Кіріспе

Дыбыс өзгерістері

Бұл мақалада ағылшын тілінің фонологиялық тарихындағы дауыссыз дыбыстарға қатысты мәселелер сипатталады.

H-кластерлерді азайту

/hw/ дыбысын кейбір сөздерде (мысалы, who) қысқарту, бірақ көбінесе ағылшын тіліндегі көпшілік үшін (сондықтан whine сөзі wine сөзімен бірдей айтылады). /hl/, /hr/ және /hn/ дыбыстарын қысқарту, орта ағылшын тіліндегі бастапқы дыбыстың жоғалуы. Кейбір американдық және ирланд диалектілерінде /hj/ дыбысының қысқаруы (сондықтан hew сөзі yew сөзі сияқты айтылады).

Y-кластерлік қысқартулар

Йодтың түсірілуі – диалектіге байланысты белгілі бір тіркестерде дыбыстың жоғалуы (мысалы, RP сөзінде «жаңа» деп айтылады, ал General American және Cockney диалектілерінде айтылмайды). Йодтың бірігуі, осыған сәйкес тіркестер , , және тіркестері , , және болып өзгереді (мысалы, «education» сөзі көбінесе «edge» деп бастағандай айтылады).

Басқа бастапқы кластерлік қысқартулар

/wr/ дыбылының /w/ дыбылына дейін қысқартылуы, мысалы, wrap сияқты сөздерде 17 ғасыр шамасында (орта ағылшын тілінде де /wr/ дыбылы /w/ дыбылына дейін қысқарған). /kn/ және /ɡn/ дыбылының /n/ дыбылына дейін қысқартылуы, мысалы, knot және gnome сияқты сөздерде 17 ғасыр шамасында. Кариб ағылшын тілінің кейбір түрлеріндегі S кластерлік қысқарту, мысалы, spit сөзі pit деп айтылады.

Топтарды қысқартудың соңғы түрлері

NG бірлесуі – hang сияқты сөздерде соңғы кластерді қысқарту, бұл ағылшын тілінің тек бірнеше диалектінде болмаған, бірақ көптеген диалектілерде кездеседі. G дыбысының түсірілуі – әлсіз буындарда, негізінен ing жұрнағында соңғы кластерді қысқарту, бұл көптеген ағылшын диалектілерінде кездеседі, бірақ қазіргі стандартты тілдерде жоқ. Кейінгі орта ағылшын тілінде /mb/ және /mn/ кластерлерінің қысқартылуы, мысалы, қой және бағана сөздеріне әсер етеді. Африкалық американдық сөйлеу тілінде (AAVE) және Кариб аймағындағы ағылшын тілінде соңғы кластерлердің жалпыланған қысқартылуы, мысалы, үстел мен қол сөздері "дес" және "хан" деп айтылуы мүмкін.

Кластерлерді қамтитын басқа да өзгерістер

/ts/ дыбысын /s/ дыбысына дейін азайту – қазіргі заманғы жұмсақ дыбыстың пайда болуына әкелген орта ағылшын тіліндегі азайту. Медиалды кластерлердегі кейбір дауыссыз дыбыстардың түсірілуі (элизия), мысалы, "postman" сөзіндегі "in". Белгілі бір кластерлерде мұрын дыбыстарынан кейін дауыссыз дыбыстарды енгізу (эпентезис), мысалы, "prince" сөзінің "prints" сөзіне ұқсауы және "dreamt" сөзінің "attempt" сөзімен рифмалануы. Кластерлердегі кейбір дауыссыз дыбыстардың бір-біріне сіңірілуі, әсіресе мұрын дыбыстары. Глотализация және преглотализация (дауыссыз дыбыстың орнына немесе алдына глоттальді тоқтатудың енгізілуі) – диалектіге байланысты белгілі бір жағдайларда. AAVE-де кездесетін басқа өзгерістер, соның ішінде S кластерлерінің орнын ауыстыруы (мысалы, "ask" сөзінің орнына "aks" қолдану – бұл өзгеріс ағылшын тілінің жалпы формаларында да ұзақ тарихқа ие), /str/ және /skr/ бірігуі және йод ротацизациясы (мысалы, "beautiful" сөзінің "brootiful" деп айтылуы).

Арман

Үнсіз тоқталулар , , әдетте, олар басатын буынды бастағанда аспирацияланады, ағылшын фонологиясында (кедергілер) сипатталғандай, . Аспирация дәрежесінде кейбір аймақтық айырмашылықтар бар, және кейбір шотландтық және солтүстік ағылшын акценттерінде аспирация мүлдем болмайды. Белгілі бір акценттерде, мысалы, Георди (жас әйелдер арасында) және сөздің немесе тіл бунағының соңында келгенде алдын ала аспирацияланады.

Жапырақ шашу

Флапинг немесе тапинг – дауыстылар арасында (бірақ кейде басқа соноранттардан кейін) әлдебір дыбыстың альвеолярлық қақпақ ретінде айтылу процесі. Мысалы, "butter" сөзін "budder" деп айту осылай қабылдануы мүмкін. Бұл құбылыс ең көп Солтүстік Америка, Австралия және Жаңа Зеландия ағылшын тілдерінде кездеседі (көлемі әртүрлі).

Дауысты

Т-ның дыбысталуынан басқа, кейбір диалекттерде тоқтатулардың (жабық дауыстардың) үндеуінің немесе жұмсаруының басқа да мысалдары кездеседі. Георди диалектісінде бұл жабық дауыстар екі дауыстының арасында толыққанды дыбысталуы мүмкін (, , ). Девон диалектісінде жабық дауыстар мен басқа да кедергілі дыбыстар дауыстылар арасында және әлсіз дауыстыдан кейін соңғы позицияда дыбысталуы (немесе кем дегенде жұмсатылуы) мүмкін, мысалы, "jacket" сөзіндегі және дыбыстары және дыбыстарына жақындап, сөзді "jagged" сөзіне ұқсас немесе бірдей етіп айтуға әкелуі мүмкін.

Глотализация

Тоқтатулар, әсіресе дауыссыз тоқтатулар, белгілі бір жағдайларда жиі глоттизируется немесе глоттизицияға дейін дауысталады; яғни, тоқтату дыбысы глоттизируемым тоқтату дыбысымен алмастырылуы мүмкін, немесе одан бұрын глоттизируемым тоқтату дыбысы қосылуы мүмкін. Бұл құбылыстар дыбыстық ортаға және диалектке күшті тәуелді. Толығырақ ақпаратты Т-глотализация, сондай-ақ ағылшын фонологиясы (кедергілер) және қосылыстардағы глоттизация тақырыптарынан қараңыз. Егер барлық соңғы дауыссыз тоқтатулар лондондық тілде кездесетіндей глоттизицияланса, онда "lick", "lit" және "lip" сияқты сөздер гомофондарға айналуы мүмкін.

H-түсіру және H-қосу

H dropping – бұл «үй», «жылу» және «бас ауруы» сияқты сөздердің басындағы «h» әрпін жіберу. Бұл көптеген диалекттерде, әсіресе Англияда, Уэльсте, Австралияда және Ямайкада кең таралған, бірақ көбінесе жағымсыз қаралады және стандартты акценттерге тән емес. Дегенмен, «ол», «оны», «оның», «болды» және «бар» сияқты көмекші сөздердің әлсіз формаларында ағылшын тілінің барлық түрлерінде «h» әрпі жиі жіберіледі. H dropping-тің керісі – H енгізу немесе H қосу деп аталады, бұл әдетте H dropping ететін адамдардың гиперкоррекциясы немесе сөздерді жазу бойынша дұрыс айту әрекеті болуы мүмкін.

Велалық және латындық фрикативтердің жоғалуы

Түн, үйретілген және салмақ сияқты сөздердің жазылуындағы аллофондар болып саналатын дауыссыз велярлық және латальдық фрикативтік дыбыстар /x/ және /ç/, кейінгі орта ағылшын тілінде немесе ерте қазіргі ағылшын тілінде жоғалды. Олардың жоғалуы бұрынғы дауыстылардың белгілі бір өзгерістерімен бірге жүрді. Кейде /x/ дыбысы /f/ дыбысына айналды, мысалы, "laugh" сөзінде. /x/ дыбысы әлі де кейбір шотланд және солтүстік ағылшын дәстүрлі диалекттерінде жоғарыда аталған сөздерде естіледі. /x/ дыбысы көбінесе кельт елдерінде, сондай-ақ басқа да көптеген аймақтарда "loch" сөзінде және "Buchan" сияқты жеке есімдерде естіледі. Аталған құбылыстар туралы толық мәліметтер үшін "H дыбысының жоғалуы (Орта ағылшын тілі)" тақырыбын қараңыз. Сондай-ақ, дауысты велярлық фрикативтің дауыстануын қараңыз.

Дауысты/дауыссыз бөліктер

Ежелгі ағылшын тіліндегі фрикативтерде дауыссыз және дауысты аллофондар болды, дауысты түрлері белгілі бір орталарда, мысалы, дауыстылар арасында кездесетін. Ерте орта ағылшын тілінде, ішінара француз тілінен алынған сөздер арқылы, олар жеке фонемаларға ажырады: Орта ағылшын тілінің фонологиясына қараңыз – Дауысты фрикативтер. Орта ағылшын кезеңінде дауысты аффрикат фонемалық мәртебеге ие болды. (Ежелгі ағылшын тілінде ол аллофон деп есептелген). Ол орта ағылшын тілінде тек "көпір" деген мағынадағы *brigge* сияқты, ол Ежелгі ағылшын тілінде болған сөздерде ғана емес, сонымен қатар "қазы" деген мағынадағы *juge* және *general* сияқты француз тілінен алынған сөздерде де кездесті. Орта ағылшын кезеңінен кейін төртінші дауысты фрикатив, , фонема ретінде (дауыссыз фонемамен қатар) пайда болды. Ол *measure* сияқты сөздердегі йодтың бірігуінен және *rouge* және *beige* сияқты кейінгі француз тілінен алынған сөздерден туындады.

Тіс фрикативтері

Жоғарыда айтылғандай, көне ағылшын фонемасы ерте орта ағылшын тілінде екі фонемага бөлінді: дауыссыз тіс фрикативі және дауысты тіс фрикативі. Екеуі де әрі қарай жазылуын жалғастырды. Кейбір ағылшын акценттерінде осы дыбыстардың әртүрлі айтылу түрлері кездеседі. Оларға: ілгерілеу, онда олар мен (Кокни және басқа да диалекттерде кездеседі); тоқтату, онда олар мен дыбыстарына жақындасады (кейбір ирландиялық сөйлеуде); альвеоляризация, онда олар мен дыбыстарына айналады (кейбір африкалық түрлерінде); және дебуккализация, онда дауыстының алдында болады (кейбір шотланд ағылшын тілінде кездеседі).

Бастапқы фрикативтік дауыс беру

Бастапқы фрикативті дауыстау – бұл ағылшын тілінің Батыс өңірінің кейбір дәстүрлі акценттерінде кездесетін процесс, онда фрикативтер /f/, /θ/, /s/ және /ʃ/ сөздің басында келгенде /v/, /ð/, /z/ және /ʒ/ дыбыстарына айналады. (Мысалы, "three" сияқты сөздердің басында /θ/ орнына /v/ пайда болады.) Осы акценттерде "sing" және "farm" сөздері /zɪŋ/ және /vɑːrm/ деп айтылады. Бұл құбылыс стереотиптік ерекшелік ретінде кеңінен танымал, бірақ қазіргі тілде сирек кездеседі. Кейбір мұндай айтылулар осы диалекттерден таралып, стандартты қолданысқа енген: "vane", "vat" және "vixen" сөздерінің бәрі ежелгі ағылшын тілінде (fana, fæt, fyxen) бастапқы /f/ дыбысына ие болған. Ұқсас құбылыс неміс және голланд тілдерінде де орын алған. Дауыссыз-дауысты жұптар: IPA fail vale fail veil fairy vary fan van fast vast fat vat fault vault fear veer fecks vex fee vee feel veal feeler velar fend vend ferry very fetch vetch fetter vetter fest vest few view fie vie figure vigour file vial vile vial бірігуімен. file vile fill vill final vinyl fine vine fizz viz. focal vocal foist voiced folly volley foul vowel fowl vowel vile vial бірігуімен. fox vox sag zag said zed sane Zane sap zap sax zax scene zine sea zee seal zeal see zee seen zine seine Zane seize zees sewn zone sing zing sink zinc Sioux zoo sip zip sit zit sone zone sown zone thigh thy thou (мың) thou (сен) thrall drawl thread dread threw drew throne drone through drew thrown drone thrift drift thrive drive thriven driven throve drove.

Басқа өзгерістер

Глазго және басқа да кейбір қалалық шотланд диалектілерінде, тіл ұшы альвеолаға тиетін дыбыс пайда болады, бұл естілу арқылы кері тартылғандай әсер қалдырады. Ағылшын тілінің кейбір африкалық нұсқаларында және (немесе) арасында шатасу туындауы мүмкін, сондықтан "ship" сөзі "sip" (немесе "chip") сөзі сияқты айтылуы мүмкін. Зулу тіліндегі ағылшын тілінде кейде лабиоденталь фрикативі билабиалды дауыссызға алмастырылады. Кариб ағылшын және мексикалық-американдық ағылшын тіліндегі кейбір сөйлеушілер мен сөздерін біріктіреді, осылайша "ban" мен "van" сөздері гомофондар болады (деп айтылады, немесе билабиалды фрикативпен). -ды -дан ажыратуды ағылшын тілін меңгерген балалардың көбінесе соңғы үйренетін фонологиялық ерекшеліктерінің бірі болып табылады, ал "dribble/drivel" сияқты жұптар тіпті ересектердің де айтуы ұқсас болуы мүмкін. Үнді ағылшын тілінде көбінесе деп айтылады, бұл немесе лабиодентальды жуықтау ретінде дыбысталады. Кейбір үнді сөйлеушілері басқа фрикативтердің айтылуына түрлі өзгерістер енгізеді: болып келуі мүмкін немесе; болып келуі мүмкін немесе; болып келуі мүмкін немесе , болып келуі мүмкін немесе; болып келуі мүмкін; болып келуі мүмкін екі жақты немесе тынысты дауыссызға айналуы мүмкін. және дыбыстарын қараңыз – "th" тоқтату. Мексикалық-американдық ағылшын тіліндегі кейбір сөйлеушілер үшін бастапқы мен бір-бірінің орнына қолданылуы мүмкін, сондықтан "jet" сөзі "yet" сөзі сияқты немесе керісінше айтылуы мүмкін. Үнді Оңтүстік Африка ағылшын тілінде лабиоденталь фрикативтерінің әдеттегі айтылуы – жуықтау.

/j/ және /w/ әріптерін енгізу және алып тастау

Англияның батысы мен оңтүстік-батысының кейбір аймақтарында "жүн" және "әйел" сияқты сөздерде бастапқы дыбыс түсірілуі мүмкін; бірақ кейде, белгілі бір дауыстылардың алдына "wold" (ескі) және "bwoiling" (қайнау) сияқты қосымша дыбыс енгізілуі де мүмкін. Сол сияқты, "ашытқы" және "иә" сияқты сөздерде бастапқы дыбыс жоғалуы мүмкін (мұндай құбылыс Шығыс Англияның кейбір бөліктерінде де кездеседі), ал "жер" сияқты сөздерге қосымша дыбыс қосылып ("жылды" жасау) айтылуы мүмкін. Консонанттық топтардағы дыбыстардың кеңінен түсірілуі үшін "yod құлауы" тақырыбын қараңыз (сондай-ақ "yod коалесценциясы" және "yod ротацизациясы" ұғымдарымен салыстырыңыз). "Кім" және "жазу" сияқты сөздердегі тарихи дыбыс жоғалуы туралы мәліметтер үшін "wh" дыбысының айтылуы және "/wr/" қысқаруы туралы қараңыз.

/r/ іске асыру

Ежелгі және орта ағылшын тілінде тарихи түрде альвеолярлық дірілдеу ретінде айтылған. Кейінгі орта ағылшын тілі мен ерте заманауи ағылшын тілінің аралығында ол стандартты акценттерде альвеолярлық жуықтамаға , ауысты. Шотландияда бұл әлі де сақталған (оның қасында), сондай-ақ басқа да акценттерде дауыстылардың арасында немесе дауыссыз бен дауыстының арасында кездеседі. Мысалы, кейбір Ливерпуль ағылшын тілінде және жоғарғы сыныптың RP-сінде (бұл /t/ және /d/ айтылуымен шатастырылмауы керек, әсіресе Солтүстік Америкада). Жалпы американ тілінде , дауыстының алдында айтылады, ал дауыстыдан кейін келмесе, әдетте r-мен боялған дауысты ретінде , немесе алдыңғы дауыстының r-мен боялуы ретінде айтылады. Ағылшын тілінің көптеген акценттерінде, соның ішінде RP, дауыстыдан кейін келмесе, мүлдем жоғалады – осы үшін ағылшын тіліндегі ротикалыққа қараңыз (және осыған байланысты құбылыстар – байланыстыру және интрузивті R). Бұрынғы /r/ тарихи дауыстылардың алдындағы дауысты өзгерістері үшін ағылшын тіліндегі дауысты өзгерістерін қараңыз. Увулярлық реализациясы , «Нортумбриялық дірілдеу», Англияның солтүстігіндегі кейбір сөйлеушілер қолданады. Англияның оңтүстік-шығысында салыстырмалы түрде жаңадан пайда болған, мүмкін Кокниден шыққан, лабиоденталдық жуықтаманы пайдалану, . Бүгінгі таңда диалекттер арасында осы веларизацияның дәрежесі мен таралуы бойынша көп айырмашылықтар бар; ағылшын фонологиясын (соноранттар) қараңыз. Бұл әсер етті: соңғы және , жартылай L дауыстыландыруға ұшыраған сөздер, дауысты және дыбыстың арасында. Нәтижесінде пайда болған дифтонгтар сәйкесінше all, ball, call сияқты сөздерде қазіргі заманғы және дауыссызға айналды. Кейбір жақында пайда болған сөздер бұл өзгерістерге ұшырамады, мысалы, pal, doll және alcohol; shall сөзі де әсер етпеді. Жоғарыда көрсетілгендей, короналды дауыссызға соңынан ерген және сөздері де сол үлгіні қабылдады, бірақ қазіргі RP-де бірінші топтың қысқаша , мысалы, salt, halt, falter, bald, false, Walsh сияқты сөздермен алмастырылады. Екінші топтағы дауысты сөздерге old, cold және bolt (кейбір RP сөйлеушілерінде bolt сияқты сөздерде де) жатады. Solder сөзінің әр түрлі айтылуы бар; Солтүстік Америкада the жиі тасталады. және сөздері, қайтадан сол үлгіні қабылдады, бірақ the тастады, сондықтан chalk, talk және walk сияқты сөздерде , ал folk және yolk түтін сөзімен қарама-қарсы келеді. және (calf, half, halve) сөздері, жай ғана the жоғалтты (олардың дауыстысы қазір жалпы американдық және RP-де, кеңейту арқылы). Salve сөзі көбінесе ; Ralph аты , , немесе болуы мүмкін. Solve сияқты сөздерге әсер етпеді, бірақ golf кейбір британдық акценттерде the тастады. және сөздері, the жоғалтып, дауыстыны ұзартты (ұзартылған дауысты кейінірек toetow бірігуінде дифтонгизацияланды). Alms, balm, calm, Chalmers, qualm, palm және psalm сияқты сөздер қазір әдетте стандартты акценттерде , ал holm және Holmes үйдің гомофондары. Кейбір акценттер (соның ішінде америкалық ағылшынның көпшілігі) осы сөздердің орфографиялық айтылуын қайта енгізді. Salmon сөзі әдетте қысқа дауыстыны жоғалтуына қарамастан сақтайды. Alban және Albany сияқты бірнеше сөздер , дамыды (албан әдетте бар болса да), және Holborn, дауыстысы бар және дауыстысы жоқ. Жоғарыда айтылған кейбір тармақтарда айтылғандай, ол жоғалған кейбір сөздерде орфографиялық айтылу ретінде қайта енгізілуі мүмкін. Бұл кейде ирланд ағылшын тілінде болады, мысалы, Dundalk айтылуы мүмкін (стандарттық ағылшын тілінде the үндемейді). "would" және "should" сөздерінде де the жоғалды. "could" сөзі ешқашан the деп айтылмады; оның жазылуы алдыңғы сөздерге ұқсастығынан туындайды. Қазіргі заманғы L дауыстылығы ("қараңғы" дыбысын силлабикалық емес дауысты дыбыспен ауыстыру, әдетте немесе сияқты) белгілі бір акценттердің ерекшелігі, әсіресе Лондон ағылшын тілінде және оған әсер еткен RP сөйлеуіне жақын ("Эстуарлық ағылшын"), кейбір Нью-Йорк пен Филадельфия сөйлеуінде, Американың оңтүстігінде және Африка Америкасының жергілікті ағылшын тілінде және Жаңа Зеландия ағылшын тілінде. Сондай-ақ AAVE және кейбір оңтүстік американдық акценттерде L құлау дыбысы дауыстыдан кейін және сол бір ырғақта лабиалдық дауыссыздың алдында пайда болған кезде пайда болуы мүмкін, бұл help және self сияқты айтылуларға әкеледі. Бристоль маңындағы кейбір акценттерде "интрузивті L" кездеседі, онда schwaмен аяқталатын сөздердің соңына L қосылады, мысалы, comma және idea. Бұл қазіргі таңда айыпталады, бірақ сирек емес. Bristol атының бұрын Bristow болғанын еске сала кетейік. Кейбір қазіргі заманғы ағылшын акценттерінде маңызды L бұзушылығы болады, егер дауыстылардың арасында немесе дифтонгтардың соңында келсе (, , және ). Мұнда дауысты орталыққа қарай жылжиды (қосымша schwa) және бұл reel сөзі real сияқты айтылуына, ал tile, boil және fowl сөздері dial, royal және vowel сөздерімен айналады. Wells бұл бұзушылықты Орта Батыс және Нью-Йорк ағылшын тілінің ерекшелігі деп санайды. Ұқсас алдындағы L schwa енгізілуі сондай-ақ (ротикалық акценттерде) , мысалы, world сөзі үшін болуы мүмкін.

Соңғы кедергіден арылу

Сөз соңындағы кедергілі дыбыстардың толық жойылуы – бұл Детройттегі кейбір Афроамерикалық ағылшын тілінде (AAVE) сөз соңындағы кедергілі дыбыстардың толық жойылуы. AAVE тілінде сөз соңындағы кедергілі дыбыстар жойылғанда, дауыстының алдыңғы ұзындығы сақталады: мысалы, "үлкен" және "жаман" сөздерінде. Ағылшын тілінің көптеген нұсқаларында сөз соңындағы дауысты кедергілі дыбыстар толық жойылмайды, бірақ олар сөз соңында, әсіресе сөз тіркесінің соңында немесе дауыссыз дыбыспен келгенде (мысалы, "жаман мысық") ішінара жойылады. "Bad" және "bat" сөздері арасындағы ең басты айырмашылық – соңғы дыбыстың дауыстылығында емес, дауыстының ұзақтығында және соңғы дыбыстың глаттализациялану мүмкіндігінде. "Bad" сөзі [bæd] деп айтылады, ал "bat" сөзі [bæt] деп айтылады.