Кіріспе
Алан Берлинер (1956 жылы туған) – американдық тәуелсіз кинорежиссер. «Нью-Йорк Таймс» газеті Берлинердің туындыларын «күшті, тартымды және ащы-қайғылы, нәрлі жанжалдар мен қайшылықтарға толы, кинематографиялық техникасы жаңашыл, құрылымы болжамсыз» деп сипаттаған. Алан Берлинер – жоғары өнердің өмірді өзгерте алатын күшін көрсетеді.
Alan Berliner (born 1956) is an American independent filmmaker. The New York Times has described Berliner's work as "powerful, compelling and bittersweet full of juicy conflict and contradiction, innovative in their cinematic technique, unpredictable in their structures Alan Berliner illustrates the power of fine art to transform life."
Өмірбаян
Берлинер Бруклинде туып, Куинсте өскен. 1977 жылы Берлинер Бингемтон университетінің кино факультеті бойынша үздік дипломмен бакалавр дәрежесін алды, ал 1979 жылы Оклахома университетінің өнер мектебінен М.Ф.А. (үздік дипломмен) дәрежесін алды. Қазіргі уақытта ол Нью-Йорктегі New School for Social Research оқытушысы, онда "Уақыт, жарық және қозғалыс эксперименттері" атты курсты оқытады. Берлинердің эксперименталды деректі фильмдері – "First Cousin Once Removed" (2013), "Wide Awake", "The Sweetest Sound" (2001), "Nobody's Business" (1996), "Intimate Stranger" (1991) және "The Family Album" (1986) – бүкіл әлемде көрсетілді және көптеген ірі халықаралық кинофестивальдерде марапаттар, сыйлықтар мен ретроспективаларға ие болды. Сан-Франциско халықаралық кинофестивалі Берлинерді "Американың көрнекті киноэссеисі" деп атады, ал Флорида кинофестивалі оны "жеке деректі фильмдер жасаудың заманауи шебері" деп сипаттады. Берлинердің фильмдері жылдар бойы әлемнің көптеген университеттерінде деректі фильмдерді түсіру және кино тарихы пәндерінің негізгі оқу бағдарламасына енді, сондай-ақ көптеген киноқоғамдардың, фестивальдердің, кітапханалардың, колледждердің және мұражайлардың тұрақты коллекцияларында сақталған. Оның барлық фильмдері қазіргі заманғы өнер мұражайының тұрақты коллекциясында бар. 2013 жылдың шілдесінде Берлинер Сан-Франциско еврей кинофестивалінде "Сөз бостандығы" сыйлығымен марапатталды. 2006 жылы Халықаралық деректі фильмдер қауымдастығы оны "шығармашылығы, инновациясы, түпнұсқалығы және деректі фильмдер саласындағы жаңалықтары үшін" "Халықаралық жаңашыл" сыйлығымен құрметтеді. Берлинер 1993 жылы IDA-дан "Ерекше жетістік" сыйлығын алған. 2002 жылы Ұлттық еврей мәдениеті қоры оған өнер саласындағы "Мәдени жетістік" сыйлығын табыс етті, ал 2001 жылы Таос сөйлейтін сурет кинофестивалінде "Әңгімеші" сыйлығына ие болды. Берлинердің фильмдері көптеген ірі халықаралық кинофестивальдерде жүлделер жеңіп алды, сондай-ақ қазіргі заманғы өнер мұражайында және әлемнің көптеген басқа мұражайларында мен кинофестивальдерінде ретроспективалар көрсетілді. Берлинер Рокфеллер, Гуггенхайм және Джером қорының стипендияларын алды, сонымен қатар Ұлттық өнер қорынан, Нью-Йорк штатының өнер жөніндегі кеңесінен және Нью-Йорк өнер қорынан бірнеше гранттар алды. Ол үш рет "Эмми" сыйлығын жеңіп алды және Ұлттық телеарналар академиясынан алты номинация алды. Берлинер сонымен қатар бірнеше коммерциялық емес қордың қаржыландыру комиссияларында және түрлі халықаралық кинофестивальдердің қазылар алқасында жұмыс істеді, соның ішінде 2007 жылғы Санденс кинофестивалінің деректі фильмдер қазылар алқасының құрамында болды. Ол Full Frame деректі фильмдер фестивалінің директорлар кеңесінде және Мартаның жүзімдігі кинофестивалінің кеңесшілер кеңесінің мүшесі.
Фильмдер
"Бірінші туысқан бір рет алыс" (2013) фильмі, көрнекті ақын және аудармашы Эдвин Хонигтың – Берлинердің досы, туысы және бұрынғы ұстазы – жақын, бірақ алаңдататын портреті, 2012 жылғы Нью-Йорк кинофестивалінде әлемдік премьерасын өткізді. Хонигтың есте сақтау қабілетінің жоғалуы мен Альцгеймер ауруы арқылы жасаған саяқатын баяндайтын фильм, содан кейін Еуропадағы IDFA (Амстердам халықаралық кинофестивалінде) көрсетілді, онда ол толық метражды деректі фильм үшін бас жүлдеге ие болды. IDFA деректі фильмдер жюриі сыйлықты жариялағанда былай деп жазды: "Алан Берлинер ақыл-ойымен, өнертабысымен және поэтикалық сезімталдығымен Альцгеймердің басталуын жеке тарих пен естеліктің қиылысуы туралы әдемі, қозғаушы және көркем мәлімдеме жасау үшін пайдаланатын фильм жасайды." "Бірінші туысқан бір рет алыс" 2013 жылдың қыркүйек айында HBO телеарнасында көрсетілді және жылдың ең үздік деректі фильмі үшін Готэм тәуелсіз кино сыйлығына ұсынылды. Сондай-ақ, ол режиссура және монтаждаудағы үздік жетістіктер үшін Cinema Eye Honors Awards номинациясына ұсынылды және 2014 жылғы "Оскар" құжаттық номинациясы үшін қысқа тізімге енді. Берлинердің Эдвин Хониг туралы бұрынғы қысқаметражды фильмі "Эдвин Хонигті аудару: ақынның Альцгеймер ауруы" 2010 жылғы Нью-Йорк кинофестивалінде көрсетілді және 2011 жылы Испанияның Памплона қаласында өткен "Punto de Vista" кинофестивалінде "Ең үздік қысқаметражды деректі фильм" сыйлығын жеңіп алды. Wide Awake, 2006 жылы Санденс кинофестивалінде әлемдік премьерасын және 2006 жылы Берлин кинофестивалінде халықаралық премьерасын көрген, бұл Берлинердің ең жеке фильмі. Кинодағы жаңашыл эсседе Берлинердің ұйқысыздыққа деген өмір бойына созылған құштарлығы баяндалады, Wide Awake оның шығармашылық өмірі мен отбасылық жауапкершілігі арасындағы нәзік қарым-қатынасқа ұйқысыздықтың қатты әсерін көрсетеді. Variety журналы: "Берлинер жеке тақырыптарды кеңінен талқылап, оларды жалпыға ортақ етіп шығаруға қабілетті. Ол мұны "Wide Awake" фильмінде жақсы орындады." Wide Awake телеарнасының американдық премьерасы 2007 жылдың мамыр айында HBO каналында өтті. 2001 жылы Берлинде өткен Халықаралық кинофестивальде тұңғыш рет сатылып кеткен "The Sweetest Sound" фильмі – адамдардың есімдерінің күшін, мағынасын және құпиясын зерттейтін комедиялық эссе фильм. TimeOut журналы оны "жақсы фильм, авторлық деректі фильмнің ерекшелігі" деп атады. "Остин хроникалы" газетінде бұл фильм "арнайы ойластырылған, әр элементі мұқият қарастырылған, әсемдікпен орындалған, күлкілі, ақылды және ой қозғайтын көркем шығарма" деп сипатталған. Гибридтік журнал "Берлинер әлемдік киноның ең танымал деректі фильмін түсірушіге айналуда" деп атады. "The Sweetest Sound" 2001 жылдың маусым айында "P.O.V." бағдарламасында америкалық теледидар премьерасын өткізді, бұл Берлинерді осы жоғары бағаланған деректі фильмдер сериясында төрт фильм ұсынған алғашқы режиссер етті. "Ешкімнің ісі" – Берлинердің оқшауланған (және қасарысқан) әкесі Оскардың шыншыл портреті; әке мен ұлды байланыстыратын қақтығыстар мен сезімдер ошағында юмор мен пафос табатын фильм. 1996 жылы Нью-Йорк кинофестивалінде премьерасынан бері фильм он екі халықаралық сыйлық пен жүлдеге ие болды, соның ішінде "Калигари кино сыйлығы" және "Халықаралық кино сыншылары қауымдастығы сыйлығы" 1997 жылы Берлиндегі халықаралық кинофестивальде, 1997 жылы Швейцарияның Нион қаласында өткен Visions Du Reel деректі фильмдер фестивалінде бас жүлде, 1997 жылы Италияның Флоренциядағы Festival dei Popoli фестивалінде "Кинодағы инновация" сыйлығы. 1997 жылдың жазында "Nobody's Business" "P.O.V." бағдарламасының 10-жылдық мерейтойына арналған эфирге таңдалды, ол үшін кейіннен "Эмми" сыйлығын алды. "Ешкімнің ісі" 80-ден астам фестиваль, музей, конференция және университеттерде көрсетілді. Ол The New York Times, New York Magazine, The Independent және The Austin Chronicle газеттерінде мақалалар жариялады және The Atlanta Constitution, The Denver Post, The Nation, USA Today сияқты басылымдарда сыншылардан жоғары баға алды. 1996 жылы желтоқсанда шыққан "Фильм Комментарий" журналында автор Филип Лопате былай деп жазды: "Бүгінгі таңда жеке фильмдерде жұмыс істейтін ешкімнің Алан Берлинердің істегенін жақсы істей алмайтынын білемін: отбасылардағы қайғы-қасірет пен екі жақтылық пен махаббатты драмалық түрде тірілтеді. Оның дыбыс пен бейне арасындағы байланысқа деген көзге көрінбейтін техникалық шеберлігі әрқашан терең психологиялық ақиқаттарға қызмет етеді". "Жұмыссыз бейтаныс" (1991) Берлинердің аналық әкесінің атасы Джозеф Кассутоның ерекше өмірін зерттейді. Ол Мысырда өскен еврей, Жапонияға деген өмір бойына созылған құштарлығы соғыстан кейінгі Бруклин үйінде жаңжал мен қайшылықтар тудырды. 1991 жылғы Нью-Йорк кинофестивалінде премьерасын өткізгеннен кейін, ол көптеген кинофестивальдарға, музейлерге, университеттерге және кино көрсету орындарына шақырылды, соның ішінде Ұлттық Телевизия өнер академиясының "Эмми" номинациясын және 1993 жылғы Халықаралық құжаттық қауымдастықтың "Ерекше жетістік" сыйлығын жеңіп алды. The Washington Post "Жұмыссыз бейтаныс" фильмін "керемет, бірегей фильм – күлкілі, терең зерттейтін, стиль және мазмұн жағынан бұрын-соңды көрмеген, көруге қызықты, шебердің тамаша биіктігі" деп атады. Берлинер 1975 жыл мен 1985 жыл арасында жасалған инновациялық авангардтық фильмдер тобымен танылды. Бірақ оның алғашқы сағаттық тәжірибелік деректі фильмі "Отбасылық альбом" (1986), әлемдегі кинофестивальдерде жүлделер мен сыйлықтар жеңіп алған, оны тәжірибелік деректі фильмдердің алдыңғы қатарына қойды. 1987 жылғы Уитни Америка өнері музейінің екіжылдық көрмесіне енген "ОТБАСЫЛЫҚ АЛЬБОМДА" Берлинер 1920 жылдардан 1950 жылдарға дейінгі 75-тен астам отбасыға тиесілі анонимді 16 мм үй киноларын пайдаланып, американдық отбасының жалпыға ортақ, бірақ жеке портретін жасады. 1987 жылғы Эдинбург халықаралық кинофестивалінің ең қызықты фильмі деп киносыншы Роджер Эберт атады, фильм PBS телеарнасында "P.O.V." сериясының аясында, сондай-ақ "The BRAVO Network" және "The Learning Channel" телеарналарында көрсетілді.
Жеке өмір
Берлинер әйелі Шари және ұлы Илаймен Манхэттенде тұрады. Жеке өмірінде ол өмірінің көп бөлігін ұйқысыздықпен күресіп өткізді, бұл шаршау мен зомбидей сезінуге байланысты көптеген қиындықтарға әкелді. Оның кешкі уақытқа қатысы қайшылықты: бір жағынан, ол ұйықтауға тырысып, мазасыздықтан қиналатын ең ауыр уақыт, ал екінші жағынан, ол өзін ең сергек және шығармашылық сезінетін уақыт, соның арқасында барлық фильмдерін жасауға мүмкіндік алады. Осының нәтижесінде Алан барлық фильмдерін түнгі уақытта жасады.