Кіріспе
Стивен Фрайдың "Жұлдыздардың теннис доптары" романы – Стивен Фрайдың психологиялық триллер романы, алғаш рет 2000 жылы жарық көрді. АҚШ-та бұл роман "Қарымта" деген атпен жарияланды. Оқиғаның негізі – Александр Дюманың 1844 жылғы "Конт Монте-Кристо" романының қазіргі заманға бейімделген нұсқасы, ал ол өз кезегінде заманауи аңызға негізделген. Романның түпнұсқа атауы Джон Вебстердің "Мальфи герцогинясы" пьесасынан алынған цитатадан келген: "Біз – жұлдыздардың теннис доптары ғанамыз, олар қалаған бағытта соғып, лақтырып ойнайды".
The Stars' Tennis Balls is a psychological thriller novel by Stephen Fry, first published in 2000. In the United States, the title was changed to Revenge. The story is a modern adaptation of Alexandre Dumas's 1844 novel The Count of Monte Cristo, which was in turn based on a contemporary legend. The original title comes from a quotation taken from John Webster's The Duchess of Malfi, which reads: "We are merely the stars' tennis balls, struck and bandied which way please them."
Сюжеттің қысқаша мазмұны
1980 жылы Нед (Эдвард) Мэддстоун он жеті жасар студент, өмірінде бәрі жақсы болатын адам. Ол оқудағы үздік оқушы, спортта дарынды, Оксфорд университетіне түсіп, саясатта әкесінің жолын қуады. Оның мектептегі досы Эшли Барсон Гарланд Мэддстоунның күнделігінің бір бөлігін оқығанын және Эшлидің жұмысшы тегіне ұялатынын біледі. Барсон Гарланд Мэддстоунның беделін түсіру үшін есірткі сатқаны үшін ұстап алуды жоспарлайды. Ол Мэддстоунның сұлулығына және танымалдығына қызғанған Руфус Кейдті және Портияның еврей-американдық туысы Гордон Фендеманды шақырады. Мэддстоун тұтқындалғанда, оның қалтасынан қайтыс болып жатқан желкенші нұсқаушысынан келген конверт табылады. Бұл Ирландия Республикалық Армиясының шифрланған хабары. Мэддстоунды полиция бөлімшесінен Оливер Дельфт есімді құпия қызмет операторы алып кетеді, ол конвертті Дельфттің анасына жеткізу керек екенін білгенше, Мэддстоунның оқиғаларды түсіндіруін тыныш тыңдайды. Фениалық сатқынмен жасырын туыстық қатынасын жасыруды қалайтын Дельфт Мэддстоунды жоғалту керек деп шешеді. Мэддстоунды ұрып-соғып, есірткіге толып, Швеция жағалауындағы шалдық үйіне алып кетеді. Көп жылдар бойы оны психиатр доктор Малло бұрынғы өмірінің естеліктері – шындық емес деп ойлауға үйретеді. Бірнеше жылдан кейін Мэддстоун Маллоның ақыл-ойына сенуді бастайды. Малло оны басқа тұтқындармен араласуға "жетілді" деп санайды, ал Мэддстоун ағылшындық Бейбпен сөйлесе бастайды. Бейб Мэддстоунға өзі ойлағандай, үш-төрт жыл емес, шын мәнінде он жыл бойы ауруханада болғанын айтады. Мэддстоун шокта, бірақ ол Бейбпен күн сайын сөйлеседі. Осылайша екеуі жақын дос болады. Тағы бір онжылдықта Бейб Мэддстоунға шахматты меңгеруге көмектесіп, бірнеше тілде сөйлеуді үйретеді. Ақырында Мэддстоун Маллоның бағдарламасын бұзады және оның естелігін қалпына келтіреді. Бейбтің көмегімен ол өзін кім және қалай сатқандығын анықтайды, бірақ олардың ниеттерін әлі де түсінбейді. Нед Оливер Делфт есімін атағанда, Бейб, едеттік естелігі бар, бір кезде көрген ИРА-ның қолдаушыларының тізімін еске алады, бұл Недке сөз байласудың тағы бір жолын көрсетеді. Бірнеше аптадан кейін Бейб жүрек соғысынан қайтыс болады. Ол Бейбтің табытына жасырынып, қалай қашып құтылу керектігін түсіндіріп, Мэддстоунға нұсқаулар қалдырады. Бостандыққа шыққан соң ол Гамбургтегі дилерге рецепт бойынша дәрі-дәрмектерді (ауруханадан ұрланған) алмастырып, неміс паспортын алады. Бейбтің нұсқауларына сәйкес, Нед Швейцария банкіне барады. Ол Бейбтің банктік шотына кіреді, онда Бейб ұрланған ақшаның үлкен сомасын салған. Бұл ақша Бейб түрмеде отырған кезінде пайызбен өсіп келеді; қалдық 324 миллион фунттан астам. Енді бай, бай, Нед Саймон Коттердің жеке басын алады, ол жоғары тәуекелге салынған инвестициялардан үлкен пайда табатын танымал және құпиялы интернет кәсіпкер. Ол Англияға кетіп, кек алуды бастайды. Ол өзін ұрып-соққан қылмыскерлерді соққыға жығып, қорлап, барлық артықшылықтары мен билігінен айыруды ұйымдастырады. Альберт Фендеман, Гордон мен Порсияның он жеті жасар ұлы, Коттерде жұмыс істей бастайды және жеке танысы болады. Мэддстоун бірнеше рет ойран болған некеден аман қалған және тұрақты есірткі тұтынушы Руфус Кейді нысанаға алады. Недтің араласуына байланысты Кейд кокаиннің орнына шербет сатады. Нед Кейдке өзінің шынайы жеке басын және оны жою ниеті туралы айтқаннан кейін Кейдті дилерлер қатыгездікпен қирады. Мэддстоун оған бір сағат ішінде қан кетуіне жол береді. Эшли Барсон Гарланд қазір парламенттің төменгі палатасының мүшесі, консервативті партияның көтеріліп келе жатқан жұлдызы, ол Интернет цензурасы мен отбасылық құндылықтарды сақтау туралы дауысты ұстанымымен танымал. Барсон Гарлендтің "Жетілік қатер" телеарнасында Мэддстоунның одақтасы, оның Гамбургтегі есірткі саудасына көмектескен жас әйел Барсон Гарлендтің бала порнографиясына қатысы бар екеніне дәлел келтіреді. Шоу барысында телестудиядан қашып бара жатқан Барсон Гарланд Мэддстоуннан Недтің шынайы жеке басын және ниеті туралы анықтайтын троян құрт алады, өйткені оның қатты дискісін кәмелетке толмаған ұлдардың порнографиялық бейнелері толтырады. Полиция келген кезде Барсон Гарланд өзін-өзі өлтіреді. Оливер Делфт енді барлау қызметіне кірмейтіндіктен, Коттерден жұмыс алады. Мэддстоун өзінің жеке басын Делфттің инсульт салдарынан шалдыққан және мылқау болған анасына жасырын түрде ашады және оның есебіне не шегіп өткенін айтады. Мэддстоун оның ұлының азаптауын көргенде, анасының азаптануын күтеді, бірақ (оны білмейді) оның ұлының азаптануына қуанды. Мэддстоун Гордон Фендеманның бес жыл бұрын Оңтүстік Африкада жасаған алаялығына қатысқанын біледі, ол бүкіл африка тайпасын үйсіз, жерсіз және кедейлікке, аштыққа ұрындырды. Коттер бұл ақпаратты баспасөзге жеткізеді. Альберт, оның әкесіне жасалған бұл жеке шабуылға ашуланып, Коттерді жоққа шығаруға тырысады. Портияға Коттер туралы жасаған қысымды көрсетіп жатқанда, Альберт еңбексіз Коттердің кім екенін Портияға ашады. Мэддстоун Альберттің өзіне жасаған шабуылына жауап ретінде оның компьютерін вирустың көмегімен бұзады. Портия Мэддстоунның кеңсесіне келіп, Альбертпен келісуге көндіреді. Гордон Фендеманға директорлар кеңесі оның ұялуынсыз кетіп қалуға мүмкіндік беретін келісім ұсынылады. Коттер, сол күні кеңестің төрағасы болған, Африкада Фендеман алдаған тайпаның ханшайымымен бірге отырады. Ханшайым оқиғаның тайпалық көзқарасын баяндайды және Фендеман он үш жасында оны зорлағанын мәлімдейді. Фендеман өзін-өзі өлтіруге тырысады, бірақ кеңес бөлмесінде жүрек соғысынан қайтыс болады. Мэддстоун Дельфтті ұрып, оны Швециядағы ауруханаға жіберуге және есірткі беруге уәде береді. Ол Дельфтке таңдау ұсынады: ол өмірінің қалған бөлігін ауруханада өткізе алады немесе ыстық көмірді жұтып өзін-өзі өлтіре алады. Дельфт соңғысын таңдайды және қорқынышты өлімге ұшырайды. Мэддстоун өзінің тұтқындалу күнінде Дельфттің қолдаушылары болған адамдарды атып, кек алуын аяқтайды. Мэддстоун Портиямен қарым-қатынасын жаңарту үмітімен Фендеман үйіне барады, бірақ тек Портияның әкесін табады, ол Мэддстоунға Портия мен Альберт Гордонды жоқтау үшін белгісіз жерге қашқандарын айтады. Ас үй үстелінде Портия мен Мэддстоун жас кезінде алмасқан махабат хаттары қалдырылған. Мэддстоун оларды алып, Портия мен Альбертті ешқашан таба алмайтынын түсінеді. Мэддстоун махабат хаттарын жыртып, теңізге шашады. Ол енді өзінің жалғыз "үйі" екенін түсінеді: енді оның меншігіндегі аурухана.
Қабылдау
Кітап туралы пікірлер жағымды болды. Джейн Шиллинг The Times газетінде: «Бұл күрделі тарихы бар, ерекше, қызықты және амбициялық кітап» деді, ал Гарри Маунт Daily Telegraph газетінде Фрай туралы: «Ол шиеленісті триллер жасауға көбірек ден қойып отырған сияқты. Ол мұны жақсы орындайды, өзінің дағдыларына қорқыныш пен күдік тудыратын жазу өнерін қосады» деп жазды. Дегенмен, Стивен Мосс Guardian газетінде: «Бұл керемет кітап емес, жақсы оқылатын, қарқынды, жақсы құрылған және қатты қорқынышты. Егер сын айтуға келсек, оны біршама қарапайым деп айтуға болады. Ол сағаттай жұмыс істейді, бірақ уақытты білу үшін роман сатып алмайсыз» деп пікір білдірді.