе әйел серігіне, жынысына қарамастан, уақытша немесе тұрақты виза беру, немесе тұрақты тұру құқығын беру критерийлері белгіленген». Флорианполис қаласында 1-ші азаматтық соттың судьясы Маржори Кристина Фрайбергер Рибейро да Силва бразилиялық лесбиянкамен он жылдан астам уақыт бойы тұрақты қарым-қатынаста болған итальяндық азаматты Бразилияның иммиграциялық қызметтері депортациялаудан тыйым салды. Судья «бір жынысты одақ ер және әйел арасындағы одақ сияқты бірдей құқықтарды тудырады» деп мәлімдеді. Бразилия Латын Америкасында иммиграциялық артықшылықтар үшін бір жынысты одақтарды мойындаған алғашқы ел болды. Бразилияның үлгісімен Оңтүстік Американың басқа елдері де бір жынысты қатынастарды мойындауда, соның ішінде иммиграциялық құқықтарда үлкен қадамдар жасады, мысалы, Колумбия 2009 жылы. Алайда, Бразилия үкіметі бұл шешім туралы консулдықтарына жеделхат жіберуде кешікті. Осылайша, Бразилияға көшіп келіп, жаңа саясаттан пайдалануды көздеген көптеген бір жынысты жұптар үкімет тарапынан нақтылықтың болмауынан шатасып, бұл саясаттың мақсатын іске асыра алмады. 2004 жылдың ақпан айында Нью-Йорктегі Бразилия консулдығында өткен бірлескен кездесуде Immigration Equality және Бразилияның Rainbow Group консулдық қызметкерлерінен жаңа иммиграциялық саясатқа қатысты өтініш беру тәртібін нақтылауды сұрады. Түсініспеушілікке қарамастан, Бразилияның Rainbow Group №3 әкімшілік қаулының және оған қоса берілген ережелердің көшірмелерін алды, олар бір серігі бразилиялық азамат болып табылатын бір жынысты екі елдік жұптарға қатысты ережелерді нақтылайды.
Бразилияда
Тарихи тұрғыдан алғанда, гомосексуалдардың елдің басқа аймақтарынан ірі қалаларға көшіп кетуі, тіпті туған жерлердегі экономикалық жағдайды ескермегенде де, кең таралған құбылыс болды. Бұл көші-қонға итермелейтін факторлар – ірі қалалардағы еркіндік пен тәуелсіздік сезімі, сондай-ақ осы топ үшін көптеген ойын-сауық мүмкіндіктері. Сан-Паулу, Рио-де-Жанейро, Сальвадор, Бразилиа, Бело-Оризонте, Ресифе, Порто-Алегре, Куритиба және басқа да қалалар жыл сайын көптеген адамдарды қабылдайды.
ЛГБТ-ке қарсы зорлық-зомбылық
2004 жылы Гей-да-Баия тобы сол жылы қаза тапқан ЛГБТ қауымының 159 мүшесінің есімдерін жариялады. Сондай-ақ, сол жылы адам құқықтарын бұзуға ұшыраған адамдардың тізімі де бар; кейбір өлімдер тікелей гомофобия нәтижесінде болды. 2012 жылы бразилиялықтардың 77% гомофобияны қылмыстық жазаға тартуды қолдады. 2006 жылдың ортасында Бразилия «Бразилия гомофобияға қарсы» кампаниясын іске қосты, ол телеарнадағы жарнамалар мен билбордтарды қамтыды. 2007 жылы BBC жариялаған мақалада белсенділер 1980 жылдан 2006 жылға дейін Бразилияда 2680 геи адамның өлтірілгенін, олардың көпшілігінің сексуалдық бағдары үшін өлтірілгенін мәлімдеді. Вагнер де Алмейда мен Ричард Паркер жасаған «Сексуалдық және жеккөрушілік қылмыстары» (Sexualidade e Crimes de Ódio) – Бразилиядағы гомосексуалдарға қатысты зорлық-зомбылық туралы алғашқы деректі фильм. Режиссерлердің пікірінше, жеккөрушілік қылмыстар қоғамның әртүрлі топтарынан туындайды, сонымен қатар Католик шіркеуі мен радикалды евангелисттік топтар да гетеросексуалдардың азаматтық құқықтарына қарсы күреске түскенде, наразылықтың өсуіне жауапты. Фильмде Рио-де-Жанейро қаласының өмірі көрсетілген, онда түрлі қылмыскерлер ЛГБТ қауымының мүшелерін жазасыз өлтіреді. 2008 жылдың басында геилерге қарсы 45 ресми тіркелген кісі өлтіру оқиғасы болды; кейбір қылмыстарда мүшекелеу де болды. Құрбандардың арасында геилер мен лесбиянкалар, сондай-ақ көптеген трансгендерлер болды. Grupo Gay da Bahia (GGB) ұсынған деректер кейде күмән тудырады, себебі олар бұқаралық ақпарат құралдарында хабарланған ЛГБТ адамдарының барлық кісі өлтірулерін қамтиды – яғни, тек гомосексуалдыққа қарсы жеккөрушілікке байланысты болғандарды ғана емес. Бразилияның ең көп оқылатын апталық басылымы – оңшыл Veja журналының редакторы Рейналдо де Азеведо жоғарыда айтылған қарсылықтарға негізделген GGB әдістемесін «ғылыми емес» деп атады. Бір бразилиялық гей блогы, бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған геилердің өлтіру фактілерін зерттеген (соның ішінде GGB ұлттық статистикалық есебінде пайдаланғандарын), олардың таңдаған үлгісіндегі көптеген кісі өлтірулер құрбандардың серіктері немесе олармен сексуалдық қарым-қатынаста болған адамдар (мысалы, жыныс жұмыскерлері) жасағанын анықтады, ал кейбіреулері есірткі саудасымен айналысатын топтарға қарыздары болғандықтан өлтірілді. Блог GGB-ді қылмыстардың себептерін тәуелсіз бағалау үшін GGB есебіндегі барлық құрбандардың есімдерін жарияламағаны үшін де сынады. Grupo Gay da Bahia мәліметінше, 2016 жылы Бразилияда 343 ЛГБТ адамы өлтірілді, 2017 жылы – 387, ал 2018 жылы – 420 адам. Бұл 2001 жылмен (130 кісі өлтірілді) және 2008 жылмен (187 кісі өлтірілді) салыстырғанда артуды көрсетті. 2018 жылы 420 құрбанның 39% геилер, 36% трансгендерлер, 12% лесбиянкалар және 2% бисексуалдар болды. Раса бойынша бөлінгенде, 213 ақ (58,4%), 107 метис (29,3%) және 45 қара (12,3%) болды. Осы қылмыстарда оттық қару жиі қолданылды. Бразилияның солтүстік және орталық-батыс аймақтарында ең көп кісі өлтіру оқиғалары тіркелді, ал Алагоас штатында кісі өлтірудің ең жоғары көрсеткіші тіркелді. Transgender Europe қауымдастығының мәліметінше, Бразилияда трансгендерлердің өлтіру көрсеткіші ең жоғары, 2008-2016 жылдар аралығында 900 адам өлтірілді, бұл Мексикадан (271 адам) әлдеқайда жоғары және әлемде тіркелген 2264 кісі өлтірудің шамамен жартысы.
Саясат
Бразилияда ЛГБТ жақтас саяси партиялар көп, ең ықпалдылары – Социализм және Бостандық партиясы, Жұмысшылар партиясы және Бразилия Коммунистік партиясы. Бразилиядағы ЛГБТ-ге қолдау білдіретін ең ықпалды саясаткерлер – Марта Суплиси Смит, Эдуардо Суплиси және Жан Уайллис. Бразилиядағы 2010 жылғы президенттік сайлау кезінде барлық бес президенттік кандидат бір жынысты тұрақты одақтарды қолдады, оның ішінде сайланған президент Дилма Русефф та. 2010 жылы Бразилиялық гейлер, лесбиянкалар, бисексуалдар және трансгендерлер қауымдастығының «Келісім декларациясына» 190 саяси кандидат қол қойды. Сайланғандардың арасында 1 губернатор, 1 сенатор, 17 конгрессмен және 25 штаттық өкіл болды. Бразилияның атқарушы билігі ЛГБТ бразилиялықтарына көптеген құқықтарды кепілдік берді, мысалы, гетеросексуалдық жұптар алатын әлеуметтік қамсыздандыру зейнетақысы; федералды ЛГБТ кеңесін құру; бір жынысты жұптардың түрмеге баруы; гетеросексуалдық жұптарға берілетін табыс салығы бойынша жеңілдіктер; иммиграциялық мақсаттар үшін бір жынысты некелерді немесе бір жынысты тұрақты одақтарды федералды үкіметтің мойындауы; бір жынысты жұптарға денсаулық сақтау жәрдемақылары және елдегі міндетті медициналық сақтандыру жоспарлары; ЛГБТ адамдары Бразилия түрмелерінде басқа тұтқындардан бөлек арнайы орынға ие. Транссексуалдар әлеуметтік есіммен аталуға және туған есімінен емес, сондай-ақ әйелдер түрмесіне жіберуге құқылы. Түрмедегі ЛГБТ адамдары ерлер немесе әйелдер киімін таңдауға құқылы. Бразилияның үшінші ірі қаласы Сальвадор қалалық кеңесіне кандидаттардың бірі Лео Кре (Республикалық партия (PR BA)) болды, ол трансвестит клуб бишісі және кандидаттардың арасында ең көп дауыс жинаған. Ол қызметке кірген кезде киім нормаларына сәйкес келуден бас тартып, гардеробының әйелдік болуын талап етті және әйелдер дәретханасын пайдалануға талап қойды. Лео Кре 2008 жылғы муниципалдық сайлауда 12 861 дауыс алды. Сайлау күні ол ЛГБТ құқықтарын қорғайтынын мәлімдеді және болашақта Бразилия президенті болуға ниеттенді. Моасир Селия, трансгендер шаштараз, Республикалық партиясынан Эспириту-Санту штатының солтүстігіндегі Nova Venécia қалалық кеңесіне қайта сайлануға тырысты. Ол бұрын Парламент палатасының төрағасы болып екі рет тағайындалған. 2018 жылдың қазан айында Бразилия президенті болып сайланған бұрынғы президент Жаир Болсонару гомофобтық риторикасы үшін сынға ұшырады. «Өзін гомофоб деп жариялаған» Болсонару гей ұлынан гөрі өлген ұлына артықшылық беретінін айтқан. 2019 жылдың 2 қаңтарында, инаугурациясынан кейін бірнеше сағат өткен соң, ол ЛГБТ қауымдастығына қатысты мәселелерді Адам құқықтары министрлігі қарауынан шығарды және мұндай мәселелерді қарастыратын басқа да федералдық агенттіктерді атамады. Сонымен қатар, трансгендер бразилиялықтарды оқыту бойынша науқан басталғаннан кейін, Болсонару ЖИТС-ке қарсы күрес жөніндегі топты таратып жіберді. Сонымен қатар, Болсонару 2013 жылы қабылданған бір жынысты некелерді заңдастыру туралы шешімді жоюға тырысуы мүмкін, өйткені ол бұл шешімді «отбасы бірлігі мен отбасылық құндылықтарға соққы» деп мәлімдеді.
Жоспар
Бразилияның Федералдық Үкіметі 2009 жылы ЛГБТ азаматтығы мен адам құқықтарын ілгерілетудің ұлттық жоспарын (Plano Nacional de Promoção da Cidadania e Direitos Humanos de LGBT) жариялады, бұл гейлердің, лесбиянкалардың, бисексуалдардың және трансгендерлердің құқықтарын ілгерілетуге бағытталған маңызды ұлттық жоспар. Бұл жоспар гомофобиялық әрекеттерді қылмыстық жазаға тартуды көздейтін заңды бекітуде де маңызды рөл атқаруы мүмкін. Жоспар 2008 жылдың маусым айында өткен Ұлттық ЛГБТ конференциясында жасалған 51 маңызды саясаттан тұрады.
Конференция
Лесбиянкалар, гейлер, бисексуалдар, травестилер және транссексуалдар (ЛГБТ) үшін алғашқы ұлттық конференция 2008 жылы Бразилия үкіметі тарапынан Бразилияның федералды астанасы Бразилиада ұйымдастырылды. Бұл іс-шара, үкімет ұйымдастырған әлемдегі алғашқы шара, азаматтық қоғамның талаптары мен Бразилия үкіметінің ЛГБТ құқықтарын қолдауының нәтижесі болды. Конференция «Адам құқықтары және мемлекеттік саясат: лесбиянкалар, гейлер, бисексуалдар, травестилер және транссексуалдар азаматтығын қамтамасыз ету жолы» деген тақырыпты қабылдады. Конференция барысында осы топқа жататын азаматтарға арналған мемлекеттік саясат белгіленді және ЛГБТ азаматтығы мен адам құқықтарын ілгерілетудің ұлттық жоспары әзірленді. Сондай-ақ, 2004 жылғы федералды үкіметтің «Гомофобиясыз Бразилия» бағдарламасы ЛГБТ халқына қарсы зорлық-зомбылық пен кемсітушілікпен күресу мақсатында бағаланды. Конференцияның өткізілуі Адам құқықтары жөніндегі жалпы декларацияның 60 жылдығымен сәйкес келді және федералды үкіметтің ЛГБТ адам құқықтары мәселесіне деген бейілділігін растады. Туризм министрі және ЛГБТ құқықтарының көп жылдық жақтасы Марта Суплици бұл бастаманы атап өтті: «Соңғы жылдардан кейін, біз осы конференцияны өткізе аламыз. Бұл Бразилия үшін алып қадам». Әділет министрі Тарсо Генро ЛГБТ конференциясын адам құқықтарына құрмет көрсетудің көрінісі деп бағалады. «Осы мәселені қамтымайтын адам құқықтары күнтәртібі толық емес», - деді ол. Ашылу салтанатына Адам құқықтары жөніндегі арнайы департамент министрі Пауло Ваннучи, ЛГБТ азаматтығын қолдау парламенттік фронтының сенаторы Фатима Клейде, нәсілдік теңдік саясаты департаментінің министрі Эдсон Сантос, әйелдер саясаты жөніндегі арнайы департамент министрі Нильсеа Фрейре және Денсаулық сақтау министрлігінің Жыныстық жолмен берілетін аурулар мен ЖИТС бағдарламасының директорлары Мариангела Симао және Эдуардо Барбоса қатысты. Ұлттық конференцияға дейін Бразилияның 27 штатында облыс әкімдерінің шақыруымен конференциялар өткізілді, олар ұлттық саясат құжатын толықтыруға бағытталған ұсыныстарды әзірлеуге, облыстық деңгейдегі саясатты анықтауға және Ұлттық конференцияға делегаттар сайлауға арналды. Қалалық деңгейде 100-ден астам конференция өтті.
Дін және ЛГБТ құқықтары
Бразилия – дін мен мемлекеттің бөлінісі бар зайырлы мемлекет. Елдегі ең көп тараған дін – католицизм. Католик шіркеуі гомосексуализмді бұрыс және моральдық емес деп үйретеді, бірақ Бразилиядағы прогрессивті көзқарастағы кейбір епископтар мұны жария етуге кедерілі болады. Көптеген протестант шіркеулері католик шіркеуімен ұқсас ұстанымды ұстанады. Евангелистер арасында гомосексуал ерлер мен әйелдерге үн қатысу мақсатындағы науқандар жүргізілуде. Movimento pela Sexualidade Sadia (Салауатты сексуалдық қатынас үшін әлеуметтік қозғалыс) – бұрынғы гомосексуалдың басшылығымен евангелистік топ, гей-парадтарда жандандыру жұмыстарын жүргізеді, қатысушылармен христиандық туралы сөйлеседі және "бұрынғы гейлер" мен "бұрынғы лесбиянкалардың" куәліктерін қамтитын жарнамалық парақтарды таратады. Бразилиялық ЛГБТ халқының тағы бір шағын бөлігі гомосексуализмді де қабылдайтын Викка сияқты балама пагандық топтарына жатады. 2018 жылдың маусым айында Бразилияның Англикандық епископ шіркеуінің Бас Синоды бір жынысты жұптарға үйленуге рұқсат беру үшін неке заңдарын өзгертуге дауыс берді.
Қарсылық
Бразилиядағы гомосексуалдық құқықтар қозғалысының жетістіктеріне қарсы ең басты қарсыластар көбінесе консерваторлар болды. Гомосексуалдық құқықтарға қарсылықтың ең көп айтылатын себебі – дін. Аймақтық тұрғыдан қарағанда, гомосексуалдық құқықтар қозғалысына қарсылық ең күшті шалқып жатқан ауылдық аймақтарда байқалды. 2005 жылғы ұлттық зерттеу көрсеткендей, Бразилия халқының 80% гомосексуализмге қарсы болды, ал 2010 жылғы тағы бір сауалнамада халықтың 63% гомосексуалдық жұптар арасындағы тұрақты одақтарға қарсы екені анықталды. Католик және протестанттық діндердің жақтастары, әсіресе Пентикосталдық және тарихи протестанттық тармақтары гомосексуализмге қарсы болуға бейім. Дегенмен, спиритизмнің немесе афро-бразилиялықтардың жақтастары, сондай-ақ дінге жатқызылмаған адамдар гомосексуализмге және гомосексуалдық тұрақты одақтарға қарсы болу ықтималдығы төмен. Бұл заң жобаларының ешқайсысы заңға айналмады.