Кіріспе

1890 жылғы Альфредо Каталани операсы

Лорелей – Альфредо Каталанидың либретто авторы болған (azione romantica) жанрындағы үш актілі операсы. Операның премьерасы 1890 жылдың 16 ақпанында Туриндегі Реджио театрында өтті. Неміс аңызы Лорелейге негізделген бұл опера, Каталанидің он жыл бұрын Туринде премьерасы өткен төрт актілі «Эльда» операсының кеңейтілген және жаңадан өңделген нұсқасы болып табылады.

Негізгі мәліметтер және жұмыс тәжірибесі

Каталанидің «Ла фальче» операсы, Милан консерваториясында оқып жүрген кезінде жазылған бір актілік опера, Джованнина Луккаға оған көптеген операларға келісімшарт ұсынуына себеп болды. Лукка Вагнердің шығармаларын Италияда жариялау құқығын алған Casa Musicale Lucca музыка баспасын басқарды. Оның Луккадағы тұңғыш операсы «Эльда» 1880 жылы сыншылардың жоғары бағасына ие болды, одан кейін 1883 жылы «Деянице» және 1886 жылы «Эдмеа» опералары жарық көрді. Екеуі де «Эльда» сияқты сәттілікке жете алмады, бірақ «Эдмеа» Италияда да, халықаралық аренада да қойылды. Бұл Лукканы Каталаниден төртінші опера тапсыруға итермеледі. Жаңа либретто іздеудің орнына, ол Лорелей аңызы негізінде жазылған «Эльданы» толыққанды қайта өңдеуді шешті. Карло Д’Ормевиллдің «Эльда» үшін жазған түпнұсқа либреттосын негізінен «Деянице» үшін либретто жазған Анжело Занардини қайта өңдеді, бірақ жаңа Лорели либреттосын жасауда Джузеппе Джакоза, Луиджи Ильица және музыка сыншысы, сонымен қатар импресарио да қатысты. «Лорели» «Эльданың» мазмұнын сақтап, оқиға орнын Балтық теңізінен аңызға сай Рейн өзеніне көшірді. Каталани «Лорелидің» ноталарын 1887 жылдың қарашасына дейін аяқтады. Алайда, 1888 жылдың басында Casa Lucca Рикордиге сатылды. Осы кезде туберкулезбен ауырған Каталани Рикордидің өзінің шығармаларын назарсыз қалдырып, негізінен Пуччиниге ден қойып жатыр деп алаңдады. Рикорди 1884 жылы Пуччинидің «Le Villi» операсын жариялаған және 1889 жылы «Ла Скала» сахнасында қойылуы үшін оның «Эдгар» операсын тапсырыс берген болатын. «Лорелидің» әлемдік премьерасы ақыры 1890 жылдың 16 ақпанында Эдоардо Маскерони дирижерлігімен Туриндегі Реджио театрында өтті. Вирджиния Ферни Германның басты рөлде ойнаған қойылымда Уго Гедюццидің декорациялары мен Адольфо Хогенштейннің костюмдері қолданылды. Бұл Каталанидің ең ұзақ сақталған туындысы болды, одан кейін оның соңғы операсы «Валли» ғана басымдық танытты. Туриндегі премьерадан кейінгі жылдары «Лорели» Италияның көптеген қалаларында, соның ішінде 1905 жылы Миландағы «Ла Скалада» алғаш рет қойылды. Одан кейін 1907 жылдың 12 шілдесінде Лондонның Корольдік опера театрында премьерасы болды. Америкадағы тұңғыш қойылымды Чикаго опералық қауымдастығы 1919 жылдың 17 қаңтарында Чикагодағы Аудитория ғимаратында Анна Фициудің басты рөлде ойнауымен ұсынды. Италияда да, халықаралық аренада да қойылымдар XX ғасырдың соңына дейін жалғасты, бірақ олардың саны азая бастады. Ол 1955 жылы Римдегі Каракалла моншаларында, Реджио-Эмилиядағы Коммуналь театрында және Брешиядағы Гранде театрында, 1968 жылы «Ла Скалада» және 1983 жылы Каталанидің туған қаласы Луккадағы Театро дель Джильода қайта жаңғыртылды. XXI ғасырға келген кезде «Лорели» көбінесе ұмытылған, бірақ оның ариялары концерттерде орындала береді, ал операдан үзінділер 2016 жылғы Бард музыка фестивалінде таныстырылды. 2017 жылы операның толық нұсқасы Швейцариядағы de театрында ашық ауада қайта қойылды.

Жазбалар

Лорелейден жеке ариялар әртүрлі әншілермен жазылған, олардың ішінде Клаудия Муцио, Селестина Бонинсегна, Магда Оливеро, Бениамино Джигли және Марио Дель Монако бар. Операның үш толық жазбасы бар, бастапқыда LP форматында шығарылып, кейін CD форматында қайта жарық көрген: 1954: Анна де Кавальери (Лорлеи), Кен Ните (Уолтер), Пьеро Гюльфи (Герман), Анна ди Реберг; WD=Q23876772 дирижерлік еткен RAI оркестрі мен хоры. 1954 жылдың 15 желтоқсанында эфирге шығару үшін жазылған. Лейбл: Гала.