Кіріспе
Алфавит жазу жүйесіндегі графема. Жазу жүйесінде әріп – әдетте фонемаға сәйкес келетін графема, дауыстың ең кіші функционалдық бірлігі, бірақ екеуінің арасында толық бір-бірлікке сәйкестік сирек болады. Әліпби – әріптерді пайдаланатын жазу жүйесі.
In a writing system, a letter is a grapheme that generally corresponds to a phoneme—the smallest functional unit of speech—though there is rarely total one to one correspondence between the two. An alphabet is a writing system that uses letters.
Тарих
Алфавит пайда болғанға дейін фонограммалар, дыбыстардың графикалық белгілері қолданылған. Фонограмманың үш түрі болды: сөздік, бүтін сөздерді бейнелейтін суреттер, буындық, сөздердің айтылуын білдіретін, және әріптік, әріптерді немесе таңбаларды көрсететін. Олардың ең ерте мысалдары Ежелгі Египеттен және Ежелгі Қытайдан, шамамен б.з.д. кезінен табылды. Бірінші дауыссыз әліпби шамамен б.з.д. пайда болды, ол Египетте жұмыс істеген финикиялықтарды көрсетеді. Олардың жазуы бастапқыда оңнан солға қарай жазылып, оқылатын. Финикия әліпбиінен этрус және грек әліпбилері пайда болды. Одан кейін бүгінде ең көп қолданылатын латын әліпбиі пайда болды, ол солдан оңға қарай жазылады және оқылады. Финикия әліпбиі 22 әріптен тұратын, оның он тоғызы латын әліпбиінде қолданылды, ал грек әліпбиі финикия әліпбиіне төрт әріп қосты. Бұл грек әліпбиі дауыссыз дыбыстарға ғана емес, дауысты дыбыстарға да әріптер тағайындаған алғашқы әліпби болды. Рим империясы 500 жылдан бастап латын әліпбиін одан әрі дамытып, жетілдірді. V және VI ғасырларда римдік жазуда кіші әріптер пайда бола бастады. Осы кезде абзацтар, үлкен және кіші әріптер, сондай-ақ сөйлемдер мен мүшелер туралы ұғымдар әлі қалыптаспаған еді; осы соңғы дамулар 7 ғасырдың соңы мен 8 ғасырдың басында пайда болды. Соңында, батыс әлемінде қолданылатын жалпы әліпбиге көптеген ұсақ өзгерістер енгізілді, әріптер қосылып немесе алынып тасталды. Мысалы, "thorn", "wynn" және "eth" сияқты әріптер алынып тасталды.
Үлкен және кіші әріптер
Бір әріптің бірнеше түрі немесе аллографтары болуы мүмкін, олар қолжазбаның немесе баспаның стиліне байланысты өзгереді. Кейбір жазу жүйелерінде әр әріпке екі негізгі аллограф түрі бар: үлкен әріп (капитал немесе маюскул деп те аталады) және кіші әріп (минускул деп те аталады). Үлкен және кіші әріптер бірдей дыбысты көрсетеді, бірақ жазуда әртүрлі қызметтер атқарады. Үлкен әріптер көбінесе сөйлемнің басында, есімдердің немесе тақырыптардың бірінші әрпі ретінде, сондай-ақ тақырыптарда немесе жазуларда қолданылады. Олар басқа да қызметтерді атқара алады, мысалы, неміс тілінде барлық зат есімдер үлкен әріппен басталады. "Үлкен" және "кіші" әріптер терминдері қолмен жинақталған баспа әріптерінің кезінде пайда болған. Жеке әріп блоктары баспа машинасының корпусындағы арнайы бөлімшелерде сақталды. Үлкен әріптер жоғарырақ бөлімшеге немесе үлкен корпусқа орналастырылды.
Диакритикалық белгілер
Көптеген әліпбилік жазуларда диакритикалық белгілер (немесе акценттер) қалыпты түрде қолданылады. Ағылшын тілінде олар басқа тілдерден алынған сөздерде немесе жеке есімдерде ғана қолданылады (мысалы, naïve, Brontë). Бұл қолданыстың кең таралғанын компьютерлік жүйелерде қолдануға арналған алдын ала дайындалған таңбалардың болуы көрсетеді (мысалы, , , , , .).