Кіріспе
Каталон философы Франческ Эйксимен (; 1409 жылы қайтыс болды) – францискандық каталон жазушысы, 14 ғасырдағы Арагон тажында өмір сүрген. Ол ортағасырлық каталон жазушыларының ең табыстыларының бірі болуы мүмкін, себебі оның еңбектері кеңінен оқылған, көшірілген, жарияланған және аударылған. Осылайша, оның әдеби және саяси салаларда зор ықпалы болғанын айтуға болады. Оның оқырмандарының арасында Арагон патшалары Петр IV, Иоанн I және Мартин I, королева Мария де Луна (Мартин I-нің әйелі) және Авиньон Папасы Бенедикт XIII сияқты сол заманғы маңызды тұлғалар бар еді.
Francesc Eiximenis (; died 1409) was a Franciscan Catalan writer who lived in the 14th century Crown of Aragon. He was possibly one of the more successful medieval Catalan writers since his works were widely read, copied, published and translated. Therefore, it can be said that both in the literary and in the political sphere he had a lot of influence. Among his readers were numbered important people of his time, such as the kings of the Crown of Aragon Peter IV, John I and Martin I, the queen Maria de Luna (wife of Martin I), and the Pope of Avignon Benedict XIII.
Өмір
Франческ Эйксименис 1330 жылы, мүмкін, Жиронада дүниеге келген. Кішкентай кезінде-ақ ол францискандық дінге еніп, Каталонияның францискандық мектептерінде білім алған. Кейіннен ол Еуропаның ең маңызды университеттеріне – Оксфорд және Париж университеттеріне оқуға түсті. Оксфорд университеті оған ерекше әсер етті, себебі францискандардың онда маңызды мектебі болды. Сөйтіп, бірнеше ағылшын францискандықтары (және жалпы британдық авторлар) Эйксимениске ең көп әсер еткен ойшылдардың қатарында болды, мысалы Роберт Гроссетест (Эйксименис оны Линкольн епискобы болғандықтан Линконийенсис деп атады), Джон Уэльс, Ричард Килвингтон, Александр Хейлз, Ричард Миддлтон, Томас Брэдвардин, Уильям Окхэм және Джон Дунс Скот. 1371 жылы оны Лейда университетіне оқытушы ретінде шақыруға тырысты. Бірақ оған теология магистрі (magister in sacra pagina) атағы жетіспеді, сондықтан бұл әрекет сәтті болмады. Эйксименис 1374 жылы Тулуза университетінде король Петр IV-нің қаржылық көмегі мен қолдауымен бұл атақты алды. Содан кейін Эйксименис Каталония княздығына оралды, онда ол өте білімді адам саналды. Ол Арагон тажының сарайымен және Барселона мен Валенсияның үстем әлеуметтік тобымен жақсы қарым-қатынаста болды. Оның көптеген еңбектері Валенсияда жазылды, ол 1382 жылдан 1408 жылға дейін сонда тұрды. Ол жерде ол қалалық өкілдердің (jurats) және қала басқару органының (Consell) кеңесшісі болды. Валенсияда Эйксименис әдеби жұмыстарынан басқа да көптеген істермен айналысты. 1391 жыл Валенсия қаласы мен Корольдігі үшін қиын жыл болды, себебі көптеген әлеуметтік мәселелер туды. Сонда Эйксименис Валенсия маңындағы монастырлар мен шіркеулерде «дұға армиясын» ұйымдастырды. 1392 жылы ол және басқалар 1391 жылғы қырғын кезінде ұрланған еврей кітаптарын тексеру жұмысын қолына алды. 1397 жылдың соңында ол король Мартин I-ге Батыс шілігі туралы кеңес беретін комиссия мүшесі болды. 1397 және 1398 жылдары ол Солтүстік Африканың мұсылман қарақшыларына қарсы валенсиялықтар мен майоркалықтардың екі крест жорығын ұйымдастырды. 1399 жылы Эйксименис Валенсиядағы барлық мектептерді біріктіруді көздеген комиссияның төрағасы болды. Consell (Валенсияның басқару органы) бұл ұсынысты 1400 жылы қабылдамады, бірақ бұл әрекет 1499 жылы ресми түрде құрылған Валенсия университетіне жасалған алғашқы қадам болды. Валенсиядағы Эйксименистің соңғы жылдары (1404–1408) Сант-Эсперит францискандық монастырының негізін қалауға және онымен қамтамасыз етуге арналды (Гилетте, Сагунтоның жанында). Бұл монастырды Мария де Луна патшайым құрған. 1408 жылы Эйксименис Перпиньян кеңесіне қатысты. Онда Авиньон Папасы Бенедикт XIII оны Иерусалим Патриархы және кейіннен Елна епархиясының (Перпиньян епархиясының ежелгі атауы) апостолдық әкімшісі (уақытша епископ) етіп тағайындады. Эйксименис Перпиньян қаласында, сол кезде Каталония княздығында, шамамен 23 сәуірде 1409 жылы қайтыс болды.
Франческ Эйксименнің шығармалары (OFE) Франческ Эйксименнің толық шығармалары
"Dotzè Llibre del Crestià". 1-бөлім, 1-том, Жирона, Университет, 2005, lxvii + 619 б. (OFE, 1). Ред. Xavier Renedo, Sadurní Martí және басқалар. "Dotzè Llibre del Crestià". 2-бөлім, 1-том, Жирона, Университет, 1986, xxxviii + 518 б. (OFE, 3). Ред. Curt Wittlin және басқалар. "Dotzè Llibre del Crestià". 2-бөлім, 2-том, Жирона, Университет, 1987, 649 б. (OFE, 4). Ред. Curt Wittlin және басқалар.
Басқа басылымдар
Lo Llibre de les Dones (Барселона, Куриал, 1981 жыл). Ред. – Курт Витлин. De Sant Miquel Arcàngel (Ангелдер кітабының 5-ші трактаты). Барселона, Куриал, 1983 жыл. Ред. – Курт Витлин. Psalterium немесе Laudatorium (Торонто, PIMS, 1988 ж.). Ред. – Курт Витлин. Àngels e demonis (Ангелдер кітабының төртінші трактаты). Барселона, Quaderns Crema, 2003 жыл. Ред. – Садурни Марти.
Антологиялар
Кітаптар, шеберлер мен уағыздар. Текстер антологиясы. Барселона, Барсино, 2005 ж. Құрастырған: Дэвид Гуиксерас және Ксавье Ренедо, 268 б. "Франческ Эксименис. Антология". Барселона/Вудбридж: Барсино/Tamesis, 2008. Аударған: Роберт Хьюз.
Қолжазбалар
Terç del Crestià (BNC, 457 тармақ) бірінші жартысы (1-523 тараулар). Llibre dels Àngels (Барселона университеті, Fons de reserva, 86-шы қолжазба). Vida de Jesucrist (BNC, 459-460 қолжазбалары). Scala Dei (Барселона университеті, Fons de reserva, 88-шы қолжазба).
Инкунабула
Primer del Crestià (Валенсия, Ламберт Палмарт, 1483). Dotzè del Crestiàның бірінші жартысы (1-473 тараулар) (Валенсия, Ламберт Палмарт, 1484). Regiment de la cosa pública, (Валенсия, Кристофор Кофман, 1499). Llibre dels àngels, (Барселона, Джоан Росембах, 1494). Llibre de les Dones, (Барселона, Джоан Росембах, 1495). Jesucrist өмірінің испан тіліне аударылуы (Гранада, Майнард Унгут және Йоханнес Пегницер, 1496). "Ангелдер кітабының" (Libro de los santos ángeles атауымен) испан тіліне аударылуы (Бургос, Фадрике де Базиле, 1490). Pastorale (Барселона, Пере Поса, 1495). Scala Dei (Барселона, Диего де Гумиэль, 1494). "Ангелдер кітабының" француз тіліне аударылуы (Женева, Адам Штейншабер, 1478). "Ангелдер кітабының" француз тіліне аударылуы (Лион, Гийом Ле Рой, 1486).
Ескі басылымдар
"Ангелдер кітабының" (The Book of Angels) испан тіліне аударылуы ("Ангель табиғаты" деген атаумен. Алкала де Хенарес, Мигель де Эгуиа, 1527 жыл).
Қазіргі заманғы басылымдар мен көшірмелері
Пасторалдық. Каталон тіліне транскрипция және аударма. Монсеррат Мартинес Чеканың докторлық диссертациясы (UAB, Bellaterra, 1994). De triplici statu mundi (Альберт Хауфтың басылымы). Summa theologica (Леон Аморос басылымы, OFM). Автограф хаттар (15.07.1392 және 12.03.1396. Садурни Мартидің басылымы). Psalterium немесе Laudatorium (Торонто, PIMS, 1988. Курт Виттлиннің басылымы). Lo Llibre de les Dones (Барселона, Curial, 1981. Курт Виттлиннің басылымы). De Sant Miquel Arcàngel (Llibre dels Àngels еңбегінің 5-ші трактаты. Барселона, Curial, 1983. Курт Виттлиннің басылымы).
Цифрлық өмірбаяндар
Эксименистің өмірбаяны www.eiximenis.tk.
Франческ Эйксименис туралы ақпарат Narpan сайтында. Франческ Эйксименис туралы ақпарат Каталония ашық университетінің (Universitat Oberta de Catalunya) веб-сайтында. Франческ Эйксименис туралы ақпарат Каталония үкіметіне (Generalitat de Catalunya) тәуелді CulturCat веб-сайтында. Осы ақпарат испан, ағылшын, француз және окситан тілдерінде де қолжетімді.
"Francesc Eiximenis" жазбасы Enciclopedia Franciscana веб-сайтында бар. Франческ Эйксименис туралы көптеген тарихи мақалалар жарық көрген.
Eiximenis' biography in www. eiximenis. tk
Information about Francesc Eiximenis in Narpan. Información sobre Francesc Eiximenis in the Universitat Oberta de Catalunya website. Information about Francesc Eiximenis in the CulturCat website, that depends on the Generalitat de Catalunya. There are also versions available in Spanish, in English, in French and in Occitan
"Francesc Eiximenis" entry in the Enciclopedia Franciscana website. There are many biographical articles about Francesc Eiximenis.
Eiximenis туралы цифрлық мақалалар
Фрай Франсиско Эйксименис: Оның діни, философиялық, моральдық, саяси және әлеуметтік маңызы, Томас Каррерас Артаудың Annals de l'Institut d'Estudis Gironins 1 (1946) журналындағы мақаласы. Эйксименистің рухани бейнесі, Капуцин монахы Ноласк дель Молардың Revista de Girona 22 (1963) журналындағы мақаласы. Франческ Эйксимендегі саяси қоғамның өзіндік түсінігі, Паоло Эвангелистидің Enrahonar 42 (2009) журналындағы мақаласы. "Республикалық келісімнің бастаулары", Сальвадор Гинердің (Каталондық зерттеулер институтының президенті) Франческ Эйксимен туралы El País газетінде (13.01.2010) жарияланған мақаласы.
Эксимен туралы сандық кітаптар
Луис Бринестің Эксименнің саяси және әлеуметтік ойлары туралы докторлық диссертациясы (2004). Луис Бринестің Франческ Эйксименистің құжатталған өмірбаяны (2018).