Кіріспе

Кути аңғары – Гималай тауларындағы аңғар, Үндістан басқаруындағы және Непал да талас білдіретін аймақ. Бұл аймақ Үндістанның Уттаракханд штатының Питоргарх ауданында орналасқан. Бұл Тибет шекарасына дейінгі соңғы аңғар. Ол солтүстік-батыста Лимпиядхура өтегі мен Ади Кайлаштан оңтүстік-шығыстағы Гунджиге дейін, Кали өзенінің бастауларының бірі – Кути Янкти өзенімен құрылған. Оған Питоргарх-Липулех өтегі тас жолы (PLPH) арқылы жетеді. Бұл аңғарда негізінен Бьянси тайпасы қоныстанған, олар Қумаунның төрт Бхотия тайпасының бірі, ал қалғандары – Джохар, Дармия және Чуаданси. 2020 жылдың мамыр айында Непал аңғардың солтүстік-шығыс жартысына құқығын талап етті, Кути Янки Кали өзенін білдіреді деп мәлімдеді және 1816 жылғы Сугаули шарты бойынша бұл Непал шекарасы болуы керек екенін айтты.

Құтхи Янкти

Кути Янкти – Кали өзенінің екі бастауының бірі, екіншісі – Липулех жотасынан төмен ағатын Калапани өзені. Кути Янкти Лимпиядхура тау қатарының төменгі бөлігінде, Вильшаның жанындағы беткейлерден басталып, 4630 метр биіктіктегі Джолингконг көлі арқылы Кути ауылына жетеді. Оңтүстік-шығысқа қарай ағып, Гунджи ауылының жанында Калапани өзенімен бірігіп, Кали (немесе Шарда) өзенін құрайды. Мангша Дхура (5490 м) және Лимпия Дхура (5530 м) Гималайдың биік жоталары Кути аңғарының Тибетпен шектесетін солтүстік жағында орналасқан. Шин-Ла және Нама жоталары оңтүстіктен Дарма аңғарымен Кути аңғарын байланыстырады. Жолингконг және Парвати – негізгі альпілік көлдер. Сангтанг шыңы – аңғардың Тибетпен солтүстік шекарасын құрайтын шыңдардың арасындағы ең биігі. Аңғардың оңтүстік шекарасын құрайтын шыңдардың ішінде Брамма Парват (6321 м), Чипедайданг (6220 м) және Ади Кайлаш (5945 м) ерекше аталады.

Бьянс пен Бьянсис

Кути Янкти – Буянс этнографиялық аймағының бір бөлігі, оған Кути аңғары, оның жанындағы Кали өзені аңғары және Непалдағы Тинкар аңғары кіреді. Осы аймақтың халқы бянсилер деп аталады, олар ерекше бьянгси тілінде сөйлейді. Кути аңғарында бес бьянс ауылы бар (Гунджи, Наби, Ронгканг, Напальчу және Кути), Кали өзені бойында екі (Буди және Гарбянг) және Тинкар аңғарында екі (Чхангру және Тинкар) орналасқан. Кейінірек Непалда екі жаңа ауыл (Рапла және Ситаула) құрылды. Кути – Кути аңғарындағы соңғы ауыл, теңіз деңгейінен 12300 фут (3749 метр) биіктікте жатыр. Тинкар өзенінің Кали өзенімен қосылатын жеріндегі Гарбянг ең ірі ауыл болып табылады.

Непалдық талаптар

Бьян аймағы бастапқыда Кумаонның бір бөлігі болған және бүкіл Кумаон 25 жыл бойы Непалдың (Горха) билігі астында болған. Англо-непал соғысынан кейін және Сугаули шартынан соң, Кали өзені Кумаон мен Непал арасындағы шекара ретінде белгіленді. 1817 жылы Непал Дарбары шартының талаптарына сәйкес Тинкар және Чхангру ауылдарын өздеріне қарай талап етті, және британдық генерал-губернатор оған келісім берді. Содан кейін непалдықтар Кути аңғары да оларға тиесілі деп мәлімдеді, себебі Кути Янкти – Кали өзенінің басты бастауы. Ағылшындар бұл талапты қабылдамады, өйткені дәстүр бойынша және келісім арқылы Кали өзенінің бастауы Калапани ауылынан саналады, онда өзенге құйылатын қара түсті бұлақтар оған "Кали" деген ат берген ("Кали" хинди тілінде "қара" деген мағынаны білдіреді). Непалдық географ Буддхи Нараян Шреста 1999 жылы Кути аңғарына қатысты талапты жаңартты. Ол 19 ғасырдың басындағы ескі карталарды зерттегеннен кейін, "Махакали өзенінің бастауы Калапаниден солтүстік-батысқа қарай шамамен 16 километр жердегі Лимпиядхурада орналасқан" деген қорытындыға келді. 2020 жылдың мамыр айында Непал үкіметі Кути аңғарын Непалдың құрамында көрсететін жаңа картаны бекіту арқылы бұл талапты ресми түрде жариялады. Премьер-министр К. П. Оли елдің оны "қайтарып алатынын" мәлімдеді. Үндістан бұған жауап ретінде бұл "тарихи фактілер мен дәлелдерге негізделмеген" бір жақты әрекет екенін айтты.