Кіріспе

Лоуренс Кавенаг (шамамен 1810 – 13 қазан 1846) – ирландиялық австралиялық сотталған қарақшы, 1842 жылдың соңында Мартин Кэш және Джордж Джонспен бірге Порт-Артурдан, Ван Димен жерінен қашып кетті. Үшеуі алты ай бойы қарақшылықпен айналысып, шаруа үйлерін және қонақүйлерді дерлік кедергісіз тонады. Кавенаг бес рет ауыр қылмыстар бойынша сотталды. Ол 1846 жылы Норфолк аралында дарға асылды.

Ерте өмір және көлік

Лоуренс Кавена 1810 жылы шамамен Ирландияның Уиклоу графтығында дүниеге келген. Оның туған жері, мүмкін, Ньюбридж (қазіргі Авока) немесе жақын маңдағы Ратдрум болған. 1828 жылы Кавена мен оның қарындасы Кэтрин Дублинде ұрлық жасағаны үшін сотталды. Екеуіне де өлім жазасы берілді, бірақ ол өмір бойына жер аударуға ауыстырылды. Лоуренс Кавена 40 басқа сотталғанмен бірге «Фергюссон» кемесімен Жаңа Оңтүстік Уэльске жіберілді және 1829 жылдың 26 наурызында Сиднейге келді. 1829 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясына келгеннен кейін Лоуренс Кавенагх Сиднейдің оңтүстік-батысындағы Кемпбеллтаунда орналасқан Рабиде Эдвард Рейлиге жұмысқа бекітілді. 1832 жылдың ақпан айында Кавена ұятсыздық пен тәртіпсіздік көрсеткені үшін қырық қамшымен жазаланды. 1832 жылдың қыркүйегінен бастап ол жол құрылыс бригадаларына жіберілді, бірақ көп ұзамай Кавенаның No. 20 жол бригадасынан қашқаны хабарланды. 1833 жылдың 8 ақпанында Кавенаг және Домик Маккой Кемпбелтаунның төрт айлық отырысында Мартин Грейдиді тонау ниетімен шабуыл жасады деген айыппен сотқа алынды. Хабарланғандай, Кавена, Маккой және үшінші адам Грейдиді Ливерпуль жолында арбасымен келе жатқанда тоқтатып, оған таяқтармен шабуыл жасаған. Грейди өзін қорғау үшін қалтасынан «ұшқыш қайшы» шығарған. Белгісіз шабуылшы қашып кеткен, ал Грейди Кавенаг пен Маккойды «орманға қашпастан» бұрын жарақаттауға үлкерген. Екеуі де кінәлі деп танылып, он төрт жылға бас бостандығынан айырылды. Каванаг бастапқыда «Феникс» түрме кемесіне жіберілді, содан кейін 1833 жылдың наурыз айында Норфолк аралына жіберілді.

Норфолк аралы

1833 жылдың мамыр айында Норфолк аралында Кавена "кемелерді көтеруге көмектесуден бас тартқаны үшін" он төрт күн темір бұғауларда отырды. 1834 жылдың сәуір айында ол түрмедегі тәртіпсіздік үшін жеті күнге сотталды. Қаңтар айында (жылы белгісіз) ол "қашуға тырысқаны үшін" 150 қамшы соқты. Кавенаның Норфолк аралындағы қамауда болуының соңғы жылдары Александр Маконочидің басшылығымен өтті, оның тұтқындарды бақылаудың гуманистік әдістері жазалаудың орнына тұтқындарды қайта оқытуға бағытталған. Маконочидің жазалау ошағының коменданты ретіндегі төрт жылдық мерзімінде Норфолк аралынан екі рет сотталған он төрт жүзден астам адам босатылды. Лоренс Кавенаның Норфолк аралынан қашан кеткені белгісіз. Кейбір дереккөздер оның аралдан қашып кеткенін айтады, бірақ мұны растайтын ешқандай дәлел жоқ. Оның 1842 жылдың қаңтар айында Сиднейде пайда болуының бір себебі – Маконочидің басшылығымен он төрт жылдық мерзімінің тоғыз жылын өтеген соң босатылуы болуы мүмкін. Тағы бір мүмкіндік – Кавена тұтқын ретінде Норфолк аралынан Сиднейдегі Хайд Парк казармасына ауыстырылған.

Сиднейге оралу

1842 жылдың қаңтарында Кавена Норфолк аралынан Сиднейге оралды; еркін адам ретінде келген-келмегеніне қарамастан, қаңтар айының ортасында Гайд-парк казармасына қамалды. 1840 жылдары Гайд-парк казармасы қауіпті қылмыскерлерді орналастыру үшін пайдаланылды. 1842 жылы казарма басшылығын атақты вице-суперінтендант Тимоти Лейн жүзеге асырды. Оның басшылығымен бұл орын “қорқынышты, қатыгездікке толы жерге айналды”, онда қатал жазалау бақылау құралы болды, ал сотталғандардың арасында қатыгездік пен жемқорлық кеңінен таралды. 19 қаңтарда 1842 жылы Кавена “тізбегін қиып тастағаны үшін” 36 қамшы соқты. Қашу кешінде екі адам Дабл-Бейге жетіп, балық аулау қайығын ұрлап, оларға кедергі келтіруге тырысқан “әйелдің өміріне қауіп төндірді”. Осыдан кейін қашып кеткендерді іздеу Солтүстік жағалауға және Брокен-Бей маңына шоғырланды. Келесі күні Кавана мен Браун капитан Иннестің қайын жұбайы, Рейби ханымның үйін тонағаны хабарланды. Олар Лейн-Коувта түрлі заттарды, оның ішінде мылтық ұрлады. Колониялық үкімет екі сотталғанның біреуін ұстаған “еркін адамға” он фунт сыйақы ұсынды; ал “патша тұтқыны” қашып кеткенді ұстағанға “шартты кешірім” берілді. Лоуренс Кавенаның сипаттамасы: бойы 5 фут 7½ дюйм; терісі “жарқыраған”; шашы қоңыр, көзі көк және “жазық мұрын”; “оң қолындағы кішкентай саусағы” жоқ, “сол қолының артқы жағында және маңдайдың ортасында кішкентай жарақаттар” бар. Бұзғындар “Сидней маңындағы аймақтарды тонау” кезеңінде порттың бір жағынан екінші жағына еркін жүріп, қысқа мерзім ішінде белсенділік танытты. Осы оқиғадан кейін сарбаздар, атты полиция және констебльдер “әр бағытта бұталарды аралап іздеуге” жіберілді. Келесі күні төрт атты полиция және Уотсон шығанағы маңында іздеу жұмысын жүргізген абориген аяқ іздерін тауып, бұзғындарды шағын үңгірге жеткізді. Олар Кавенагх пен Браунды, сондай-ақ Джозеф Джонстон есімді тағы бір адамды және “ер адам киіміндегі әйелді” (мырза Нальдердің қашып кеткен қызметшісі, Елизавета Келли) ұстады. Төрт тұтқын Дарлингхерст түрмесіне жеткізілді. 1842 жылдың 12 сәуірінде Лоуренс Кавена, Томас Браун және Джозеф Джонсон Нью-Саут Уэльс Жоғарғы Сотында судья Бертонның алдында, заңсыз қару ұстаған және Уильям Хантерді “оны өлтіру ниетімен” қастандықпен атып өлтіргені үшін айыпталды. Олар кінәсіз екенін мәлімдеді. Прокуратура өз дәлелдерін ұсынғаннан кейін, Лоуренс Кавена өзін-өзі қорғап сөйледі. Ол “жабайыға шыққанда жеке зорлық-зомбылық жасауға ниеттенбегенін”, бірақ “Гайд-парк казармасында бастан өткерген зұлымдық” оны осыған мәжбүр еткенін айтты. Сондай-ақ, Норфолк аралында бастан өткерген зұлымдық “Сиднейдегі зұлымдыққа қарағанда ештеңе емес” еді. Төрешілер алдымен “әділетсіз” деп танылған адамды кінәлі деп тапты. 1842 жылдың 30 мамырында Лоуренс Кавенаг, тағы қырық екі патша тұтқынымен бірге (оның ішінде Джордж Джонс) Сиднейден Ван Дименс Лэндке Мариан Уотсон шхунасымен тасымалданып, 8 маусымда Хобартқа жетті. Одан ол Порт-Артур жазалау орталығына жіберілді.

Порт-Артурдан қашу

Көшірілген мәтін:

1842 жылдың соңында Порт-Артур карьерінен тас тасымалдайтын жұмыс тобында болған кезде Кавенаг Джордж Джонс пен Мартин Кэш деген тағы екі сотталғанмен кездесті. Үш сотталғанның ортақ қызығушылығы бар еді: «Қашуға деген құштарлық». Кэш бұрын Порт-Артурдан қашуға тырысқан, бірақ оны Ист-Бэй-Нек маңындағы құрлықтан бір шақырымдай қашықтықта ұстап алған. Олар қашу жоспарын талқылады және бокс күні түстен кейін арабалар бірінші жүкпен карьерге келгенде қашуға келісті. 1842 жылдың 26 желтоқсанында қашу жоспарланғандай болды. Мартин Кэштің сөздерімен: «Мен [Кавена мен Джонстың] жұмыс істеп жатқан жеріне әдейі бардым; бір сәт көз тіккенімде, екеуі де бірден пикеттерін тастап, тік жартасқа секіріп, бір минут ішінде бұтада жоғалып кетті, мен де олардың үлгісін бастан кешірдім». Кавенаг жетекшілік етіп, басқаларды өзі бұрыннан сақтап қойған бір бөлшек нан мен ұнның орнына бағыттады. Содан соң үш сотталған Артур тауының етегіндегі қалың бұтаға бет алды. Олар үш күн бойы бұтада жасырынды, өйткені олар сақшылардың «біз қашып шықтық деп ойлап, сергек болудан бас тартады» деп ойлады. Олар үшінші күні түнде жасырынған жерлерін тастап, бұтаға қарай бет алды да, оң жақтағы жағалау бойымен жүріп кетті. Лонг-Бей маңында жолды кесіп өтіп, Сигнал-Хилл жағына дейін солтүстік-батысқа қарай бұталар арқылы жүріп, таң атқанша демалды. Кэш бір қуыс ағашта «көмір от» жағып, таңғы асқа шаңсорғыш пісірді. Үш сотталған адам қалың бұталар арқылы кешке дейін жалғасты, сонда олар Eaglehawk Neck көрінісіне келді, онда олар «констебльдер мен тұтқындардан толған» қатарға қарап отырды. Олар Нек өткелінен өту мүмкін еместігін түсінген соң, жүзуге шешім қабылдады. Eaglehawk Neck – Тасман түбегін (Порт-Артур орналасқан жерде) Форестиер түбегімен байланыстыратын тар арал. Өткелдің үстіне күзетшілер, шамдар және тізбекпен байланған күзетші иттер орналастырылған, олардың кейбіреулері суға орнатылған платформаларда болды. Нектің батысында тар Eaglehawk шығанағы, ал шығысында Pirates Bay кеңістігі орналасқан. Кэштің басшылығымен қашқындар шығыс жағындағы жарым шақырымдай ұзындықты және Кэштің алғашқы қашу әрекетімен бірдей бағытты таңдады. Қараңғыда бұталар арасынан жасырын жүріп, олар Пираттар шығанағының аркасы бойындағы су сызығына жетіп, киімдерін бастарының үстіне жинап, жүзуге кірісті. Күшті желдің әсерінен толқындар жүзушілерді соққылап, олардың жиналған киімдерін алып кетті, сондықтан әрбір адам қарсы жағаға жалаңаяқ жетті. Тік және бұталы төбенің басына жеткен үш сотталған күн шыққанша демалды. Мартин Кэш Eaglehawk Neck және East Bay Neck қалаларын байланыстыратын жолдың жанындағы үйдің орналасқан жерін білген, оны әдетте жазасын өтеуге жақын болған жол жөндеушілері тобы пайдаланған. Жалаңаяқ және тамақсыз болған үш сотталған адам үйді тонау тәуекеліне баруға шешім қабылдады. Олар есіктен асығып кірді, Кавенаг сыртта тапқан балтаны ұстап, оны тек жұмыс тобының бақылаушысы ғана иеленіп отырғанын тапты. Ол кісіге киім, аяқ киім және азық-түлік берілді. Жол тобына шабуыл жасағаны белгілі болған соң, қуғын-сүргінге қатысқандардың назары Форестиер түбегіне және Шығыс Бей Некке ауысатынын түсінген қашқындар тағы бірнеше күн жасырын қалуға шешім қабылдады. Жарты аралдың солтүстік шетінде олар құрлыққа жүзуді ойлады (бұл олардың бұрынғы жүзуінің жартысы болды), бірақ күшті ағыммен ағып келе жатқан Кавенаг пен Джонс екіуі де алаңдаушылық білдірді. Кавенаг басқа екеуіне: «Бір кезде ол Некке өтіп бара жатқанда суға батып қалудан аман қалды, бір кезде өзін жоғалтты деп ойлады, ол жерге жеткені керемет болды» деді. Олар шығыс шығанақтың маңында жермен өтуге бел буып, түн түсіп, күзетшілерден жасырын қашып, астық егілген егістіктен аралап өтіп, әскери казармадан қауіпсіз қашықтықта болды. Алдымен олар бұталы орманға жетіп, бір сәтке демалды. 1843 жылдың 19 қаңтарында Порт-Артурдан қашып кеткен үш адамды ұстаған үшін сыйақы жарияланды. «Қозғалған қылмыскерлердің біреуін» ұстаған үшін ұсынылған сыйақы елу суверен (фунт) болды; егер «бұл қызметті сотталған адам орындаса», ақшалай сыйақыға қоса шартты кешірім беріледі. Кейін Кэш, Кавенаг және Джонс Бағдадқа жақын жердегі қонақ үйді қоршап алды, бұл кезде күзеттегі адамдардың бірі үй-жайды іздеп жатқанда қашып құтылуға тырысты, бұл «тезірек шегінуді» және болашақта әр адамды жақсырақ қорғау туралы шешімді қажет етті. Келесі күні таңертең олар оңтүстік-батысқа қарай...

"Вулпак" қонақ үйіндегі атыс

1843 жылғы 31 қаңтарда сейсенбі күні кешке үш қарақшы Гамильтон жолындағы Нью-Норфолктің солтүстік-батысына қарай 12 миль қашықтықта орналасқан Маккуари Плейнс қаласындағы Вулпак мейманханасына келді. Олар мейрамханашының әйелі, миссис Стоддарт, оның екі ересек ұлы және үш клиентті ұстап алды. Кэш мейманханадан шамамен елу метр қашықтықтағы лашық туралы сұрады, ал миссис Стоддарт "ол жерде ешкім жоқ" деп жауап берді. Бірақ шындығында, сол лашықта төрт полиция қызметкері орналасқан еді және олар қонақ үйде бірдеңе дұрыс емес екенін сезген. Кэш терезенің сыртына қарап, "үйге қарай біреулердің келе жатқанын көрді" және серіктерін ескертіп, ғимараттан шықты, сол кезде жақындап келе жатқан адамдар оны "тұруға" бұйырды. Оған қарсылық көрсеткен Кэш дереу оқ атты, ал оның екі жағында тұрған Кавенаг пен Джонс та полиция қызметкерлеріне оқ атты, нәтижесінде екеуі жараланды. Содан кейін полиция қызметкерлерінің әрқайсысы жасыруға шегінді, ал Кэш кейін олардың "қорыққандық танытқанын" айтты. Түтін тарағаннан кейін Кэш өзі жалғыз тұрғанын байқады, ал Кавенаг пен Джонс қашуға үлкерді. Кэш үйге қайтып, үш галлондық шарап ыдысын алып, содан кейін жолдастарына қосылды, олар бұрын заттарын жасырып қойған жерге барды.

Дромадери тауының базалық лагері

Woolpack Inn-дегі оқиғадан кейін үш қарақшы үш күн бойы Dromedary тауына (Брайтон мен Нью-Норфолк арасындағы Black Hills аймағында) бұрын құрған базасына қарай сапар шекті. Жолда олар Генри Которнның Дромедар тауының етегіндегі үйіне тоқтады, бірнеше адамды байлап, үйді тонап, азық-түлік, сондай-ақ қару мен оқ-дәрілерді алды. Которнның үйіне жасалған шабуылдан кейін "констебльдер мен әскерилер заңсыздық жасағандарды тызғынмен қууда" екені хабарланды. Келесі күні Ханна Блэкберн Хобарт қаласына барып, Кэштің заңды әйелі Элизаны (полицияның қадағалауынан жалтарыққаннан кейін) қайтарды. Үш қарақшы, Элиза Кэшпен бірге, жақын маңдағы Дромедар тауындағы базалық лагеріне бет бұрды. Кэш өзінің естеліктерінде олардың жоғары орналасқан жерін "бекініс" деп атайды, оған "Dromedary Park" деген ат қойды. Дромедар тауының шамалы төменгі жағында орналасқан бұл жерден Нью-Норфолк ауданынан Брайтонға дейінгі Дервент өзенінің әсем көрінісі ашылатын, қарақшылардың "көктемге таңырқауы екіталай" болатын "жайлы тұрақ" еді. "Бекініс" үш бөлік ағаштан үшбұрыш тәрізді құрылған, ішіне жас ағаштар мен папоротниктердің бұталары қойылған. Шатыры болмаса да, Кэш оны "құлайды деуге болмайтын жайлы" деп сипаттады. Кавена, Джонс және Кэш пен оның әйелі келесі үш күнді "табиғаттың сұлулығына толы, тыныш күйде, өнермен безендірілмеген" қызығушылықпен өткізді. Бірақ, азық-түліктері азайып бара жатқандықтан, қарақшылар "қайтадан іске кірісіп, алым-салық жинауға" шешім қабылдады, ал Элизаны бекіністің күзетшісі етіп қалдырды.

Брайтон және Нью-Норфолк аудандары

7 ақпан 1843 жылы үш қарақшы Ходжкинсонның, оның әйелі мен он сегіз жасар қызының үйіне кірді. Джонс тұтқындарды екі ұңғылы мылтықпен бақылап тұрды, ал Кавена азық-түлік және басқа да керек-жарақтарды іздеді, Кэш болса сыртта күзетте тұрды. Ходжкинсон ханым қиындық тудырды, шабуылдаушыларды сөзбен мазақтады және бірнеше рет үйден қашуға тырысты. Қарақшылар алты кептірілген шұжық және басқа олжаларын алып кетіп бара жатқанда, ол олардың артынан шығып, "дауысының шегіне дейін айқайлап", оларды көзден таса болғанша сөкпекке алды. 11 ақпанда үш ер адам кенеттен Хобарт қаласынан солтүстікке қарай 17 шақырым қашықтықтағы Брайтонға баратын жолдың жанындағы бұталы жердегі Коллис шаруашылығындағы үйге кірді. Олар Коллис ханымнан қой еті мен Кап винасын жеп, оны кішкентай баласымен бірге қоймаға қамап, тамақ, киім және қалған винаны алып кетті. Отарлық хатшының бұл шешімі отарлық баспасөзде сынап-жарғылауға түсті. Ұрланған заттарымен Дромедар тауындағы базалық лагеріне оралған қарақшылар майор Эйнсворт басқаратын Корольдік жеңіл жаяу әскеріне оларды қуу тапсырылғанын білді. Бірнеше күннен кейін олар биік жерден "полиция мен әскери топтардың елді аралап, оларды іздеп жүргенін" және "дұрыс бағытты таңдамай, барлық бағыттарды аралап шарлағанын" көрді. Кэш Елизаның қауіпсіздігіне алаңдап, оны Хобартқа қайтуға көндірді. Ол кеткеннен кейін үш ер адам өздерінің қызмет аясын өзгерту қажеттігіне келісті, бұл қарақшыларды ішкі және солтүстікке, Гамильтон аудандарына көшіруге себеп болды. 1843 жылдың 1 наурызында отарлық үкімет, қарақшыларға басқа сотталғандар көмектесіп, қолдау көрсетіп жатыр деген кең тараған сенімге жауап ретінде, Порт-Артурдан қашқан үш адамды ұстаған сотталғанға ұсынылған сыйақыны өзгертті. Кез келген сотталған адам "Кэшті, Кавенагхты немесе Джонсты ұстап алса немесе оларды ұстауға көмектесетін ақпарат берсе, бұрын жарияланған шартты кешірімнің орнына толық кешірім және колониядан тегін жол ақысы (елу алтын монетасынан бөлек) беріледі" деп жарияланды.

Гамильтон және Ботвелл аудандары

11 наурызда Кеш, Кавенаг және Джонс Томас Триффеттің Оуз өзені жанындағы Грин-Хиллс резиденциясына (Гамильтоннан солтүстік-батысқа қарай шамамен 9 мильдей жерде) барып, оны "көтеріп кете алатын барлық нәрсесінен" тонады. Олар Триффеттің мылтығын алып, бұрын Генри Которннан ұрлаған мылтықты қалдырып, оны соңғысынан нашар деп есептеді және Триффеттен оны Которнға қайтаруын сұрады (сонымен бірге, одан жақсырақ нәрсе тапқан жағдайда, оны да қайтарып беретінін айтты). 19 наурызда, жексенбі күні, бұзақылар Гамильтоннан батысқа қарай 14 мильдей жерде орналасқан Чарльз Керрдің «Дунробин» шаруашылығына келді. Олар бұл жерді екі күн бұрын бақылап, тоналауға ниеттенген жер туралы ақпарат алу үшін бір бақташыны тұтқынға алды. Олар екі дуэльдік тапанша, киім және адам қозғалысын мұқият бақылауға көмектесетін телескоппен кетті. Келесі сәрсенбіде бұзақылар Гамильтон мен Ботвелл арасындағы «Шервуд» шаруашылығының иесі Джон Шервинге сапар жасады, бұл оқиға бұрынғы оқиғалармен ұқсас болды. Кейіннен Эдольс оны тонаған үш адам туралы қызықты салыстырмалы сипаттама берді: «Кэш – үнсіз, дөңгелек сөйлейтін адам; Кавенаг – үшеуінің ең тынышқысы; ал Джонс – ең зиялысы». 1843 жылдың ақпан айынан бастап колониялық газеттер үш бұзақыны сипаттау үшін «Кэш және компания» деген қысқартылған атауды қолдана бастады. Олардың ерліктері көбейгенде және қашып жүргенде бұл атау жиі қолданылатын болды. Мартин Кэш Ван Димен жерінде жақсы танымал болды, ол 1837 жылдан бері аралда өмір сүрді және Порт-Артурдан екі рет қашуға тырысқаны үшін үлкен даңққа ие болды. Алайда, топтың нақты басшысы кім болғаны туралы күмәндер бар, мүмкін, бұл қателіктердің нәтижесі болды. 1843 жылдың шілдесінде Кавенаг жараланып, тұтқындалғаннан кейін Colonial Times газеті: «Біз Кэш пен Джонстың жақын арада тұтқындалатынына күмәніміз жоқ – олардың күші сынық» деп мәлімдеді. Бұзақылар Гамильтонның шығысында, Грин-Пондс ауданында келесі рет пайда болды. 29 наурызда олар Грин-Пондс қалашығының жанындағы Капитан Кларктың «Аңшылық жері» шаруашылығына келді. Үйде «үш әйел және бір қызметші ғана» болғандықтан, олар аз уақыттан кейін газет пен бірнеше алманы алып, «біреу олардан қашып, көмек шақырып кеткен болуы мүмкін» деп қорқып кетті. Сол күні заңсыздық жасаушылар сол аудандағы Джон Томсонның үйін тонады, Капитан Кларктың шаруашылығына жасалған шабуыл туралы хабар алғаннан кейін солдаттар мен констебльдер тобы кеткеннен жарты сағаттан кейін келді. Сәрсенбі күні, 26 сәуірде, бұзақылар Ботвелл маңындағы жолда келе жатқан судья Джон Кларкты кездестіріп, оны Клайд өзені жанындағы Алардайс шаруашылығына ертіп баруға мәжбүр етті. Олар киім, азық-түлік, екі мылтық және оқ-дәрі ұрлады. Кларк бұзақыларды «көрінісі аяусыз, нашар киінген және аяқтарында аяқ киім жоқ» деп сипаттады. Осы кезде «Кэш және компания» тобының мансабы аяқталуға жақын деген сенім қалыптасты. Екі апта бұрынғы газетте жарияланған мақалада: «әр жағынан қоршалып, қатты шаршап, алаңдап, қорқынышпен, олар кездесетін алғашқы адамның оңай құрбанына айналады» деген пікір білдірілді. 19 мамыр күні, жұма күні, бұзақылар Ди өзенінде (Ботвеллдің батысында) Капитан Маккейді тоқтатып, онымен бірге көршісі Томас Геллибрандпен бірге тамақтанды. Олар екі жылқыға азық-түлік тиеп, тұтқындармен бірге үш шақырымдық қашықтықты Геллибрандтың шаруашылығына дейін жүріп, онда үшінші жылқыға да азық-түлік тиеп, жолға шықты. Осы оқиғалар туралы хабарлауда заңсыздық жасаушылар азық-түлікпен қамтамасыз етілгенін және «қысқы үйлеріне» бет алғандарын айтты, содан кейін олар туралы біраз уақыт естілмейді деп болжанды. Бұл болжам дұрыс болды; Кеш, Кавенаг және Джонс енді Дромадери тауындағы базалық лагеріне оралды. Мамыр айының соңында Джеймс Моррисон мен констебльдер тобы Капитан Маккейдің шаруашылығынан бұзақылардың қашқан жолын іздеп, ұрланған заттарды тапты. Жылқылар, жабдықтар мен тұмсықтар он екі шақырым қашықтықтағы терең шатқалда табылды. Бұзақылардың қоры табылуы туралы газетте жарияланған хабар мынадай оптимистік пікірлермен аяқталды: «Олар қыста тыныш жүрудің орнына белсенді операцияларға кірісіп, оларды тұтқындауға мәжбүр болады, сондықтан оларды қазіргі қуғыштары оңай ұстай алады».

Антилл тоғандарындағы атыс

Кеш, Кавенаг және Джонс мамыр айының қалған бөлігін және 1843 жылдың маусым айының алғашқы апталарын Моунт-Дромадери тауында немесе жақын маңдағы Кобб-Хиллдегі Блэкберндермен өткізді. 21 маусым күні кешке олар Оатлендс пен Росс арасындағы жолда орналасқан Эдвард Гринбанктің қонақ үйі – Halfway House-ті тонады. Заңсыздықтар кеткеннен кейін Гринбанк өзінің қызметшісіне Оатлендке барып, тонау туралы хабарлауды тапсырды. Олар Halfway House-тан шығысқа қарай екі шақырым жердегі Уильям Кимберлидің шаруашылығына барды. Олар есікті ашып, кіргенде, үйді күзетуге жіберілген полиция қызметкерінің терезеден шығып жатқанын көрді. Мүмкін болатын шабуылдан қорқып, заңсыздықтар көп ұзамай қалды және түнде сақтай отырып, кештің ескі танысы Сэмюэл Смитке тиесілі жақын маңдағы шатырға барды. Олар шатырдың алдында рюкзақтарын тастап, шатырға кіріп, ондағы адамдармен амандасты. Олар Смит пен оның екі серігімен арақ ішуге кіріскенде, сырттан бір дауыс естілді: "Шатырды қоршаңыз, біз оларды ұстадық, міне, олардың олжасы". Оатлендтен жіберілген жеті солдат пен үш констебльден құралған топ оларды шатырда ұстады. Кэштің айтуынша, ол жауап ретінде қаруын алып, есікті ашып, "екі ұңғысын да оңға да, солға да атып жіберді". Кавенаг пен Джонс қаруларын жинап, жарықты сөндірді және үшеуі шатырдан шығып, атып, қашып кетті. Қараңғыда екі тараптан да оқ атудың жарығы ғана көрінді. Кэштің сөздерімен айтқанда: "Бұл тек кездейсоқ атыс болды, түннің қараңғылығы бізді бір-бірімізді көруге кедергі жасады, екі тараптың да жақын араға түсуге ниеті жоқ еді". Екі тарап арасында жүзден астам оқ атылды, нәтижесінде бір солдат жеңіл жараланды. Атыс аяқталғаннан кейін үш заңсыз адам қараңғыда тығылып, ағаштар мен бұталардың артына жасырынды, ал сарбаздар мен констебльдер "оларды іздеп бұталарды шашты". Антилл көлдеріндегі шайқаста жоғалтқан құрал-жабдықтарына телескоп пен оқ құю қалыбы кірді. Бушрангерлер қашып кеткеннен кейін, солдаттар мен констебльдер және соғысқа қосылған бес ерікті Роберт Харрисонның үйіне барды, ол қақтығыс болған жерден бір шақырымдай жерде орналасқан. Харрисон жергілікті судья болған және оқиға туралы хабарланғаннан кейін (Кэштің есебі бойынша) "оларды қорқақ қарақшылар деп атады, оларға дереу үй-жайдан кетуді бұйырды, олардың барлығы жақсы қаруланған он бес адам үш шаршаған бушрангерді ұстай алмағанын мойындауға ұялуы керек деп атап өтті!". Соңында, "өте шаршағандықтан және азық-түліктерінің азаюынан", бушрангерлер Джеймс Юлдың Маккуари өзеніндегі шаруашылығына келді, онда олар Кэштің тағы бір танысы болған қойшыға барды. Олар баратын жеріне жақындағанда, көрші шаруашылықта жұмыс істейтін адамдар оларды байқап, қаруланып, оларды тұтқындау ниетімен бушрангерлерді қуалауға шешім қабылдады. Сол күні кешке шопанның шатырында сырттан дауыстар естіліп, Кэш есікті ашып, атыс қаруы ұстап тұрған адамға атты, оқ қарудың ұшына тиіп, оқтан бөлінді. Оларды тұтқынға алуға тырысқандар қашып кеткенде, топ азық-түлік жинап, түнгі лагерьге бару үшін Маккуари өзенінен өтті. 3 шілде, дүйсенбі күні таңертең үш бушрангер Кемпбелл Таунының солтүстік-батысындағы Эппинг Форест маңындағы негізгі жолда Лансестон почтасын тоқтатып, жолаушыларды тонады. Заңсыздыққа түскендер "жаман және бақытсыз" болып сипатталды және тонау кезінде "үсіктілік пен үрейділік танытты". Почта шамамен он минутқа тоқтады, оның ішінде почта иесі миссис Кокс "оларды мансабының зұлымдығы мен ақымақтығы үшін қатаң сөзімен сөгізді". 1843 жылдың 5 шілдесінде отаршыл үкімет " қарулы қашқан сотталғандардың бірі Мартин Кэшті, Джордж Джонсты және Лоуренс Кавенагты ұстап алу үшін" сыйақыны жүз акр жер немесе жүз суверенге дейін көбейтті (бұрын ұсынылған елу суверенге, колониядан тегін кешірімге және өтуге қосымша). Егер сыйақы алуға құқығы бар адам сотталған болса, ақшалай сыйақы жалғыз нұсқасы болады. Почта тоналғаннан кейін бушрангерлер қоныстанған аумақтардан аулақ жүріп, Кемпбелл Таунының оңтүстігіндегі жеті шақырым жердегі Росс қалашығына жақындағанша, бұталар арқылы жүрді. 7 шілде, жұма күні кешке олар капитан Хортонның үйіне келді және кіруден бас тартылып, есікті бұзып ашты. Хортонның аспазы, Уильям Джексон есімді сотталған қызметші, шабуыл кезінде иығына оқ атқан. Кейін Джордж Джонсқа Джексонды ату үшін айып тағылды, ол бұл оның қаруын кездейсоқ атудан туындады деп мәлімдеді. Бушрангерлердің жалпы мінез-құлқы "өте зорлықпен толған, капитан Хортонға бірнеше рет ашуланып, оған ақша таппаса оқ атып өлімге кесіп тастаумен қорқытқан". Осы оқиғалар кезінде Хортонның әйелі қашып үлкерді, сондықтан заңсыздықтар асығыс түрде кетуге мәжбүр болды.

Апат және тапсыру

Хортонның үйінен шыққан соң үш заңсыз адам Батыс деңгейлерінде жасырынбақ болды, бірақ оларды тығыз қуып жететін топтар болғандықтан, көлдердің шөлді аймағына қарай бет бұрды. Жолда олар "Иттің Басы" деген жердегі малшының қамалын тонап, саяхатқа азық-түлік алды. 11 шілде күні кешке Джон Кларктың меншігіндегі шатырлардың біріне Кавена келді, ол жамылғыға оралған және "әлсіз және қайғылы күйде" деп сипатталды.

Сот және үкім шығару

Кавенаның бұрынғы қарулас серігі Мартин Кэш 29 тамызда Хобартта констебльдің қазасына әкеп соққан атыс-шабуылдан кейін тұтқындалды. Кавенаның соты 6 қыркүйекте (Кавена сот алдында тұрған күні) өтті. Лоренс Кавенаг, қолы масылмен, 7 қыркүйек 1843 жылы бейсенбіде әділет судьясы Монтегю және қазылар алдында сотталды. Айыптама бір оқиғаға қатысты, атап айтқанда, 3 шілдеде Эппинг Форест маңындағы Лаунсестон дилижансын тонауға. Кавенаға "Жеймс Хьюитт [дилижанс жүргізушісін] қылмысты түрде және зорлықпен қорқытып, одан бір сағат пен құны 1 фунттан тұратын жеті вексельді алып қойды" деген айып тағылды. Кавенаг өзін кінәлі деп танымады және адвокаттың өзіне көмектесуіне рұқсат беруді сұрады; судья "Тұтқынға мұндай жеңілдік берудің қажеттілігін көре алмаймын" деп, өтінішті қабылдамады. Куәліктерді дилижанс жүргізушісі Джеймс Хьюитт, жолаушы Джон Дарт және дилижанс иесі (сонымен қатар жолаушы болған) Мэри Энн Кокс берді. Дәлелдер негізінен Кавенаның дилижансты тонаған үш адамның бірі екенін анықтауға, сондай-ақ оқиғаны әрбір адам қалай есте сақтағанын тексеруге бағытталды. Кокс мырза куәлік берді: "Мен тұтқынның Хьюиттен ештеңе алғанын көрмедім; Кавенагтың "Қорқудың қажеті жоқ" дегендердің бірі болғанына сенімдімін". Қазылар алқасына сұрақ қойылғанда Кавенаг "Порт-Артурдан" "өмірімді қауіпке тіге отырып" қашқанын, себебі ол жер "адамдарды иттің өмірінен де арзан бағалайтын және тірі қалудың мүмкін емес" жер екенін айтты. Ол ешқашан "қандай да бір қатыгездікке, немесе әйелдерге зорлық-зомбылық көрсеткеніне" жол бермегенін мәлімдеді. Кавенаг, егер зорлық-зомбылық жасады деген айыптама болмағанда, кінәсін мойындар еді, бірақ ол оны қабылдамады: "Егер мен қарулы адамға кездессем, қолыма келгеннің бәрін жасадым, өз орнымда тұрдым; бірақ қарусыз адамдарға зорлық-зомбылық көрсету менің мінезіме жатпады; Мен мұндай әрекетке ешқашан кінәлі болған емеспін". Аяқтау сөзінде әділет судьясы Монтегю қазылар алқасына бұл мәселе бойынша олардың шешімі "тұтқынның бұтақта жүргендегі әрекеттеріне, немесе Порт-Артурда ұшыраған қиындықтары мен жаман қарым-қатынасына еш қатысы жоқ" екенін түсіндірді. Қазылар алқасы "бірнеше минутқа жеке бөлмеге шығып, кінәлі деген үкім шығарды". Үкім шығарылған күні вице-губернатор сэр Джон Эрдли Уилмотқа преподобный Терридің Каш пен Кавенаның өмірін сақтау туралы петициясы ұсынылды. Эрдли Уилмот Лоренс Кавенаға тез арада кешірім жасады, ол түрмеден жазалау орынына ауыстырылды. "The Courier" газетінде Кавенаның кешірілуі туралы хабар қатты сынға ұшырады: "Бұл бақытсыз және қылмыстық жаратылыстың өмірі, өлім оның жалғыз үміті болған кезде сақталды". Біраз уақыттан кейін Кэшке де кешірім жасалды. Каш пен Кавенаның жазалары өмір бойына жер аударуға ауыстырылды. 1844 жылдың басында Норфолк аралындағы жазалау орынының басқаруын Жаңа Оңтүстік Уэльстен Ван Дименс жерінің үкіметіне беру процесі басталды. 1844 жылдың ақпанында аралға жаңа басшы Джозеф Чайлдс келді. 1844 жылдың сәуір айының соңында жүз "қатыгез қылмыскер", соның ішінде Лоренс Кавенаг, Норфолк аралына 30 сәуірде аттанатын үкіметтік барка "Леди Франклинге" отырғызылды. "Леди Франклиннің" кеткені туралы жаңалықты естіген "Колониал Таймс" газеті: "Колония ең түзетілмейтін тұтқындардың көп бөлігінен құтылды, біз "өлімнен де жаман жүйе" барлық даңқымен қайта басталғанын білеміз" деп жазды.

Норфолк аралына қайта оралу

Норфолк аралындағы тұтқындар осы кезде екі рет сотталған колониялық тұтқындардан және Ұлыбританияда 15 жылға немесе өмір бойына тасымалдауға сотталғандардан құралған еді. Колониялық тұтқындардың арасында (кейде «ескілер» деп аталған) көптеген тәуелсіз заң бұзушылар болды, олар қарақшылық, мал ұрлау, тонау, қарақшылық және пираттық сияқты қылмыстармен айналысқан. Бұл елді мекеннің «жарқыраған» адамы болды, олар билікке ең жоғары жек көрушілікпен қарады және оларға тағайындалған жазаларды жек көреді. Осы қатал қылмыскерлердің элитасы «Шеңбер» деп белгілі бір топ болды, олар басқа тұтқындарды бақылап, оларды күнделікті қадағалап отырған күзетшілер мен қарауылдарды жек көреді. 1844 жылдың желтоқсанында Кавенаның Норфолк аралында «жақсы мінез-құлық танытып жатқаны» туралы хабарлама тарады. Ол аралдағы ауру адамдарға қараушы болып тағайындалған еді, «және оның мінез-құлқы осы уақытқа дейін үлгілі болды». 1845 жылдың ақпанында, өлім жазасы жойылғаннан кейін Мартин Кэш «Губернатор Филипп» бригімен Норфолк аралына жеткізілді. Аралға келгеннен кейін Кэш және кемедегі басқа тұтқындар киім-кешек, нөмірлеу және сипаттамаларын тіркеу рәсімдері жүргізілген казарма ауласына жеткізілді. Осы алдын ала шаралар аяқталғаннан кейін олар ағаш қоймасына жеткізілді, бір жағында биік қабырғасы және ағаштан жасалған ас үйі мен асханасы бар, онда Кэш өзінің «ескі әріптесі Кавенагпен» қайта кездесті. Бірақ көп ұзамай Кавена мен Кэш арасында келіспеушілік туды. Кэш Кавенагтың «маған жоғары тұрғандай көрінгенін» айтты, себебі бірде ол әңгімелескен кезде, мен қарулы бұтада жақсы болғанымды, бірақ Норфолк аралында мен ештеңе білмейтінімді айтқан. Колониялық тұтқындар әдетте аспаздық үйге жақын орналасқан ағаш қоймасында тамақ дайындап, жейтін. 1846 жылдың 30 маусымында Колониялық тұтқындардың бастығы Уильям Фостер тұтқындар казармаларына кіргеннен кейін кешке ағаш қоймасынан ас дайындау ыдыстарын жинап алып кетуді бұйырды. Ағаш қоймасындағы іздеу кезінде көптеген ас дайындау құралдары табылды, олар Сотталғандар казармасының қоймасына орналастырылды.

Көтеріліс

1 шілде 1846 жылы таңертең "құлақтандыру" қоңырауы соғылып, сотталғандар түрме казармасының ауласына жиналды. Дұға оқылып болған соң, адамдар таңғы асын ішетін ағаш кесу алаңына қадам басты. Оларды сотталғандардың көмекші инспекторы Патрик Хайни сүйемелдеді, ол тізімді алды. "Шеңбер" тобынан бір топ адам Хайниді қоршап алып, қазан мен табаларын алып қойғанына шағымданып, ашуларын білдірді. Хайни топтан шығып, жақын жердегі асханаға барып, бақылаушы Стивен Смиттен жағдайдың ушығуы мүмкін екенін айтты. Хайни асханадан шыққанда, түрмедегілердің көп бөлігінің алаңдап, ызаланғанын көрді. Хайни Ван Дименс жерінен бұрынғы қарақшы Уильям Уэствудке, "Жэки Жэки" деп танымал болғанға, жақындады. Ол Уэствудпен сөйлесе бастағанда, оны қоршаған тұтқындар, Уэствудтің өзі де бар, ағаш кесу алаңынан сотталғандардың дүкеніне асығып, кеше тәркіленген асүй ыдыстарын қайтарып алды. Содан кейін, адамдар ағаш кесу алаңына оралып, ағаш отында таңғы асын пісіре бастағанда, жағдай біршама тынышталып, уақытша сабырлық орнады. Хайни күзетшілер мен полиция қызметкерлеріне сотталғандарды жұмыс орындарына жіберуге дайын болуды бұйырды. Бірақ, содан кейін топ асханаға шабуыл жасап, бақылаушы Стивен Смитты аяусыз өлтірді, оның басына ағаш бөліктерімен соққы беріп, үлкен кесу шанышқысымен бірнеше рет пышақтады. Алайда, сол кезде әскерилер көтеріліс туралы естіп, капитан Конран және 11-ші полктің жиырмаға жуық сарбазы ағаш кесу алаңына қарай жылдамдады. Әскерилердің келе жатқанын көрген топ, шамамен 500 тұтқыннан тұратын үлкен топқа қосылу үмітімен ағаш кесу алаңына қайта қашты. Әскерилер ағаш кесу алаңына жетіп, қару күшімен тәртіпті қалпына келтірді. Капитан Конран тұтқындарға бірінен соң бірі ауладан шығуға бұйрық берді, әрқайсысын қару-жараққа тексеріп, қолдары мен киімдерінде қан іздері бар-жоғын қарады. Тексеру кезінде майор Гарольд басқаратын қосымша әскерилер келді. Уильям Уэствуд ауладан шығар кезде майорға жақындап, қолы, беті және көйлегі қанға батқан күйінде: "Дәл мені іздеп жүрсіздер, солай ма?" деді. Қылмысқа қатысы бар деген күдікпен ұсталғандар (барлығы 60-қа жуық адам) бірге топланып, күзетке берілді, ал қалған тұтқындар казарма ауласына қайтарылды. Көтеріліс болған күні майор Гарольд, Корольдік инженерлер отрядының капитаны Гамильтон және судья Самуэль Барроу көтерілісті тергеу үшін комиссия отырғызды. Олар оқиғаға куә болғандардан және сол кезде қызметте болғандардан жауап алды. Келесі апталарда судья Барроу алдын ала сот процестерін жүргізіп, көтеріліске қатысқан күдіктілердің санын жиырма жетіге дейін азайтты (оның ішінде Кавенаг). Бұл тұтқындар сот күту үшін ескі түрмеге жіберілді. Норфолк аралына келгенде, жаңа комендант пен судья Берджеске тек тоғыз емес, ондаған адам сотталуы керектігін хабарлады. Судья Берджес жүргізген тоғыз ескі істің сот процесі 22 шілдеде басталды және келесі күні аяқталды. Алайда, судья дизентериямен ауырғандықтан, "бір кезде оның өмірінен үміт үзілді", сондықтан сот жұмысы тоқтатылды. Берджес "Леди Франклин" кемесімен Хобарт-Таунға оралды және аралға басқа судья келгенге дейін көтерілісшілердің соты кейінге шегерілді. 1846 жылдың 23 қыркүйегінде Уильям Уэствуд, Джон Дэвис, Сэмюэл Кенион, Денис Пендерграст, Оуэн Коммуски, Генри Уайтинг, Уильям Пирсон, Джеймс Кэрнс, Уильям Пикторн, Лоуренс Кавенаг, Джон Мортон, Уильям Ллойд, Уильям Скримшоу және Эдвард МакГиннис – он төрт адамның соты басталды. Сот тұтқындардың казармасындағы мектепте, жеті әскери офицерден тұратын қазылар алқасының алдында өтті. Олар кісі өлтіру, оған жәрдемдесу және оған ықпал ету қылмыстарымен айыпталды, бірақ барлығы кінәсіз екенін мәлімдеді. Куәгерлер бірнеше күн бойы Джон Морристің өлтіруіне қатысты мәліметтер берді, соңында айыпталушылардың он екісі кінәлі деп танылып, асылуға сотталды. Он төрт адамның екеуі, Джон Мортон мен Уильям Ллойд, ақталды. Сотталғандар түрмеде отырған кезде дін қызметкерлері оларға көмек көрсетті. Үш протестантты (Уэствуд, Уайтинг және Пикторн) англикандық дін қызметкері, пастор Томас Роджерс, ал Рим католиктері – әкелер Мюррей мен Бонд қызмет көрсетті.