Фредерик Сидней Коттон: Австралиялық авиатор және өнертапқыш

Кіріспе

Австралиялық өнертапқыш және ұшқыш (1894–1969)

Фредерик Сидни Коттон (17 маусым 1894 – 13 ақпан 1969) – австралиялық өнертапқыш, фотограф және авиация мен фотосурет салаларының алғашқы дамуына үлес қосқан тұлға. Ол ерте түсті фильмдерді өндіру процесін жасап, насихаттаумен қатар, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның барысында әуе суретімен барлауды дамытуға зор үлес қосты. Оның жақын достарының арасында Джордж Истман, Иан Флеминг және Уинстон Черчилль болды.

Алғашқы жылдар

Фредерик Сидни Коттон 1894 жылғы 17 маусымда Квинсленд штатының Прозерпине қаласына жақын орналасқан Гооргангадағы мал шаруашылығымен айналысатын шаруа қожалығында дүниеге келді. Ол Альфред пен Энни Коттонның үшінші баласы еді, олар мал өсірумен шұғылданған. Коттон Квинслендтегі Саутпорт мектебінде білім алды, ал 1910 жылы отбасымен Англияға кетіп, Челтенхэм колледжінде оқыды; алайда 1912 жылы отбасы Австралияға қайтып оралды. Коттон соғыс басталғанға дейін Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы шаруашылықтарда малмен жұмыс істеуге дайындалып, жарақаттанушы ретінде жұмыс істеді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914 жылғы 4 тамызда Ұлыбритания Германияға соғыс жариялады, себебі Германия 1839 жылы Ұлыбритания "кепілдік берген" Бельгияның бейтараптығын бұзған болатын. Австралия, Британ империясының бір бөлігі ретінде, Рейхпен автоматты түрде соғыста екені есептелді. Коттон соғысқа көмектесу үшін құрылған Австралия императорлық күштеріне қосылғысы келді, бірақ әкесі оған рұқсат бермеді. 1915 жылғы сәуірде Коттон автокөлікпен саяхаттап жүргенде, Брунетт Даунс қаласындағы газеттен британдық RMS Lusitania мұхит кемесін U қайығының батырғаны туралы оқыды. Бұл жайт 21 жасар Коттонды қатты ашуландырып, ата-анасының қарсылығына қарамастан, әскерге түсуге шешім қабылдады. Ол "Малоджа" мұхит кемесімен Англияға жолдама алды. 1915 жылғы қарашада Коттон Англияға оралып, Корольдік әскери-әуе қызметіне қосылды. Тек бес сағат жеке ұшқаннан кейін ол жауынгер ұшқышына лайық болды және бастапқыда Ла-Манш арналында патрульдеуге кірісті. Коттон Франция мен Германия үстінен түнгі бомбалау шабуылдарына No 3 және No 5 эскадрильяларымен қатысты. Коттон алғаш рет Кудекеркедегі No 5 эскадрильясында орналасқан, ол неміс бекіністеріне бомба тастау шабуылдарын жүзеге асырды. Бұл ұшқыш костюмі 1950 жылға дейін RAF-та кеңінен қолданылды. Коттон 1917 жылы 8-ші эскадрильядағы әскери-теңіз флотында ұшқышқа өтімдік суб-лейтенант болып тағайындалды. 1917 жылғы шілдеде ол Константинопольге (қазіргі Стамбул) рейд кезінде Хэндли Пейдж бомбалаушысын ұшырды. 1917 жылғы 16 қазанда ол 17 жасар актриса Регмор Агнес Джоан Морварен Маклинге Лондонда үйленді. Германия және басқа да әуе шабуылдарында алған тәжірибесі мен білімімен Коттон RAF-тың фотобарлау мүмкіндіктерін едәуір жақсартты. PDU бастапқыда Бристоль Blenheims ұшақтарымен жабдықталған, бірақ Коттон оларды өте қолайсыз деп санайды, тым баяу болғандықтан, ол Supermarine Spitfires ұшақтарының бір-екісін "сұрап" алды. Кейіннен де Хавилленд Москитосымен толықтырылған бұл Spitfire ұшақтары жоғары және жылдам ұшуға бейімделді, өте жылтыратылған беті, Коттонның өзі әзірлеген арнайы көк "PRU Blue" камуфляж схемасы және жоғары биіктікте көбірек қуат өндіру үшін қозғалтқыштарға енгізілген бірқатар өзгерістер болды. 1940 жылы Коттон өзінің Lockheed 12A ұшағымен Ирак арқылы Кеңес Әзербайжаны үстінен Пайк операциясына дайындық аясында тағы бір маңызды барлау ұшуын жасады. Оның басшылығымен 1 PDU "Коттон клубы" немесе "Коттонның алаяқтары" деген лақаптарға ие болды (негізінен Коттонның ережелерді бұзуға бейімділігіне байланысты). Коттон өзінің әдет-ғұрыпқа жат беделін ұнатты және тіпті "CC 11" деген атаумен арнайы белгі жасатты, бұл 11-ші өсиетті білдіреді – "Сен табылмауың керек". Теңіз барлау қызметінің сұрауы бойынша Коттон Вильгельмшафендегі базасында якорда тұрған неміс флотын суретке түсірді, бұл оны Ян Флемингпен таныстырды. Коттонның әуе суреттері өз заманынан озып кеткен. 1 PDU-ның басқа мүшелерімен бірге ол көптеген маңызды әскери және барлау мақсаттарының орналасуын анықтауға көмектескен жоғары биіктіктегі, жоғары жылдамдықты стереоскопиялық фотосурет техникасын дамытты. Р. В. Джонс өзінің естеліктерінде бұл фотосуреттер V1 ұшқыш бомбасы мен V2 зымыранының өлшемдері мен ерекшеліктерін анықтау үшін қалай қолданылғанын баяндайды. 1943 жылғы желтоқсанда Constance Babington Smith суреттерді пайдаланып, Германияның Пенемундедегі сынақ станциясының суретінде V 1-ді алғаш рет анықтады. Сондай-ақ, Коттон арнайы барлау ұшағының прототипі және фотосурет техникасын жетілдіру сияқты идеялар бойынша жұмыс істеді. 1940 жылдың ортасына қарай Коттон "Ерекше зерттеу рейстері" деген атпен британдық агенттерді Франциядан эвакуациялауға қатысқаны үшін Әуе министрлігінің жоғары лауазымды шенеуніктерімен қақтығысқа түсті. Франциядан қайтып келгеннен кейін, Christian Dior киім және парфюмерия империясының басшысы Марсель Буссактың ақысымен жеткізгеннен кейін, ол қызметінен босатылды және әуе операцияларына қатысуға тыйым салынды. Соғыстың қалған бөлігінде Коттон Адмиралтействоның бейресми кеңесшісі болып жұмыс істеді. Жаңа тағайындамамен, 1 Фотографиялық барлау бөлімі (PRU), RAF Бенсон базасында орналасқан, 1 PRU соғыс кезеңінде ерекше жетістіктерге жетті, соңында бірнеше базадан бес эскадрильяны іске қосты. Кейінгі командирлер Коттонның рухын және жаңашыл әдістерін үлгі етті. 1940 жылғы қыркүйекте Коттонның модификацияланған Lockheed 12A (G AFTL) ұшағы Хестон әуежайындағы әуе шабуылынан қатты зақымдалды. Ол Lockheed компаниясымен қайта құрылды, Британдық Гондураста сатылды және 1948 жылы АҚШ-та N12EJ ретінде тіркелді; ұшақ 1992 жылы Флоридада болды. Оның соғыстан кейінгі Lockheed 12A (G AGTL) 2005 жылы Францияда да сақталған. 1940 жылғы қыркүйекте Коттон түнгі истребительдер үшін әуелік іздеу шамды пайдалану идеясын көтерді, ол "Әуелік нысананы жарықтандыру" (ATI) деп атады. Ол Уильям Хелмордың көмегіне жүгінді және олар бірлесіп техникалық шешімдерге патент алды (GB574970 және GB575093). Хелмор, RAF офицері, содан кейін Turbinlite деп белгілі болған нәрсенің дамуын демеледі.

On 4 August 1914, Britain declared war on Germany following the German violation of Belgian neutrality, which the United Kingdom had "guaranteed" in 1839. Australia as part of the British Empire was considered to be automatically at war with the Reich. Cotton had wanted to join the Australian Imperial Force, which had been raised to assist with the war effort, but Cotton's father forbade him from enlisting. In April 1915, Cotton, while on a road trip, read in a newspaper in Brunette Downs about the sinking of the British ocean liner RMS Lusitania by an U boat, which so incensed the 21 year old Cotton that he decided to enlist despite his parents' objections. Cotton booked a passage to England on board the ocean liner Maloja, the majority of whose passengers were young Australians like himself determined to "do their bit" for king and country. Cotton went back to England to join the Royal Naval Air Service in November 1915. After only five hours solo flying, he qualified as a combat pilot, and initially flew Channel patrols. Cotton went on to participate in night bombing sorties over France and Germany with Nos 3 and 5 Wings. Cotton was first based with Number 5 wing in Coudekerque where he undertook bombing raids over the German lines.|group=N This flying suit was widely used by the RAF until the 1950s. Cotton continued with No. 8 Squadron RNAS in 1917 where he was promoted to Flight Sub Lieutenant in June 1917. In July 1917, he flew a Handley Page bomber on a raid on Constantinople (modern Istanbul). On 16 October 1917, he married a 17 year old actress Regmor Agnes Joan Morvaren Maclean in London. With his experience and knowledge gained over Germany and other overflights, Cotton greatly improved the RAF's photo reconnaissance capabilities. The PDU was originally equipped with Bristol Blenheims, but Cotton considered these quite unsuitable, being far too slow, and he consequently "wheedled" a couple of Supermarine Spitfires. These Spitfires, later augmented by de Havilland Mosquitos, were steadily adapted to fly higher and faster, with a highly polished surface, a special blue – "PRU Blue" – camouflage scheme developed by Cotton himself, and a series of modifications to the engines to produce more power at high altitudes. In 1940, Cotton also personally made another important reconnaissance flight with his Lockheed 12A over Soviet Azerbaijan via Iraq as part of the preparations for Operation Pike. Under his leadership, the 1 PDU acquired the nicknames, "Cotton's Club" or the less flattering "Cotton's Crooks" (mainly due to Cotton's propensity to flout regulations). Cotton revelled in his reputation as unorthodox, and even had a special badge struck bearing the initials "CC 11" that signified the 11th commandment – "Thou shalt not be found out." At the request of Naval Intelligence, Cotton photographed the German fleet at anchor at its base in Wilhelmshaven, which led him to meet Ian Fleming. Cotton's aerial photographs were far ahead of their time. Together with other members of the 1 PDU, he pioneered the techniques of high altitude, high speed stereoscopic photography that were instrumental in revealing the locations of many crucial military and intelligence targets. R. V. Jones recounts in his memoirs how these photographs were used to establish the size and the characteristic launching mechanisms for both the V 1 flying bomb and the V 2 rocket. In December 1943, using the photographs, Constance Babington Smith was the first person to identify a V 1 in an image of a test station in Peenemunde, Germany. Cotton also worked on ideas such as a prototype specialist reconnaissance aircraft and further refinements of photographic equipment. By mid 1940 however, Cotton had clashed with senior officials in the Air Ministry over his participation in the evacuation of British agents from France under the cover name of "Special Survey Flights." After his return from France couriering Marcel Boussac, the head of the Christian Dior garment and perfume empire, for a fee, he was removed from his post and banned from any involvement with air operations. For the remainder of the war, Cotton acted as an unofficial consultant to the Admiralty. Under the new designation, 1 Photographic Reconnaissance Unit (PRU), based at RAF Benson, 1 PRU went on to a distinguished wartime record, eventually operating five squadrons out of a number of bases. Succeeding commanding officers would emulate the spirit and innovative techniques pioneered by Cotton. In September 1940, Cotton's modified Lockheed 12A (G AFTL), was severely damaged in an air raid at Heston Aerodrome. It was rebuilt by Lockheed, sold in British Honduras, and in 1948 registered in the US as N12EJ; the aircraft resided in Florida in 1992. His postwar Lockheed 12A (G AGTL) also survives in France in 2005. In September 1940, Cotton pursued the idea of an airborne searchlight for night fighters, that he termed "Aerial Target Illumination" (ATI). He enlisted the help of William Helmore, and they jointly took out patents on the techniques (GB574970 and GB575093). Helmore, a serving RAF officer, then sponsored the development of what became known as Turbinlite.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Соғыстың көптеген "өмірден асқан" тұлғалары сияқты, Коттон соғыстан кейінгі бейбіт өмірде өркендемеді. Ол соғыс кезіндегі өнертабыстарынан пайда табуға құштар болмады, тіпті Сидкот костюміне патенттік құқықтан бас тартты. Өмірінің кейбір кезеңдерінде өте бай болғанымен, Коттон жеке бизнесте де сәтсіздіктерге ұшырады. 1947 жылы Үндістанның бөлінуі қарсаңында Коттон тәуелсіз Хайдарабад княздығына Үндістан доминионына қосылуға қарсы тұруға көмектесу үшін жалданады. Принц Мұхаммед Бахтавар Хан мен оның ұлы, принц Мумтаз Али Хан – Хайдарабад низамы Осман Али Ханның өкілдері – Коттонды Низамның одақтасы болған Пакистан доминионы үшін алтын қорын тасымалдауға тартысты. Бірінші Үндістан-Пакистан соғысы кезінде Коттон қарусыз Avro Lancastrian көлік ұшақтарымен Хайдарабадтан Пакистанға қару-жарақ, жабдықтар мен дәрі-дәрмектерді жеткізді. 1948 жылдың қыркүйегінде Хайдарабад әскерлері жеңіліске ұшырады, ал низам бас иді. Кейіннен Коттон Ұлыбританияның Әуе навигация заңы бойынша қару-жарақ контрабандасы жасады деген айып тағылып, сотталды және 200 фунт стерлинг айыппұл төледі. Тельма "Банти" Брук Смит, бұрынғы хатшысы, 1951 жылы Коттонға үйленді, оның үшінші әйелі болды. Бантиден Коттон тағы бір ұл мен қыз өсірді. Кейінірек жарияланған бір мақалада былай делінген: "М.Ф. Сидней Коттон өлімі туралы хабарды, біздің 9 қыркүйектегі санымызда австралиялық дереккөздерден келтірілгенін, "үлкен асыра сілтеу" деп қысқасынан айтты. Бұл шатасу туысының атымен болған, ол әуе экипажының қысымды костюмдерін жасаумен айналысқан. Сидкот ұшқыш костюмымен танымал Сидни Коттон мырза қазір елде және тірі". Кейін ол мұнай барлау және азаматтық инженерия салаларында жұмыс істеді. 1960 жылдардың соңында ол биограф Ральф Баркермен "Керемет авиатор: Сидни Коттонның оқиғасы" атты кітап жазды. Коттон оның досы Йен Флеминг жасаған Джеймс Бонд кейіпкерінің прототипі болды, әсіресе оның әйелдерге құштарлығы мен билікке наразылығында. 1969 жылы "The Times" газеті Коттонның қайтысы туралы хабарлап, оның "батылдығы мен тапқырлығына тең келмейтін, ерекше мінез-құлқымен" танылғанын жазды. 1993 жылы австралиялық тарихшы Джон Маккарти былай деп жазды: "Коттон – әдеттен тыс жеке тұлға, оның қарсыластары қателескенде көбінесе дұрыс болды. Біраз мақтанқор және өзіне сенімді болғанымен, ол оңай жаугершілік тудырды, бұл оның танылуы мен қаржылық сыйлықтарынан айырды. Дегенмен, ол айқын батылдығы мен энергиясы, өткір ақылы және импровизациялау қабілеті бар адам еді. Басқа дәуірде ол керемет пират болар еді".

Like many such "larger than life" wartime figures, Cotton did not thrive in post war civilian life. He was reluctant to profit from his wartime innovations and even waived his patent rights on the Sidcot suit. While he was sometimes very rich in later life, Cotton was also dogged by bad luck in private business. Around the time of the Partition of India in 1947, Cotton was hired by the independent princely state of Hyderabad to assist it in resisting integration into the Dominion of India. At the request of Prince Mohammed Bakhtawar Khan and his son Prince Mumtaz Ali Khan – representatives of Osman Ali Khan (Nizam of Hyderabad) – Cotton transported gold reserves for the Dominion of Pakistan, which was an ally of the Nizam. During the first India Pakistan War, Cotton undertook airlifts of weapons, supplies and medicines from Hyderabad to Pakistan, using unarmed Avro Lancastrian transport aircraft. Hyderabadi forces were defeated in September 1948 and the Nizam surrendered. Cotton later faced charges of gun running under the UK Air Navigation Act, was convicted and fined £200. Thelma "Bunty" Brooke Smith, a former secretary, married Cotton in 1951, becoming his third wife. With Bunty, Cotton was to have another son and daughter. A subsequent issue reported: "MR. F. SIDNEY COTTON has goodhumouredly characterised as 'greatly exaggerated' the report of his death, quoted in our issue of 9 September from Australian sources. Apparently there was confusion with the name of a relative [viz. Frank Cotton] who was concerned with the design of aircrew pressure suits. Mr. Sidney Cotton, whose name is associated with the Sidcot flying suit, is in this country, and very much alive." Cotton later worked in oil exploration and civil engineering. During the late 1960s, he collaborated with a biographer, Ralph Barker, on a book entitled Aviator Extraordinary: the Sidney Cotton story. Cotton served at least partly as the basis for the James Bond character created by his friend Ian Fleming, most notably in his womanising and a general distain for authority. In his obituary in 1969, The Times of London declared that Cotton had established "a record of ruggedly individualistic, superbly unconventional behavior, second only to his reputation for courage and resourcefulness". In 1993, the Australian historian John McCarthy wrote: "Cotton had been an unconventional individualist who was often right when well placed opponents were wrong. Somewhat arrogant and conceited, he made powerful enemies easily, which cost him recognition and financial rewards. Yet, he was a man of considerable courage and energy, with a sharp mind and a flair for improvisation. In another age he would have made a splendid buccaneer."