Ескі түркі тілінен бастау алған "зал" сөзінің мағынасы тарих бойы өзгерген. Құрылыс, үлкен бөлме мағыналарын қамтиды. Этимологиясы, француз тіліне қатысы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Зал сөзінің мағынасы ғасырлар бойы өзгеріп келді, әлеуметтік амалдардың өзгеруіне байланысты. Сөз ескі тевтон тілінен (hallâ) шыққан, онда ол жабу немесе жасыру ұғымымен байланысты болған. Қазіргі неміс тілінде ғимаратты білдірсе, ол Халле, ал үлкен, көпке арналған бөлмені білдірсе Сааль деп аталады, бірақ бұл екеуінің арасындағы айырмашылық көнеді: ((Halle (Architektur) (de)). Екіншісі біріншісінің генетивтік түрінен пайда болған болуы мүмкін. Француз тіліндегі "саль" сөзі неміс тілінен алынған.
The meanings attributed to the word hall have varied over the centuries, as social practices have changed. The word derives from the Old Teutonic (hallâ), where it is associated with the idea of covering or concealing. In modern German it is Halle where it refers to a building but Saal where it refers to a large public room though the distinction is blurred:(Halle (Architektur) (de)). The latter may arise from a genitive form of the former. The French salle is borrowed from the German.
Қарапайым бастама
Оксфорд ағылшын сөздігі "жабу, жасыру" деген мағынаны білдіретін түбірден туындаған ғимараттарға қатысты тоғыз мағынаны келтіреді. Зал – негізінен, базар залы сияқты төбесімен жабылып, салыстырмалы түрде үлкен кеңістік. Бұл сөз ежелгі ағылшын тілінен шыққан және бесінші ғасырда Ұлыбританияға әкелінген. Зал – сонымен қатар ғимараттағы үлкен, қоғамдық немесе әсем бөлме. Зал Вестминстер залы, концерт залы, гильдия залы, қала әкімдігі сияқты жиналыстар мен шаралар өтетін ғимараттың өзін де білдіруі мүмкін. Мысалы, Wealden залы үйінің бастапқы нұсқасындай, ашық ошағы бар үлкен, ашық бөлмесі бар тұрғын үй (зал). 500 жылы мұндай қарапайым ғимаратта лорд пен оның адалдары тұрған. Осы түпкілікті залды Беовульф та білген. Бүгінде зал Англияның орталық және солтүстік бөлігіндегі шалғайдағы үйлерді атау үшін қолданылады. Бұл ұғым тек тұрғын үйлерге ғана қатысты емес, одан да кең мағыналы. Лордтың залында әкімшілік қызметтер болғанымен, қалалық және гильдиялық залдарда бұл функция айқынрақ болды. Бұл термин тіпті ғибадатханаға да қолданылуы мүмкін. Базилика, қазіргі кезде шіркеу ғимараты, бастапқыда лордтың қабылдау залы болған, ал оның жанында басқа да тұрғын және қосалқы ғимараттар орналасқан, англосаксондық сарай сияқты, бірақ жылы климатта. Трирдегі базиликаны қараңыз (сурет). Сол сияқты, француз тіліндегі "salle" сөзі үлкен, бұрынғы шіркеу ғимаратына, мысалы Salle Stengel de Lorentzen (fr) немесе хоккей ойнауға жеткілікті үлкен спорт залына (fr) қатысты болуы мүмкін.
The Oxford English Dictionary gives nine meanings of hall relevant to buildings with a root of the word meaning " to cover, conceal." A hall is, fundamentally, a relatively large space enclosed by a roof such as a market hall. Coming from the Old English language, it was brought into Britain in the fifth century. A hall is also a large, public or stately room in a building. Hall also may refer to a building itself where meetings or events occur such as Westminster Hall, a concert hall, a Guild hall, town hall. Also a dwelling house with a large, open room (the hall) typically with an open hearth such as the original form of the Wealden hall house. In 500, such a simple building was the residence of a lord and his retainers. This is the kind of hall which Beowulf knew. Even now, hall is the term used for a country house in midland and northern England. The concept was more fundamental than referring to just domestic buildings. Though the lord's hall had an administrative aspect, this was more prominent in the town hall and the guild hall. The term might even be applied to a temple, in the same way as a basilica, now an ecclesiastical building, originated as a lordly reception hall with other domestic and other buildings close by in the same compound, just like an Anglo Saxon moated hall but in a warmer climate. Compare the Basilica in Trier. (picture). Similarly, the French word salle can refer to a large, former church building such as the Salle Stengel de Lorentzen (fr) or to a sports hall (fr) large enough for playing hockey in.
Ортағасырлық даму
Кейіннен, иелердің отбасысы жеке өмірге көбірек ие болу үшін бөлмелер бөліп жасалды, бұл сол кездегі Солтүстік Еуропада салыстырмалы түрде жаңа ұғым еді. Ағылшындар Британияға Рим империясының ықпалына тікелей ұшырамаған Еуропаның бір бөлігінен келді. Уақыт өте келе, зал үйдің ең үлкен бөлмесіне айналды, көбінесе оны үлкен зал деп атады. Қарапайым тұрғындар әлі де сол жерде ұйықтаса, иелердің отбасы ғимараттың бір шетінде бір немесе бірнеше бөлмеге ие болды, олар кейіннен "күн" деп аталды. Осы кезеңде зал үйі пайда болды, оның орталық бөлмесі – үлкен зал. Бір жағында "күн" орналасса, залдың екінші жағын бөліп тұратын "экрандық дәліз" құрылды. Дәліздің арғы жағында аспазхана мен шарапхана орналасқан, олардың арасынан ас үйге өтетін жол бар. Ас үйдің функциясы аспаздар мен тұрғындардың ыңғайлылығы үшін залдан шығарылды, сондай-ақ пісіру оттарының өрт қаупін азайту мақсатында жасалды. Сол кезде ас үйлер жеке ғимараттарда, өртке төзімдірек материалдардан салынды. Бұл құрылымдар XV ғасырға қарай толыққанды қалыптасты. Кейіннен осы бөлімдердің бірі – салон болды, бұл ұғым 1374 жылдан бастап әлеуметтік қолданысқа енді.
Later, partitions were set up so that the lord's family could have more privacy, a fairly new concept in northern Europe at the time. The English had come to Britain from a part of Europe which had not been directly exposed to the ways of the Roman Empire. As further time passed, the hall became the largest room of the house, often referred to as the great hall. While the humbler residents still slept there, the lord's family had one or more chambers at one end of the building in what came to be called the solar. At this stage, we have the hall house in which the central room is the great hall. Off one end is the solar while a partition divides the other end of the hall off as the screens passage. Across the passage lie the pantry and buttery with between them, a passage through to the kitchen. The function of the last had been removed from the hall for the convenience of both cooks and inhabitants but also because roasting fires were a serious fire risk. Kitchens were by this time, built of more fireproof materials in a separate building. These arrangements were well established by the fifteenth century. At some stage, one of these divisions was the parlour, a concept which was in secular use by 1374.
Қайта өрлеу дәуірінің тұрмыстық ерекшеліктері
Он алтыншы ғасыр ішінде бөліну процесі жалғасты. Көптеген жағдайларда, бұл ашық залдың алатын кеңістігін екіге бөліп, көлденеңнен екіге бөліп, еден салу арқылы жүзеге асты. Ежелгі XVII ғасырдан бастап, зал әдетте алдыңғы есіктің ішіндегі кеңістік болды, үйдің мәртебесіне сай, адамдар бөлмелерге өтуден бұрын онда қарсы алынды. Шамамен 1620 жылы салынған Борн қаласындағы Қызыл зал әлі де зал деп аталады, бірақ ол үлкен залдың емес, баспалдағының айналасында жоспарланған. Оның залы, кіре берісте, үйдің арт жағындағы ерекше баспалдаққа апаратын дәліз сияқты. Залдың төбесі үйдегі басқа төбелердей төмен. Қазіргі заманғы үйлерде зал – бұл кіре берістегі, бөлмелерге жол ашатын кеңістік. Егер мұндай зал созылған болса, оны дәліз немесе коридор деп атайды. Жоғары қабаттағы осындай кеңістік – қону.
During the sixteenth the process of subdivision proceeded. Notably, in an increasing number of cases, this was by inserting a floor, dividing the space which would have been occupied by the open hall in two, horizontally. From the early seventeenth century, the hall was usually a space inside the front door, more or less grand, in keeping with the grandeur of the house, in which people were first welcomed before proceeding to one of the partitioned rooms. The Red Hall in Bourne from about 1620 is still called a hall, but is designed not around a great hall but its staircase. Its hall, at the front door, has rather the nature of a passage leading to the featured staircase at the back of the house. The hall has a ceiling as low as any other in the house. In a modern house, the hall is the space inside the front door from which the rooms are reached. Where this kind of hall is elongated, it may be called a passage, or hallway. The corresponding space upstairs is a landing.
Басқа аспектілер
Ерте ортағасырлық ғимараттарда, олардан бұрынғы темір дәуіріндегі дөңгелек үйлерде болғандай, зал отты сақтайтын орын еді. Уақыт өте келе, жатақхана, ас үй, қонақ бөлмесі және т.б. сияқты оның функциялары жеке бөлмелерге немесе, ас үй болған жағдайда, жеке ғимаратқа бөлінді.
In an early medieval building, as in the round Iron Age houses before them, the hall was where the fire was kept. With time, its functions as dormitory, kitchen, parlour and so on were divided off to separate rooms or, in the case of the kitchen, a separate building.
Университет залдары
Осыған ұқсас қағида бойынша колледждер мен университеттердегі көптеген ғимараттар ресми түрде "Белгілі бір есім залы" деп аталады. Мұндай залға көбінесе оны қаржылаған адамның аты беріледі, мысалы, Кингс-холл, Кембридж. Оксфордтағы Леди Маргарет залы сияқты басқалары құрметті тұлғаларды еске түсіреді. Осылардың арасында Принстон университетіндегі Нассау залы сол кездегі колледждің жалғыз ғимараты ретінде пайда болды, бұл Америкадағы ортағасырлық еуропалық үлгінің жалғасы еді. Ортағасырлық университеттер колледждерден, яғни жоғарыда сипатталғандарындай, үлкендерге ұқсас залдарда бірге тұратын және үлкен залдың төңірегінде карелдерде немесе жеке бөлмелерде ұйықтаған, бірдей ойлы адамдардың топтарынан дамыған. Көп жағдайда осы қауымдастықтың кейбір элементтері қазіргі заманғы білім беру орнында сақталады. Мысалы, Оксфорд, Кембридж және Дарем университеттеріндегі колледждерде зал студенттерге арналған асхана болып табылады, ал жоғары орналасқан үстел профессорлар мен оқытушыларға арналған. Әдетте, "Ресми зал" кешкі асқа мантилья киюге болады, ал "бейресми зал" үшін олар міндетті емес.
On the same principle many buildings at colleges and universities are formally titled "So and so Hall". Such a hall is typically named after the person who endowed it, for example, King's Hall, Cambridge. Others, such as Lady Margaret Hall, Oxford, commemorate respected people. Between these in age, Nassau Hall at Princeton University began as the single building of the then college, showing a continuation of the medieval European pattern in America. The medieval universities had developed from colleges, that is groups of like minded people living together in halls similar to the lordly ones described above and sleeping in carrels or separate rooms around the great hall. In many cases, some aspect of this community remains in the modern institution. At colleges in the universities of Oxford, Cambridge and Durham for example, Hall is the dining hall for students, with High Table, on the dais at the high end, for fellows. Typically, at "Formal Hall", gowns are worn for dinner during the evening, whereas for "informal Hall" they are not.
Ливерилік компаниялар
Лондон қаласындағы Мерсерлер сияқты көптеген Ливер компанияларының штаб-пәтері және жиналыс өткізілетін орны – олардың залы. Алғашқыда бұл, әміршілердің залы сияқты, үлкен зал болған, бірақ шеткі бөлмелерде, мысалы, қабылдау бөлмелері мен киім ауыстыратын бөлмелер сияқты, арнайы мақсаты бар бөлмелер орналасқан.
Many Livery Companies such as the Mercers in the City of London, have a Hall which serves as their headquarters and meeting place. In origin, this was just like the lordly hall with its great hall though the peripheral rooms would have their specialist uses as parlours and robing rooms for example.