Кіріспе

Екі немесе одан көп корпорация директорлар кеңесінің мүшелерін ортақ пайдаланғанда немесе әрқайсысы үшінші компаниямен директорларды бөліскенде, директорлардың өзара байланысы болады. Бірнеше басқармада отыратын адам көп директор деп аталады. Екі компанияның бірінің директоры немесе басшысы екіншісінің директоры болса, тікелей байланыс болады, ал егер әр компанияның директоры үшінші компанияның басқармасында отырса, жанама байланыс болады. Бұл практика кең таралған және заңмен рұқсат етілгенімен, басқарма шешімдерінің сапасы мен тәуелсіздігі туралы сұрақтар тудырады. АҚШ-та антимонополиялық заң бір сала ішіндегі директорлардың өзара байланысын, құпия келісімдерге қатысты алаңдаушылықтарға байланысты тыйымдайды, бірақ заңгерлер бұл заңның көптен бері күшіне енбегенін атап көрсетеді. Бұл корпоративтік басшыларға басымдықтарын сақтауға және жұмысшылар мен тұтынушылар үстінен билік алуға көмектеседі, кластық бәсекелестікті азайтып, ынтымақтастықты арттырады. Скотт Р. Боуменнің айтуынша, директорлардың өзара байланысы "корпоративтік әлем элитасы арасындағы ортақ мүдделер қауымдастығын құрайды, бұл капитализмнің ерте кезеңіндегі бәсекелестік пен әлеуметтік бөлініс этикасын ынтымақтастық этикасымен және ортақ құндылықтар мен мақсаттар сезімімен алмастырады". Директорлардың өзара байланысы коммуникация арналары ретінде қызмет етеді, бірнеше компанияның құпия ақпаратына қол жеткізе алатын көп директорлар арқылы кеңестер арасында ақпарат алмасуға мүмкіндік береді. Директорлардың өзара байланысы трасттар, картельдер және басқа монополиялық/олигополиялық ұйымдарға қарағанда, олардың икемділігі жоғары және көзге түспеуі артық (оларды қоғамдық бақылауға азырақ ұшыратады) болғандықтан, артықшылықтарға ие. Кейбір теоретиктер көп директорлардың әртүрлі салалардағы компанияларда мүдделері болғандықтан, олар жеке компаниялардың тар мүдделерінен гөрі жалпы корпоративтік сынып мүдделері тұрғысынан ойлауға бейім екендігіне сенеді. Сонымен қатар, бұл адамдар әдетте бай отбасылардан шыққан, жоғарғы сыныптармен араласады және корпоративтік иерархияда жоғары көтеріледі, бұл олардың жалпы бизнеске пайдалы саясатты жеке қолдауға ықпал ететін құндылықтарды қабылдауына мүмкіндік береді. Олар сондай-ақ жалпы саясат мәселелерін қарастырып, бизнес-сыныптың саяси проблемаларын шешеді. Бұл адамдар мен олардың айналасындағылар қазіргі саясатта "билеуші класс" деп есептеледі. Алайда, олар абсолютті билікке ие емес және біртұтас емес, көбінесе жоғарғы сыныптардың мүдделеріне ең жақсы қызмет ететін саясаттар бойынша келіспейді. Директорлардың өзара байланысы корпорациялар арасында ғана емес, сонымен қатар корпорациялар мен коммерциялық емес ұйымдар арасында да болады, мысалы, қайырымдылық қорлар, зерттеу орталықтары, саясатты жоспарлау топтары және университеттер. Оларды жоғарыда аталған институттардың барлығын, сондай-ақ элиталық әлеуметтік клубтарды, мектептерді, курорттарды және жиналыстарды қамтитын үлкен жоғарғы сыныптық әлеуметтік желідегі байланыстардың бір бөлігі ретінде қарастыруға болады. Көп директорлардың "әлеуметтік тізімге енуі, беделді жеке мектепте оқуы немесе элиталық әлеуметтік клубқа мүше болуы жалғыз директорларға қарағанда екі есе көп".

Заманауи өзара бұғатталу желілері

Корпоративтік өзара байланыстарды талдау ірі корпорациялар арасындағы өзара байланыстың жоғары деңгейін көрсетті. Кіріс байланыстарының (яғни, сыртқы фирмалардан орталық фирмаға желілік байланыс) шығыс байланыстарына қарағанда әлдеқайда күшті әсер ететіні және маңыздырақ екені де анықталды. Бұл жайт ұйымдар аралық желілерді, ортақ мүшеліктерді және бірлескен кәсіпорындар сияқты басқа да байланыстарды, сондай-ақ патенттерге жасалған алдыңғы және кейінгі сілтемелерді зерттеуге негіз салды. АҚШ-тың дерлік барлық ірі корпорациялары өзара байланыстар желісінде байланысқан. Көптеген корпорациялар осы желіде бір-бірінен 3 немесе 4 "қадам" қашықтықта орналасқан. Әсіресе ірі банктер желінің орталығында болып, көптеген байланыстарға ие. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қаржы капиталының жаһандануымен көпұлттық байланыстар көбейе берді. Салқын соғыс шиеленіскен кезде, ЦРУ-мен жақсы байланысы бар адамдар осы байланыстарды қолданып, фронттық ұйымдар арқылы, сондай-ақ Форд қоры сияқты ірі мекемелер арқылы ақшаны жылыстатты. Осы көпұлттық желіні салыстырмалы түрде аз адамдар – бірнеше ондаған адам – транснационалдық байланыстарға қатысып және әлемдік саясатты қалыптастырушы топтардың (мысалы, Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңес) құрамына кіру арқылы байланыстырады.

Заңдық

АҚШ-та Клейтон Актінің 8-бабы бір сала бойынша бәсекелесетін АҚШ компанияларының директорлар кеңесіндегі өзара байланыстарға тыйым салады, егер осы корпорациялар біріктірілген жағдайда антимонополиялық заңдарды бұзатын болса. Дегенмен, АҚШ-тағы өзара байланыстардың кем дегенде 1/8-і бәсекелес деп саналатын корпорациялар арасында болады.

Соңғы уақытта заңның орындалуына күш қосылды

2022 жылы Әділет департаментінің (ӘДМ) монополияға қарсы күрес бөлімі бәсекеге қарсы кедергі келтіретін өзара байланысқан директорлар кеңестеріне қарсы күш қолдануды, онжылдықтар бойы тоқтатылғаннан кейін қайта жандандыратынын мәлімдеді. 2022 жылдың қазан айында Бас прокурордың көмекшісі Джонатан Кантердің монополияға қарсы тексеруі нәтижесінде бес компанияның директорлар кеңесінен жеті директордың отставкаға кеткені хабарланды. Bloomberg News ақпаратына сәйкес, Blackstone Inc. және Apollo Global Management сияқты жеке капитал фирмалары қазіргі уақытта федералдық өзара байланысқан директорлар кеңесінің тексеруімен қамтылған.

1970 жылғы графиктер

1979 жылы Левин мен Рой 1970 жылы 797 корпорациядағы директорлардың өзара байланысы туралы хабарлады, онда директорлар кеңесі 3-тен 47 мүшеге дейін құралған, ал орташа саны 13 болды. 8623 директордың тек 18% ғана бірнеше басқармада отырды, бірақ бір корпорация үшін өзара байланысты директорлардың орташа саны 8-ге тең болды. Графиктің құрамдас бөліктері: 62 оқшауланған кеңес, бір немесе бірнеше директорлар арқылы байланыстырылған төрт корпорация жұбы, өзара байланысты корпорациялардың үштігі және 724 корпорациядан тұратын үлкен компонент. Осы компоненттегі кездейсоқ екі корпорация арасындағы ең қысқа жолдың орташа ұзындығы 3 болды. Левин мен Рой графикте кесу нүктелерін іздеді, бірақ үлкен кеңестері бар корпорациялардан бастаған іздеуде ешқандай нүкте таба алмады. Графикте кластерлеуді зерттеуде Левин мен Рой екі бөлімді графиктің қолданылуын көрсетті, онда бір жағында корпорациялар, екінші жағында бірнеше орынға ие директорлар тізімделген. Кластерлер физикалық модельде серіппелі таспалар мен қағаз қысқыштарды пайдалану арқылы анық көрінеді. Директорлар мен корпорациялар бастапқыда кездейсоқ тізімделеді, ал серіппелі таспалар екі бөлімді графиктің қабырғалары ретінде орналастырылады. Содан кейін серіппелі таспаларды қарау бір немесе екінші жақтағы тізімді қайта реттеуге ұсыныс бере алады, бұл серіппелі таспалардың керілуін азайтуға мүмкіндік береді. Бірнеше итерациядан кейін бұл процедура екі бөлімді графикте кластерлік құрылымды ашады.