Аныкщяй: Литовский курорт и колыбель поэзии

Кіріспе

Аңықщти (; Onikschten; басқа атауларын қараңыз) – Литвадағы шаңғы курорты қаласы, Утенадан батысқа қарай 32 шақырым (20 миль) қашықтықта орналасқан. Аңықщтидегі Рим-католик шіркеуі Литвадағы ең биік шіркеу, оның мұнараларының биіктігі өлшенбеген. Аңықщти Литвада курорт мәртебесіне ие және ішкі туризмнің танымал бағыты болып табылады.

Атауы

Қала атауының литва тіліндегі Anykšta су атауынан шыққандығына сенімді. Оның басқа тілдердегі атаулары: Onikszty; Они́кшты; Onikschten.

Тарих

Археологиялық зерттеулер аймақта неолит дәуірінің соңына жататын елді мекендерді анықтады. Аникщяй алғаш рет 7 қараша 1442 жылы Литваның ұлы князі Казимерас Йогайлаитистің иелігі ретінде тіңкерілді. Оның Швентоджи өзенінде орналасқандығы, оны Нерис және Немунас өзендері арқылы Балтық теңізімен байланыстырғандығы оның дамуына әсер етті. Сонымен қатар, ол Вильнюс және Рига қалалары арасындағы құрлықтағы жол бойында жатқан. Оның стратегиялық маңызы Тевтон орденінің жиі шабуылдарына себеп болды. Қала туралы алғашқы жазбаша мәлімет 1442 жылға дейін жетеді, ал картада алғашқы бейнеленуі шамамен 1578 жылға сәйкес келеді. Аникщяй – литвалық көптеген ақындар мен жазушылардың туған жері: Антанас Виенуолис, Антанас Баранаускас, Йонас Билиунас. Осы себепті оны Литваның Веймары деп атайды. Аникщяй және Аникщяй ауданында 250-ге жуық мәдени және тарихи маңызды орындар бар, соның ішінде А. Баранаускасқа арналған «Аникщяй орманы» поэмасы, Пунтукас тасы, Бақыттың маяғы ескерткіші, аспалы жол, жылқы мұражайы, сарайлар және құпиялар мен аңыздарға толы ежелгі литвалық бекініс төбелері бар. Литва Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін тәуелсіздігін қайта жариялағанға дейін Аникщяй Ресей империясының Ковно губернаторлығының құрамына кірді. Қала ішінде 1900 жылы 2754 еврей халқы бар штетл болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, халқы шамамен 4000-қа жеткен кезде, жүн өңдеу мекемелері, шарап фабрикасы, литва және еврей мектептері ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде оның көпірлері мен қала орталығы қирады. 1941 жылдың жазында жергілікті еврей халқының екі жаппай қырғыны болды. Кеңес оккупациясынан кейін Аникщяй Аукштаития партизандарының орталығына айналды. Аникщяй ауданы Литвадағы жалғыз аудан болды, ол 5 партизандық әскери округке (апигарда) – Алгимантас, Диджосиос Ковос, Витис, Витаутас және Литваның Азаттық Армиясының Солтүстік Литваның Аукштаития округіне қарасты. 2014 жылы Шимония гириясында (Шимонай орманы) Алгимантас әскери округінің партизандық жолдары мен орындарынан өтетін танысу маршруты құрылды.

Archeological research in the area has revealed settlements dating from the late Neolithic. Anykščiai was first mentioned on 7 November 1442 as a possession of Grand Duke of Lithuania Kazimieras Jogailaitis. Its location on the Šventoji River, connecting it to the Baltic Sea via the Neris River and Nemunas River, contributed to its development. It also lay on a land route between the cities of Vilnius and Riga. Its strategic importance led to frequent assaults by the Teutonic Order. The first written mention of the town dates to 1442; its first appearance on a map is dated tentatively to about 1578. Anykščiai is a place where many Lithuanian poets and writers originated Antanas Vienuolis, Antanas Baranauskas, Jonas Biliūnas. It is called Weimar of Lithuania for that reason. There are about 250 culturally and historically important places in Anykščiai and Anykščiai district Anykščių šilelis, to which the poem The Forest of Anykščiai of A. Baranauskas was dedicated, Puntukas boulder, the Beacon of Happiness monument, canopy walkway, horse museum, manors and old Lithuanian fort hills shrouded in mystery and legends. Prior to Lithuania re establishing its independence after World War I, Anykščiai was part of the Kovno Governorate of the Russian Empire. A shtetl existed within the town, with a Jewish population of 2,754 in 1900. Wool processing facilities, a winery, and Lithuanian and Jewish schools were established after World War I, when its population reached about 4,000. During World War II, its bridges and city center were destroyed. In summer 1941, two mass executions of the local Jewish population occurred. After the Soviet occupation, Anykščiai became a center of Aukštaitija partisans. Anykščiai district was the only one in Lithuania which belonged to 5 partisan military districts (apygarda) Algimantas, Didžiosios Kovos, Vytis, Vytautas and to a third district of Northern Lithuania Aukštaitija by the Lithuanian Liberty Army. In 2014 in Šimonių giria (The Šimoniai Forest) a cognitive route was created which leads through the places of the Algimantas military district partisan paths and places.

Өнеркәсіп

Литвада әйгілі жеміс шарапханасы Anykščių vynas, 1926 жылы Балыс Каразия құрған.