Кіріспе

Эдвард Элмер Смиттің 1930 жылғы "Скайларк 3" романы – американдық жазушы Э. Э. Смиттің "Скайларк" сериясының екінші кітабы. Алғаш рет 1930 жылы "Amazing Stories" журналында бөлім-бөлім жарияланған, ал 1948 жылы "Fantasy Press" баспасы оны кітап түрінде жинақтаған.

Кескіннің қысқаша мазмұны

Skylark Three (1948) - Skylark сериясының екінші кітабы. Оқиға The Skylark of Space кітабынан бір жыл өткен соң басталады. Осы жылы қарсылас Марк "Блэки" Дюквен бұрынғы кітаптан алған байлығын "World Steel Corporation" компаниясының бақылау үлесін сатып алуға пайдаланады. Оқиға басталғанда Дюквен Жерден ұзаққа кеткенін жариялайды, мақсаты – Ричард Ситонмен одақтасқан осномиелерден гөрі білімді жаңа түр табу. Көп ұзамай Дюквен және оның серігі Жерден жоғалып кетеді. Өзіне бағытталған "Объект Компас" туралы білген Дюквен байланысты үзу үшін қашықтыққа саяхаттайды, сосын Осномның бөлігі болған "Жасыл жүйеге" бет бұрады. Ситон мұны біледі, бірақ "көлік аймағын" меңгеруге тырысады – шар тәрізді, материалдық емес қалқанды. Қазіргі түрі Ситонды мөлдірсіздігі мен тіпті пайдаланушы үшін де өткізбеушілігімен қанағаттандырмайды. Содан кейін Ситонның одақтастары Дуннарк пен Ситар, Осноме ханзадасы мен ханзаданың жұбайы, Осномеге жақын "Урван" планетасының тұрғындарының шабуылын тойтаруды сұрайды. Ситон мен миллионер демеушісі Мартин Крейн, олардың әйелдері және Крейннің қызметшісі Широ қажетті минералдарды алу үшін Skylark II ғарыш кемесіне мінеді. "Жасыл жүйеге" жақын жерде оларға бұрын көрінбеген "Фенахрон" планетасының тұрғындары шабуыл жасайды. Олардың қару-жарағы Ситон мен осномиандарға белгілі барлық қарудан асып түседі. Бастапқыда "көлік аймағын" өзін жасыру үшін, содан кейін Фенахрондық соғыс кемесін жою үшін пайдаланған Ситон жетекші экипаж мүшесін тұтқынға алады. Тергеуден кейін ол Фенахронның бүкіл Құс жолы галактикасын, содан кейін Ғайынатты жаулап алуды жоспарлап отырғанын, және Фенахрон астанасына көмек шақыру туралы хабар жолданғанын айтады. Дуннарк пен Ситар ғарыш кемесінің жойылуынан аман қалғанын білген Ситон Skylark II-нің қалдықтарын Осномеге сүйреп әкеледі, онда Осноме мен Урван арасында бейбітшілік келісіміне қол қойылады. Дюквен мен оның көмекшісі де Фенахронды тергеп, жеке пайдалану үшін Фенахрон соғыс кемесін басып алуды жоспарлайды. "Көлік аймағын" меңгеруді үміттене отырып, Ситон, Крейн және олардың әйелдері "Жасыл жүйенің" планеталарын аралап, оны қолдануда шеберлерді іздейді. Олар алдымен Дасориандармен, суда тіршілік ететін гуманоидтармен кездеседі, олар оларды материя мен энергияны толық бақылайтын Норламиандарға бағыттайды. Норламин планетасында Skylark Three үлкенірек кемесі құрылып, жабдықталады. Ситон алдымен Фенахрон әлемін зерттейді, содан кейін оларға жаулап алудан бас тартуға бұйрық береді. Бас тартқаннан кейін Ситон олардың барлау кемелерін қашықтан жояды, содан кейін олардың туған планетасын жойып, Фенахронның барлығын, жетекші ғалымы басқаратын қашып кеткен колониялық кемеден басқа, өлтіреді. Фенахрон ғарыш кемесімен жабдықталған Дюквен де аман қалады, бірақ Ситон мен Фенахрон оның қайтыс болғанын ойлайды. Жаңа кемесін мыс орнына уранмен қуаттандыру арқылы технологиясын одан әрі жетілдіре отырып, Ситон Фенахрон колониялық кемесін қуып, жояды, бірақ Дюквенді таба алмайды.

Қабылдау

П. Шейлер Миллер романды жақсы бағалап, Смиттың қолында ғарыш опералары "жаңа еркіндік пен мәртебеге көтерілді" деді. Артур Кларк оның жанкүйері болды; ол жазған жалғыз ғарыш шайқасы көрінісі, "Earthlight" шығармасында, "Skylark Three" романының жетінші тарауындағы Мардоналдық бекініске жасалған шабуылға арналған ерекше құрмет ретінде жазылған.