Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1999 жылғы екіжақты келісім және Үндістан мен Пәкістан арасындағы басқару шарты
1999 bilateral agreement and governance treaty between India and Pakistan
Лахор декларациясы – Үндістан мен Пәкістан арасындағы екіжақты келісім және басқару шарты болды. Шарт 1999 жылдың 21 ақпанында Лахорда өткен тарихи саммит қорытындысы бойынша қол қойылды және сол жылы екі елдің парламенттерімен ратификацияланды. Шартының талаптарына сәйкес, атомдық қарулануды дамыту және ядролық қарудың кездейсоқ және рұқсатсыз қолданылуын болдырмау бойынша өзара түсіністікке қол жеткізілді. Лахор декларациясы екі елдің басшылығына ядролық қару көшкінінен, сондай-ақ конвенциялық және конвенциялық емес қақтығыстардан аулақ болуға қосымша жауапкершілік жүктеді. Бұл оқиға Пәкістан тарихында маңызды кезең болды және екі елге де өзара сенімділік атмосферасын сыйлады. Екі елде де телеарналарда кеңінен көрсетілген баспасөз конференциясында Премьер-министр Наваз Шариф және Премьер-министр Атал Бихари Ваджпаи шартқа қол қойды. Бұл екі ел арасында жасалған ядролық бақылау шарты екіншісі болды және 1988 жылы қол қойылған алғашқы шарт – NNAA-ны одан әрі қолдануға міндеттелді. Лахор шарты Үндістан мен Пәкістан парламенттерімен жылдам ратификацияланып, сол жылы күшіне енді. Лахор декларациясы екі елдің 1998 жылдың мамырында өткізген атомдық сынақтарынан кейін қалыптасқан, тарихи түрде шиеленген екіжақты қарым-қатынастарды жеңудегі маңызды қадам болды. Пәкістан қоғамында кеңінен қолдау тапқан және халықаралық қауымдастық тарапынан мақтау алған қарым-қатынастар, 1999 жылдың мамырындағы Үнді-Пәкістан соғысының басталуына себеп болған Пәкістан күштерінің Каргилге басып кіруінен кейін көп ұзамай өзінің қарқынын жоғалтты.
The Lahore Declaration was a bilateral agreement and governance treaty between India and Pakistan. The treaty was signed on 21 February 1999, at the conclusion of a historic summit in Lahore, and ratified by the parliaments of both countries the same year. Under the terms of the treaty, a mutual understanding was reached towards the development of atomic arsenals and to avoid accidental and unauthorised operational use of nuclear weapons. The Lahore Declaration brought added responsibility to both nations' leadership towards avoiding nuclear race, as well as both non conventional and conventional conflicts. This event was significant in the history of Pakistan and it provided both countries an environment of mutual confidence. In a much covered televised press conference in both countries, Prime Minister Nawaz Sharif and Prime Minister Atal Bihari Vajpayee signed the treaty. It was the second nuclear control treaty signed by both countries and pledged to continue the use of the first treaty, NNAA, was signed in 1988. The Lahore treaty was quickly ratified by the parliaments of India and Pakistan and came into force the same year. The Lahore Declaration signalled a major breakthrough in overcoming the historically strained bilateral relations between the two nations in the aftermath of the publicly performed atomic tests carried out by both nations in May 1998. Widely popular in the public circles in Pakistan and hailed by the international community, the relations would very soon lose impetus after infiltration of Pakistan forces into Kargil, which led to the outbreak of the 1999 Indo Pakistan War in May 1999.
Шолу
Лахор келісім-шарты – Оңтүстік Азиядағы әскери шиеленісті азайту және қарым-қатынасты қалыпқа келтіру мақсатындағы Үндістан мен Пәкістанның ең маңызды және тарихи келісімдерінің бірі. 1972 жылы 1971 жылғы соғыстан кейін бейбіт қарым-қатынас орнату үшін Симла келісіміне қол қойылды, және екі ел де екіжақты дауларды бейбіт диалог пен ынтымақтастық арқылы шешуге міндеттелді. 1978 жылы Пәкістан екі ел арасындағы ядролық қарулануды шектеу және Оңтүстік Азияны ядролық қарудан босату аймағын (ОАЯҚБ) құру туралы ұсыныс жасады, бірақ бұл бағыттағы келіссөздер аяқталған жоқ. 1988 жылы Пәкістан мен Үндістан ядролық қаруды бақылау мәселесінде маңызды уағдаластыққа келді және NNAA шартына қол қойды. Көптеген ұсыныстарға қарамастан, ядролық қарулану жалғасты, ал Кашмир мәселесі бойынша салқын соғыс күшейді. Ішкі және саяси қысымның артуы Үндістанды 1998 жылдың мамыр айында халықаралық қысымға қарамастан ядролық сынақтар жүргізуге итермеледі (қараңыз: «Шақти» операциясы). Үндістанның сынағына жауап ретінде Пәкістан өзінің атомдық сынақтар сериясын (қараңыз: «Чағай-I») жүргізіп, Оңтүстік Азиядағы ядролық теңгерімді қалпына келтірді, бұл барлығы 1998 жылдың мамыр айының соңында болды. Бұл сынақтар екі елге де айыптаулар мен экономикалық санкциялар әкелді, және халықаралық қауымдастықтың көпшілігі қақтығыстың күшеюі ядролық соғысқа алып келуі мүмкін деп қорқады.
The Lahore treaty was one of the most important and historical treaties of India and Pakistan to normalise the relations to ease up the military tensions in South Asia. In 1972, the Simla Treaty was acceded to establish peaceful relations in the aftermath of the war in 1971 and committed both nations to resolving bilateral disputes by peaceful dialogue and co operation. In 1978, Pakistan made a proposal to limit the nuclear race between two countries and to establish South Asia Nuclear Weapon Free Zone (SANWFZ), for which negotiations were never concluded. In 1988, Pakistan and India reached an important understanding towards controlling the nuclear weapons, and signed the NNAA treaty. Despite many proposals, the nuclear race continued and the cold war had been heightened over the issue of Kashmir. The domestic pressure and the increasingly political momentum made India conduct nuclear tests (see: Operation Shakti) in May 1998, in spite of international pressure. Responding to India's test, Pakistan equalised the nuclear magnitude in South Asia after performing its own series of atomic tests, (see: Chagai I), all at the end of the month of May 1998. The tests invited condemnation and economic sanctions on both countries and many in the international community fear that in wake of intensified conflict, it could lead to a nuclear war.
Келіссөздер
1998 жылы екі елдің Сыртқы істер министрліктері аймақтағы шиеленісті азайту мақсатымен бейбіт процесті бастады. 1998 жылдың 23 қыркүйегінде екі үкімет бейбітшілік пен қауіпсіздік ортасын құру және барлық екіжақты қақтығыстарды шешу принципін мойындайтын келісімге қол қойды, бұл Лахор декларациясының негізі болды. Үндістан Премьер-Министрінің келуіне дейін, Нью-Дели мен Лахор арасындағы тұңғыш автобус қызметімен Вагаға келген Үндістан Премьер-Министрі Ваджпаиді жылы қарсы алды. Оны Пәкістан Премьер-Министрі Наваз Шариф күтіп алды, ал Пәкістан Армиясының бөлімдері Үндістан Премьер-Министріне салтанатты марш жасады. Ол Пәкістанның Вага шекаралық бекетінде Пәкістан Премьер-Министрі Наваз Шарифпен кездесті, олар бір жыл бұрын ядролық сынақтар мәселесі бойынша келіспеген еді. Бұл саммит әлемдік қауымдастықта екіжақты қарым-қатынастардағы маңызды прогресс және аймақтағы қақтығыстар мен шиеленісті аяқтауға жасалған тарихи қадам ретінде құттықталды. Екі премьер-министр келісімге қол қойғаннан кейін, Пәкістанның Сыртқы істер хатшысы Шамшад Ахмад пен Үндістанның Сыртқы істер хатшысы К. Рагхунат 1999 жылдың 21 ақпанында екі ел арасында бейбітшілік пен қауіпсіздік ортасын нығайтуға бағытталған шараларды анықтау туралы Меморандумға қол қойды. Екі үкімет те бейбітшілік, тұрақтылық және өзара даму көзқарасына, сондай-ақ Симла келісімі мен БҰҰ Хартиясына толық берілгендіктерін мәлімдеді. Лахор декларациясы арқылы екі үкімет ядролық қарудың дамуы екі елге де қақтығыстарды болдырмауға қосымша жауапкершілік жүктегенін мойындады және ядролық қарудың кездейсоқ және рұқсатсыз қолданылуын болдырмау үшін, әсіресе сенім шараларының маңыздылығын атап өтті. Біріккен Ұлттар Ұйымы Хартиясының принциптері мен мақсаттарына, сондай-ақ бейбіт өмір сүрудің жалпыға қабылданған принциптеріне берік міндеттелді. Жаңалықтар арналары, телеарналар және баспа баспасөз Наваз Шарифтің Үндістанмен қарым-қатынасты жақсартуға жасаған бұл қадамын жоғары бағалады. Оңшыл партия ДИ болды, бұл келісімді сынады, ал Пәкістанның ірі саяси күштері, соның ішінде ХДП, Лахор келісімін сәтті аяқтаған Наваз Шарифты құттықтады. "Дұшпан мемлекеттің" көшбасшысы деп сипатталған Ваджпаиді күтіп алу Пәкістан әскери басшылары тарапынан бойкотталды, олардың ішінде Бас штабтың төрағасы және Армия бастығы генерал Первез Мушарраф, Әуе күшінің бас қолбасшысы ӘҚМ PQ Мехди және Әскери-теңіз күштерінің бас қолбасшысы адмирал Фасих Бохари болды.
In 1998, the Foreign ministries of both countries had been initiating peace process to ease up the tension in the region. On 23 September 1998 both governments signed an agreement recognising the principle of building an environment of peace and security and resolving all bilateral conflicts, which became the basis of the Lahore Declaration. Before the arrival of Indian Prime Minister, a warm welcome awaited Indian Prime Minister Vajpayee when he arrived at Wagah by the inaugural bus service between New Delhi and Lahore. He was received by Prime Minister Nawaz Sharif and the units of Pakistan Army gave the Indian Prime minister a guard of honour. He was received amidst great fanfare and media attention at the Pakistani border post of Wagah by Pakistan Prime minister Nawaz Sharif, with whom he had been at loggerheads a year before over the nuclear tests controversy. The summit was hailed worldwide as a major breakthrough and milestone in bilateral relations and a historic step towards ending conflict and tensions in the region. After the two Prime ministers signed the agreement, the foreign secretaries of Pakistan Shamshad Ahmad and India K. Raghunath signed an MoU on 21 February 1999, identifying measures aimed at promoting an environment of peace and security between the two countries. In its content, both governments asserted their commitment to the vision of peace, stability and mutual progress and their full commitment to the Simla Agreement and the UN Charter. Both governments recognised through the Lahore Declaration that the development of nuclear weapons brought added responsibility to both nations towards avoiding conflict and promoted the importance of Confidence building measures, especially to avoid accidental and unauthorised use of nuclear weapons. Commits both to the principles and purposes of the Charter of the United Nations, and the universally accepted principles of peaceful co existence. The news channels, television outlets, and print media widely hailed this move by the Government of Nawaz Sharif to normalise relations with India. Except JI, the far right party was critical of this treaty; all major political forces in Pakistan, including PPP, hailed and congratulated Nawaz Sharif for successfully reaching the Lahore treaty. The reception for Vajpayee, described as the leader of an "enemy combatant nation," was boycotted by the chiefs of Pakistan military, and those included the Chairman joint chiefs and army chief General Pervez Musharaff, air chief ACM PQ Mehdi and naval chief Admiral Fasih Bokhari.
Үндістанның қоғамдық және БАҚ пікірі
Лахор декларациясы Үндістанда, әлемдік БАҚ-та және басқа елдердің үкіметтерінде жылы қабылданды. Бұл 1998 жылғы ядролық сынақтарға байланысты болған жаһандық шиеленістен кейін үміт сырға сығарып, жаңа серпіліс берді. Үндістан армиясы Пәкістан армиясын ығыстырып, даулы аумақты қайта басып алды. Екі айға созылған қақтығыс екі тараптан да жүздеген әскерилердің өмірін қиды, екі елді де толыққанды соғысқа және мүмкін болатын ядролық қақтығысқа жеткізіп қойды. Осы қақтығыстан кейін "Лахор келісімі" тоқтап, 1999 жылдың ақпан айында Лахорда басталған диалогты және КБМ-ді (сенімділік шараларын) ілгерілету жөніндегі келіссөздер тоқтатылды. Бұл қақтығыстан кейін Атлантик оқиғасы орын алды, онда Үндістан әуе күштері Пәкістан теңіз күштерінің барлау ұшағын ұстап алып, атып түсірді; нәтижесінде он бір теңізші қаза тапты. Әскери және сот органдарымен бірнеше ай бойы шиеленіске толы қарым-қатынастардан кейін Пәкістан Қарулы күштері әскери төңкеріс жасап, Наваз Шариф үкіметін құлатты және Каргилге жасалған шабуылға жауапты деп саналатын бірлескен штабтар төрағасы генерал Первез Мушаррафты билікке әкелді, осылайша екі ел арасындағы қарым-қатынастың болашағына күмән туды. Көптеген саяси қиындықтарға қарамастан, Үндістан Симла және Лахор келісімдерін іске асыру қажеттігін қайта баяндады және Симла келісімін, Лахор декларациясын, сондай-ақ шекара маңындағы терроризм мәселесін қолдайтынын мәлімдеді.
The Lahore Declaration was hailed warmly in India and in the global media and by governments of other nations, forging optimism after the global tensions over the 1998 nuclear tests. the Indian Army was deployed to evict the Pakistan army soldiers and re capture the disputed territory. The two month long conflict claimed the lives of hundreds of soldiers on both sides and brought both nations close to full scale war and possible nuclear conflict. After this conflict, the "Lahore Treaty" was stalled and no further discussions took place between the two countries on promoting the dialogue and CBMs initiated at Lahore in February 1999. The conflict was followed by an Atlantique incident in which the Indian Air Force intercepted and shot down the Pakistan Navy's reconnaissance aircraft; a total of eleven naval personnel were killed. After months of contentious relations with the military and judiciary, a military coup d'état was staged by Pakistan Armed Forces that overthrew the Government of Nawaz Sharif and brought the chairman joint chiefs General Pervez Musharraf, believed to be responsible for the Kargil incursion, to power, thus exacerbating doubts over the future of the relations between the two nations. Despite many political difficulties, India reiterated the necessity of implementing the Simla and Lahore treaties and said India would support the Simla Agreement, Lahore Declaration, and the issue of cross border terrorism.