Кіріспе

23 класты әуе кемелері Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританияда жасалған қатаң корпусты дирижабльдер болды. 23 класты әзірлеу 1915 жылдың тамызында Викерске 9r дизайнын газ сыйымдылығын арттыру арқылы – қосымша бөлімше қосып, алдыңғы және артқы газ камераларының сыйымдылығын ұлғайту арқылы жақсартуды тапсырғанда басталды. 23 класты H. B. Пратт және Барнс Уоллис (Vickers) жобалаған. Викерс төрт кемеден біріншісі мен соңғысын құрастырды. Қалған екеуін Уильям Бердмор және компаниясы мен Армстронг Уитворт жасады. 23 кластың әуе кемелері ешқашан жауынгерлік қимылдарда қолданылмаса да, төрт кеме британдық дирижабль экипаждары мен конструкторларына көптеген сағаттық құнды оқу және тәжірибелік деректер ұсынды. Бір кезде осы кемелердің 17 данасы жасалуы жоспарланғанмен, тек төртеуі ғана құрастырылды. 23 кластың салмағының артық екендігі анықталды, нәтижесінде одан жетілдірілген R23X класына қатысты жоба тоқтатылды.

Жобалау және әзірлеу

1915 жылдың шілдесінде Викерс фирмасының құрастырып жатқан 9r дирижаблінің үлгісімен бірдей конструкциядағы дирижабльдерді қосымша тапсырыс беру туралы ұсыныстардан кейін, 28 тамызда Викерс фирмасына 9r дирижаблінің негізінде жаңа кластағы дирижабльді жобалау тапсырылды. Жаппай өндірісті жылдамдату үшін 9r дирижабліндегідей көлденең каркас конструкциясы қолданылды, бірақ газды қаптарды орналастыру үшін мұрын және құйрық бөліктері кеңейтіліп, қосымша бөлік салынды, соның нәтижесінде көтерілгіштік күші артты. 23 класс дирижаблінің құрылымының басым бөлігі 9r дирижаблінің құрылымымен бірдей болды. Қозғалтқыш қуатымен төрт "Rolls Royce Eagle" қозғалтқыштары қамтамасыз етілді. Үшбұрышты сыртқы килінің орталық бөлігінде бомба бөлімі, ұйықтайтын орын, радио бөлмесі және дәретханасы бар кеңейтілген бөлік орналасқан. Кильден үш гондола ілінген. Алдыңғы гондолада басқару бөлмесі және екі айналмалы пернелі бір қозғалтқыш, ортаңғы гондолада әрқайсысы төрт пернелі түрткіш пернелерді қоздыратын екі қозғалтқыш, ал артқы гондолада бір екі пернелі түрткіш перне мен авариялық басқару кабинасын басқаратын төртінші қозғалтқыш орналасқан. Балласт және отын киль бойындағы резервуарларда тасымалданды. Рульдер мен лифттер крест тәрізді болды. Жобалық сызбалар 1915 жылдың 10 қазанында бекітілді.

Құрылыс

Бастапқыда үш үлгі тапсырылды. Біреуін Викерс компаниясы Камбриядағы Фурнесс қаласындағы Барроу қаласында салуға тиіс еді. Екіншісі, 24r, Шотландияның Ренфрушир ауданындағы Инчиннаннан Уильям Бердмор мен Компаниядан тапсырыс берілді. Үшіншісі, 25r, Армстронг Уитворттан Солтүстік Йоркширдегі Барлоудан тапсырыс берілді. Кемелердің көптеген бөліктерін Бердмор мен Армстронг өндірді. Желтоқсан айында Қазынашылық тағы он алты әуе кемесінің құрылысын мақұлдады, сондай-ақ қосымша құрылыс сарайларын салуға мемлекеттік қарыз беру туралы келісім жасалды. Бір кеме Викерстен, екі кеме Бердмор мен Армстронгтан тапсырыс алды. Бірақ осы кезде Қазынашылық араласып, оларды орналастыруға жеткілікті сарайлар болмай тұрғанда, тағы бір әуе кемесін салуға рұқсат бермей, тоқтатты. Апатқа ұшыраған "Zeppelin L 33" әуе кемесінен алынған "Maybach" қозғалтқышы авариялық басқаруы жоқ жаңа артқы кабинадағы "Rolls Royce" қозғалтқышын алмастырды. 23r 1917 жылғы 15 қазанда RNAS Howden, Йоркширге, ал 29 қазанда RNAS Pulham, Норфолкке ұшты. 6 желтоқсанда ол Лондонның ортасынан өтіп, қаланы тоқтатты және патриоттық сезімдердің толқынын тудырды. Лондонның миллиондаған тұрғыны әуе кемесінің идентификациялық белгілерін анық көргенімен, цензура кеме атын жариялауға тыйым салды. 1918 жылғы мамыр айында 40 сағат 8 минуттық рекордтық ұшу жасалды, сонымен қатар 2 фунттық QF зеңбірегі және үш пулеметпен қорғаныс қаруларын сынау жүргізілді. Үлкен зеңбіректің снарядтары Пулхэмдегі жер экипажының алаңдауына себеп болды, себебі олар жарылмай, жерден секіріп кетті. Шілде айында паразит-истребительдермен тәжірибелер жасалды, олардың әуе кемесін қорғай алатынына үміттенді. Алдымен пилотсыз, содан кейін пилотты "Sopwith Camel" сәтті ұшырылды.

24r

1917 жылы қазанда 23r және 25r салмағын жеңілдету туралы шешім қабылданғанда 24r да сынақтан өтті. Проблема тіпті нашар болып шықты, 24r-дің салмағы оның басқа кемелерінен шамамен 1500 фунтқа (680 кг) артық болды – бұл айырмашылықтың себебі кейін оның құрылымында сәл үлкен және ауыррақ бөлшектердің қолданылуы екені анықталды. Кешіккен ұшуларда тағы бір мәселе пайда болды: газ қаптарының тербелісі кеменің қысым центрінің күрт және болжамсыз қозғалысына, соның салдарынан тұрақсыздыққа әкелді. Бұл мәселеге қарамастан, әуе кемесі (сол кезде R 25 деп аталды) 1917 жылғы 23 желтоқсанда ресми түрде қабылданып, пайдалануға берілді.