Кіріспе

Ликияның ежелгі қаласы Пинара (Ликий: 𐊓𐊆𐊍𐊍𐊁𐊑𐊏𐊆 Pilleñni, болжам бойынша "дөңгелек" деген сөзден туындаған; τὰ Πίναρα, бір дерек бойынша бұрын Артимнес немесе Артимнесос) – ежелгі Ликияның ірі қаласы, Крагус тауының (қазіргі Бабадаг тауы) етегінде, Ксантос өзенінің батыс жағалауынан көп алыс емес, Ксантос ежелгі қаласымен (қазіргі Эшен ағысы) аталатын жерде орналасқан. Пинарада бірнеше ежелгі ғибадатханалардың қираған қалдықтарын, сондай-ақ бір "патшалық қабірді", жоғарғы және төменгі акропольдерді, театрды, одеонды, агорани және шіркеуді көруге болады. Пинара атауы қазіргі Минаре ауылының атына ұқсас, ол қираған жерлерден жарты сағатқа жуық төменде орналасқан және Түркияның Мугла провинциясының Фетхие ауданына бағынады.

Атауы

Пинарада Троя соғысының ликиялық батыры Пандарусқа табынушылық болды, бұл кейбір дереккөздерді оның осы қаланың тумасы екендігіне жетеледі. Ликия тарихының авторы Менекраттың, Византиялық Стефанның келтіруі бойынша, қала Ксантостың колониясы болған, ал оның бастапқы атауы Артимнес (Ἀρτύμνησος) есімді. Бұл атау Ликия тіліндегі Пинара атауынан бұрын пайда болған, ол "Pilleñni" немесе "Pinale" түрінен шыққан, яғни "дөңгелек төбе" немесе жай ғана "дөңгелек" деген мағынаны білдіреді. Бұл гипотеза сұйық дауыссыздықтың ауысуына негізделген. Шындығында, қала осындай үлкен дөңгелек тасқа орналасқан және қираған жерлердің үстінде көлденең дөңгелек жартас көтеріліп тұр. Тағы бір дереккөз, Паниассис, сондай-ақ Тремилдің немесе Термилдің ұлы Пинар есімді қаланың негізін қалаушы туралы айтады, ал бұл мәліметті кейбір дереккөздер есімдердің басымдығына қатысты басқа мәліметтер сияқты сенімсіз деп санайды.

Тарих

Ежелгі жазушылар бұл қала туралы көбінесе айтпаса да, оның кең және әдемі қираған орындары Страбон айтқандай, Ликияның ең ірі қалаларының бірі және оның басты порты болғанын көрсетеді, бірақ порты лайланып, бүгінгідей қамысқа толы батпақты жерге айналған. Ежелгі дереккөздерде қала туралы тағы бір сирек кездесетін мәлімет – оның Кариялық Пикодармен бірге бірнеше Ликия қалаларымен бірлесіп көрсеткен көмегі. Пинара Ликия Лигасының мүшесі болды және онда үш дауысқа ие болды. Қала б.з.д. 334 жылы Ұлы Александрға бағынды. Александрдың қайтысынан кейін қала Пергам патшалығының құрамына кірді. Пергамның соңғы патшасы Аттал III б.з.д. 133 жылы Пергамды Рим Республикасына мұра етіп қалдырғаннан кейін Пинара римдік қалаға айналды. Рим үкімшілігі кезеңінде қала гүлденді, бірақ 141 және 240 жылдардағы жер сілкіністерінен ауыр зардап шекті. Алғашқы жер сілкіністе қала Opramoas-тан қоғамдық ғимараттарды жөндеу үшін қаржылай көмек алды. Пинара ерте христиан дініне енді. Бес епископ белгілі: 359 жылы Селеукия соборында Кесариялық Акакийдің формуласына қол қойған Евстафий; 458 жылы Ликия епископтарының император Леон I Тракиялыққа жазған хатына қол қойған Гелиодор; 692 жылы Трул соборында болған Зен; 787 жылы Никеяның екінші соборында Теодор; 879 жылы Константинополь патриархы Фотий I-ді (Фотий соборы) қайта орнатуға қатысқан синодта болған Афанасий. Пинара Миралық Николайдың туған жері болды. 9 ғасырда басып кірген әскерлердің үздіксіз қысымынан қала халқы азайып, тоқтатылды.

Ғылыми жаңалықтар

Пинараның қираған жерлерін сэр Чарльз Феллоуз ашты. Оның сөзінше, ежелгі қаланың арасынан ерекше дөңгелек тас жартас (ликийліктердің Пинарасы) көтеріледі, ол қабірлермен тығыз жабылған. Осы жартастың төменінде кең және сәнді қаланың қираған қалдықтары жатыр. Театр өте жақсы сақталған; барлық орындықтары, просценийге қарай еңкейген бүйірлері және бірнеше есіктері әлі де бар. Қабырғалар мен бірнеше ғимараттар киклоптық қалаумен салынған, үш алып тастан тұратын еңселі қақпалары бар. Қабірлердің саны санауға келмейді, жазулары ликий әрпімен жазылған, бірақ грек тілінде де жиі кездеседі, тіпті бір қабірде екі тіл де болуы мүмкін. Кейбір тас қабірлер әдемі және бай мүсіндермен безендірілген. Пинараның христиандық епископтығы, енді тұрақты орын емес, католик шіркеуінің титулдық епископтықтарының тізіміне енген.