Кіріспе

Жапон Императорлық Әскери-теңіз күштерінің адмиралы (1866-1942)

Сато Тетсутаро (佐藤 鉄太郎) – жапондық әскери теоретик және Жапон Императорлық Әскери-теңіз күштерінің адмиралы.

Ерте мансап

Дева провинциясының Цуруока аймағында (қазіргі Цуруока қаласы, Ямагата префектурасы) туған Сато 1887 жылы Жапон Императорлық Әскери-теңіз академиясының 14-шы сыныбын бітірді, 45 курсанттың ішінде 5-ші орын алды. Ол «Цукуба» жапондық корветі, «Наньява» жапондық крейсері және «Ямато» жапондық корветі кемелерінде мичман болып қызмет етті. Флагман болып тағайындалғаннан кейін, 1890 жылы «Чокай» жапондық канонерлік қайығына бас кеме жүргізуші болып тағайындалды. 1892 жылы лейтенант атағына көтерілгеннен кейін, ол «Акаги» жапондық канонерлік қайығында бас навигатор болып қызмет етті.

Бірінші қытай-жапон соғысы

Бірінші Қытай-Жапон соғысы кезінде Сато әлі де "Акаги" кемесіне бекітілген еді. 1894 жылдың 17 қыркүйегінде Ялу шайқасында кеме капитаны қаза болғаннан кейін ол кеме басқаруын өз қолына алды. Сатоның өзі де шайқаста жараланды. Соңынан ол "Нанива" кемесінде бас навигатор болып қызмет етті. Соғыс аяқталғаннан кейін Сатоның қабілеті мен батырлығы Әскери-теңіз министрлігінің Теңіз істері бөліміндегі Әмірші Ямамото Гоннохиое штабына тағайындалумен марапатталды. Сато 1899–1901 жылдары Ұлыбританияда, ал 1901–1902 жылдары АҚШ-та теңіз стратегиясын оқуға жіберілді. Жапонияға оралғаннан кейін Теңіз соғыс академиясында оқытушы болып жұмыс істегенде "Империяны қорғау туралы" еңбегін жариялады, онда ұлттық қауіпсіздік пен әскери күштің басты күші – Теңіз күштері екені жөнінде айтылды. Ол сондай-ақ "Мияко" крейсерінің бас офицері болып тағайындалды. 1902 жылы командир шеніне көтерілгеннен кейін "Ицукусима" және "Идзумо" жапон крейсерлерінде бас офицер болып қызмет етті.

Ресей-жапон соғысы

Ресей-Жапон соғысы кезінде Сато вице-адмирал Камимура Хиконжоның қол астындағы IJN 2-ші флотының штаб офицері болып қызмет етті, бұл ішінара оны Жапон императорлық армиясының саяси қуғын-қудалауынан қорғау мақсатында жасалды, олар оның теңіз күшінің маңыздырақ екендігі туралы диссертациясына ашуланып, наразылық білдірген еді. 2-ші флоттың флагманы "Идзумо" кемесінде Сато Ульсан шайқасына және Цусима шайқасына қатысты. Соғыстан кейін Сато "Асахи" жапондық броненосецінде аға офицер болып тағайындалды, содан кейін оған алғашқы командалық қызметі берілді: "Тацута" жапондық канонерлік кемесі; алайда, бір жыл ішінде ол қайтадан Теңіз соғыс академиясына жоғары деңгейлі студент ретінде оралды, және кейін 1906 жылдан 1908 жылға дейін оқытушы болып қызмет етті.

Теңіз теоретигі

1907 жылы капитандыққа көтерілгеннен кейін Сато бірнеше қайта қарастырылған басылымдар жариялады және 1903 жылғы бастапқы диссертациясын кеңейтті, соның ішінде «Теңіз қорғанысының тарихы» (1907), «Империяның қорғанысының тарихы» (1908) және «Империяның қорғанысының қайта қарастырылған тарихы» (1912). Сато «Жапонияның Маханы» деп аталды, өйткені оның жазбалары Жапонияның қауіпсіздігінің кілті – жапон аралдарына жақын суларға гипотетикалық жаулардың (мысалы, АҚШ) күш көрсетуіне жол бермеу екенін баса көрсетті. Сатоның еңбектері, Әскери-теңіз министрлігінің саясатына қатысты құжаттары, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің адмиралы Альфред Т. Махан және Ұлыбритания Корольдік Әскери-теңіз күштерінің вице-адмиралы Филип Говард Колумб жасаған теңіз жоспарларының элементтерін пайдалана отырып, Голландияның Шығыс Индиясына жапондық теңіз экспансиясының негізін құрады. Ол сондай-ақ жапон үкіметін, Жапонияның гипотетикалық қарсыласы АҚШ-қа қарағанда кем дегенде 70% капиталдық кемелер деңгейін сақтауға шақыра бастады. Сато 1912 жылы Әскери-теңіз академиясында оқып жүргенде контр-адмирал болып тағайындалды, сонымен қатар 1908 жылдан 1914 жылға дейін жапон крейсері «Соя» мен жапон крейсері «Асо» кемелерінің капитаны болып қызмет етті. 1915 жылы Жапония Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін Сато 1915 жылы Әскери-теңіз Бас штабының вице-шефі болып тағайындалды және келесі жылы Әскери-теңіз академиясының президенті болып қызмет еткенде вице-адмирал шеніне көтерілді. 1920 жылы Әскери-теңіз академиясынан кеткен Сато 1922 жылы резервке жіберілгенге дейін Майзуру теңіз округінің қолбасшысы болды. 1928 жылдың қараша айында ол «Қасиетті қазына» орденімен (1-дәрежелі) марапатталды. 1934 жылы Пирлер палатасына мүше болып сайланған Сато Жапонияның Вашингтон теңіз келісіміне қатысуына қарсы болды (осылайша, 1942 жылы қайтыс болғанға дейін Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Флот фракциясының мүшесі болды).