Кіріспе
Грекия мен Түркиядағы грек обряды католиктері үшін Шығыс католик шіркеуі. Грекияның Византиялық католик шіркеуі (Ελληνόρρυθμη Καθολική Εκκλησία, Ellinórrythmi Katholikí Ekklisía) немесе Грекияның грек-католик шіркеуі – бұл Католик шіркеуінің sui iuris Шығыс католик шіркеуінің бір бөлігі, ол Койне грек және қазіргі грек тілдерінде Византия обрядын қолданады. Оның құрамына Грекия мен Түркияның тұрғындары кіреді, сондай-ақ Италия мен Корсикамен байланыстары бар.
The Greek Byzantine Catholic Church (Ελληνόρρυθμη Καθολική Εκκλησία, Ellinórrythmi Katholikí Ekklisía) or the Greek Catholic Church of Greece is a sui iuris Eastern Catholic particular church of the Catholic Church that uses the Byzantine Rite in Koine Greek and Modern Greek. Its membership includes inhabitants of Greece and Turkey, with some links with Italy and Corsica.
Тарих
Грек және латын христиандары арасындағы Шығыс-Батыс айырығын жабыстыруға бірнеше сәтсіз әрекеттер жасалды: 1098 жылғы Бари кеңесі, 1274 жылғы Лион кеңесі және 1439 жылғы Флоренция кеңесі. Кейіннен Осман билігінде болған көптеген гректер католик шіркеуімен қарым-қатынас жасады. Олар көбінесе Латын шіркеуінің Рим дәстүрін ұстанды және өздерінің қауымдарын көбінесе венециялықтардың көмегімен сақтап келді. Алайда, 1880 жылдарға дейін Тракиядағы Малгара ауылында византиялық дәстүрді сақтайтын грек-католиктерге арналған арнайы шіркеу салынбады. 19 ғасырдың соңына дейін тағы екі шіркеу салынды, біреуі Константинопольде, екіншісі Халкидон қаласында. 1826 жылы католик миссионері Джон Марангос Константинопольдің православие христиандары арасында миссионерлік жұмысын бастады, онда ол шағын қауымды құрды. 1878 жылы ол Афинаға көшіп, 1885 жылы шіркеу құрғаннан кейін қайтыс болды. Сонымен қатар, ол Тракиядағы екі шағын ауылды католик дініне өткізді. 1895 жылдан бастап Успенцистер Константинопольде, 1910 жылы құрылған семинарияда және тағы екі шағын қалада миссиялық қызметін бастады; онда 12 діни қызметкері бар 1000-ге жуық жамағат болды, олардың 10-ы Успенцистер еді. 1907 жылы Тракиядағы шіркеуді салған Исаия Пападопулос Апостольдық делегацияның викарийі болып тағайындалды. 1911 жылы ол епископтыққа бекітіліп, жаңа құрылған грек-византиялық дәстүрдегі католиктердің ординариатының басшысы болды, ол кейін экзархатқа айналды. Византиялық дәстүрдегі грек-католик шіркеуінің негізі қаланды. Латын шіркеуінің грек-католиктері одан да көп болды және Эгей теңізінің кейбір аралдарында халықтың көп бөлігін құрады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Грекия мен Түркия арасындағы қақтығыс салдарынан Малгара және оған жақын Даудели ауылының грек-католиктері Македониядағы Гьянницаға көшіп, бүгінде онда үлкен қауым тұрады. Стамбулда тұрғандардың көпшілігі Афинаға эмиграциялады немесе қашқан, соның ішінде экзарх лауазымына ие болған епископ және 1920 жылы құрылған Паммакаристос әпкелерінің діни институты болды. 1932 жылы Византиялық дәстүрдегі грек-католиктер экзархатының аумағы Грек мемлекетінің аумағымен шектелді және Түркияда тұратындар үшін жеке Константинополь экзархаты құрылды. Түріктердің гректерге қарсы ұлтшылдық әрекеттері, мысалы, Стамбул қиыршыны, Грекиядан эмиграцияны күшейтіп, Түркиядағы грек-католиктердің санын азайтып жіберді. Константинопольдегі соңғы грек-католик діни қызметкері 1997 жылы қайтыс болды және оның орнына ешкім тағайындалмады. Қасиетті Үштік шіркеуіндегі грек-католик шіркеуіндегі тұрақты қызметтерді қалада тұратын жер аударылған халдей католиктері жүргізеді. Грек-византиялық католик шіркеуіне шақырулар көбінесе грек аралдарынан, Сирос пен Тинос аралдарынан келеді, онда үлкен католик халқы бар. Епископ Мануэль Нин (Каркабияның титулярлық епискобы) қазіргі Грекиядағы Византиялық дәстүрдегі католиктердің Апостольдық экзархы. 2017 жылғы мәліметтер бойынша Грекиядағы Византиялық дәстүрдегі католиктердің саны 6016-ға жетті (Грекияда 6000, Түркияда 16). Афинадағы негізгі грек-католик шіркеуі – Афинадағы Киелі Үштік соборы. Грек-Византиялық католик шіркеуінің құзырына бағынбаса да, Корсикадағы Каргезеде эмигрант гректердің ұрпақтарынан тұратын грек-католик қауымы бар. Афинадағы діни қызметкер, архимандрит Афанасиос Армаос, жылына бірнеше рет Каргезеге барып, грек шіркеуінде қызмет өткізеді.