Кіріспе

Конституциялық жарғыға кіріспе ереже Канаданың Құқықтар мен бостандықтар жарғысының преамбуласы болып табылады, ол Канада Конституциясының 1982 жылғы Құқықтар туралы жарғысы мен Конституциялық заңның кіріспе бөлігі. Оның толық мәтіні: «Канада Құдайдың жоғарылығын және заң үстемдігін мойындайтын принциптерге негізделген».

Интерпретация

1982 жылы Харта күшіне енген кезде конституциялық ғалым Питер Хогг бұл сөздердің преамбула ретінде заңның тікелей қолданылуында шектеулі екенін, бірақ Хартаның басқа бөлімдерін қалай түсініп, қолдану керектігін анықтауға көмектесетінін атап өтті. Дегенмен, осы жағдайда Хогг бұл преамбуланың қаншалықты пайдалы болатынына алаңдаушылық білдірді, өйткені «құқық үстемдігі» термині «белгісіз және түсініксіз» екенін, ал «Құдайдың үстемдігі» туралы айтылуы Хартаның 2-бабына, яғни ар-ождан бостандығына қайшы келуі мүмкін екенін көрсетті. Хогг мұны атеизмге құқықпен байланыстырды. R v Morgentaler (1988) ісінде судья Берта Уилсон ар-ождан бостандығын «діни сенімге негізделмеген саналы нанымдарды» қорғау деп түсіндірді және преамбуланың маңыздылығын «Хартаға бекітілген құндылықтар – еркін және демократиялық қоғамды сипаттайтын құндылықтар» деген мәлімдемемен теңгерді. 1999 жылғы R v Sharpe ісіндегі преамбуланың құқықтық салдарларын қарастырған Британдық Колумбия апелляциялық соты оны «құрғақ әріп» деп сипаттады, ал Британдық Колумбия судьяларының оған «жан беруге құқығы жоқ» екенін айтты. Жоғарғы Сот Манитобаның көптеген заңдарын конституцияға қайшы деп танудың (өйткені олар Манитоба Актісінде талап етілгендей екі тілде де қабылданбаған) құқық үстемдігіне қауіп келтіруі мүмкін екенін атап өтіп, Reference Re Manitoba Language Rights (1985) ісінде преамбуладағы құқық үстемдігі туралы мәлімдемені қарастырды. Бұл Манитобаны дерлік заңсыз қалдырар еді, ал құқық үстемдігінің принципі ешкім заңнан жоғары емес және заңдар қоғамның құндылықтарын сақтау үшін болуы керек деген мағынаны білдіреді. Сондықтан, сот Хартаның преамбуласының маңыздылығын растап, «Құқық үстемдігінің конституциялық мәртебесі күмәнсіз» деді. Осының нәтижесінде, конституцияға қайшы заңдардың күші жойылғанға дейін белгілі бір уақыт берілді. Re BC Motor Vehicle Act (1985) ісінде Жоғарғы Сот сонымен қатар құқық үстемдігін Хартаның 8-14-баптарында көрсетілгендей, негізгі әділеттілік принциптерімен байланыстырды. Сот осы құқықтардың сот жүйесі үшін маңызды екенін атап өтті, 8-14-баптар «адамның қадір-қасиеті мен құндылығына» сенім негізінде құрылған сот төрелігі жүйесінің маңызды элементтері ретінде танылды (Канадалық құқықтар туралы Хартаның преамбуласы, R. S. C. 1970, App. III) және «құқық үстемдігі» (Канадалық құқықтар мен бостандықтар Хартасының преамбуласы).

Басқаша түсіндірме

Кейбір теологтар мен философтар преамбула нақты бір Құдайға (христиандық Құдайға немесе еврей Құдайға) сілтеме жасай ма, әлде азаматтық қасиеттерді (яғни азаматтық дінді) қолдайтын көбірек абстрактілі ұғымға сілтеме жасай ма деген мәселені көтерді. R v Big M Drug Mart Ltd ісінде Альберта апелляциялық сотының қарсы дауыс берген судьясы Бельзил былай деп жазды: Хартияның преамбуласы Канаданың христиандық мұраға ие екенін көрсетеді, сондықтан соттар дін бостандығына қатысты 2-бапты осы мұраның дәстүрлерін жою үшін пайдаланбауы керек.

Тарих

1980 жылғы маусымда жасалған және қыркүйекке дейін сақталған Хартияның бір нұсқасы, кіріспесінде канадалықтардың "Құдайдың көмегімен әрқашан еркін және өздерін-өздері басқаратын халық болады" делінгеннен кейін, Хартияда енді кіріспе болмайтын болды. Қазіргі преамбула алғаш рет 1981 жылғы сәуірдегі жобада пайда болды, ол процестің салыстырмалы түрде соңғы кезеңінде жасалған. Конституцияны қарап отырған Арнайы Бірлескен Комиссия Хартияда кіріспе болуын талап етпесе де, бұл ұсыныс даулы болды. Партия Робинсонның жауапкершілігін және фракциядағы оның беделін төмендету арқылы оған жауап берді.

Қоғамдық әсері

Преамбула кейбір топтар мен саяси партиялар үшін пайдалы болып шықты. Мысалы, Канаданың Христиандық мұра партиясы өз веб-сайтының бас бетінде преамбуланы келтірді және партия өзін "Канаданың жалғыз өмірді қолдайтын, отбасылық федералды саяси партиясы және Құқықтар мен бостандықтар хартиясының преамбуласындағы қағидаларды қолдайтын жалғыз федералды партия" деп атады. Партияның барлық заңдар негізделуі керек деп санайтын ресми саясатында да "Құдайдың үстемдігін және заң үстемдігін мойындайтын қағидалар" деген сөздер кездеседі, сондай-ақ партия былай мәлімдейді: "Осыған орай, Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартиясындағы "адам құқықтары" Құдайдың жоғары моральдық заңымен байланысты немесе оның жарығында ғана заңды түрде түсіндірілуі мүмкін".