«Морис» (1987) фильмі – Э.М. Форстердің романы негізінде түсірілген, Эдуард дәуіріндегі құпия махаббат туралы британдық драма. Джеймс Айвори режиссерлік жұмысын жасаған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Морис – Джеймс Айворидің 1971 жылғы Э.М. Форстердің «Морис» романы негізінде түсірілген 1987 жылғы британдық романтикалық драмалық фильмі. Фильмде Морис рөлін Джеймс Уилби, Клайв рөлін Хью Грант, ал Алек рөлін Руперт Грейвс сомдады. Көмекші актер құрамына доктор Барри рөлінде Денхолм Эллиотт, мистер Дюки рөлінде Саймон Каллоу, миссис Холл рөлінде Билли Уайтлоу және Ласкер Джонс рөлінде Бен Кингсли кіреді. Фильмді Ismail Merchant, Merchant Ivory Productions және Film Four International арқылы өндірді, сценарийін Джеймс Айвори мен Кит Хескет-Харви жазды, операторлық жұмысын Пьер Ломм жасады. Бұл Эдвард дәуірі Англиясының шектеулі және жабық мәдениетіндегі еркектер арасындағы махаббат туралы әңгіме. Оқиға басты кейіпкер Морис Холлдың университеттегі өмірінен, құйынды қарым-қатынастардан, қоғамға бейімделуге тырысуынан және, ақырында, өмірлік серігімен кездесуінен басталады.
Maurice is a 1987 British romantic drama film directed by James Ivory, based on the 1971 novel Maurice by E. M. Forster. The film stars James Wilby as Maurice, Hugh Grant as Clive and Rupert Graves as Alec. The supporting cast includes Denholm Elliott as Dr Barry, Simon Callow as Mr Ducie, Billie Whitelaw as Mrs Hall, and Ben Kingsley as Lasker Jones. The film was produced by Ismail Merchant via Merchant Ivory Productions and Film Four International, and written by Ivory and Kit Hesketh Harvey, with cinematography by Pierre Lhomme. It is a tale of gay love in the restrictive and repressed culture of Edwardian England. The story follows its main character, Maurice Hall, through university, a tumultuous relationship, struggling to fit into society, and ultimately being united with his life partner.
Сюжет
Жел соққан жағажайға саяхат жасаған 11 жасар оқушы Морис Холл жыныстық қатынастың "құдайға бағышталған құпиясы" туралы тәлімді мұғалімнен алады. Көп жылдан кейін, 1909 жылы Морис Кембридж университетінде оқып жүрді, онда ол екі студентпен достық қарым-қатынас жасайды: аристократ Виконт Рисли және бай және келбетті Клайв Дурхам. Клайв Мориске ғашық болады және оған сезімдерін мойындап, таңғалдырады. Алғашында Морис қорқып қарайды, бірақ көп ұзамай ол Клайвтің сезімдерін қайталайтынын түсінеді. Екі достың махаббатқа деген құштарлығы артады, бірақ Клайвтың талабы бойынша олардың қарым-қатынасы жыныстық емес болып қалады. Клайвтің пікірінше, бұдан әрі барсақ, екеуін де кемсітер едік. Жоғары санаттағы адам Кливтің болашағы жарқын, ол әлеуметтік дәрежесінен айырылып қалу қаупіне ұшырағысы келмейді. Олардың тығыз қарым-қатынасы Морис Кембриджден шығарылғаннан кейін жалғасады және Лондонда биржалық брокер ретінде жаңа мансабын бастайды. Екі досы өз сезімдерін жасырып, бірақ Лорд Рисли тұтқындалып, әскери қызметкерден жыныстық қатынас жасағаны үшін алты айға қамауға алынып, жазасын тартқанда қорқады. Клайв гомосексуалист екені ашылып қалады деп қорқып, Мориспен ажырасады. Грекияға саяхаттан оралғаннан кейін, Клайв жесір анасының қысымымен Энн есімді бай қызға үйленеді және Пендерслидегі қожалықтарында ауылдық тұрмыстық өмірге кіріседі. Жүрек күйзелісімен Морис отбасылық дәрігері доктор Барриден көмек сұрайды, бірақ доктор Мористің күмәндануын "құқық" деп жоққа шығарады. Содан кейін Морис доктор Ласкер Джонсқа жүгінеді, ол гомосексуалды құмарлықтарын гипноз арқылы "емдеуге" тырысады. Пендерслиге барған сапарында Морис ағасымен бірге Аргентинаға көшіп кететін Алек Скаддердің назарын аулайды. Морис Скаддердің өзіне деген қызығушылығын байқамай қоймай, бастапқыда оны менсінбей қарайды. Бұл Скаддердің Мориске түнде тыңдаушы болуына кедергі келтірмейді. Пэндерслидегі бас қызметші Симкокс Морис пен Клайвтің бұрынғы қарым-қатынасының шынайы сипатына күдік келтіріп, Скаддерге Мористің табиғаты туралы уәде берді. Жаңбырлы түнде Скаддер баспалдаққа көтеріліп, ашық терезе арқылы Мористің бөлмесіне кіреді. Скаддер Мористі сүйеді, ол мүлдем таңғалады, бірақ оның жыныстық ұсыныстарына қарсы тұрмайды. Бірге өткізген алғашқы түнінен кейін Морис Скаддерден хат алады, онда олар Пендерслидегі қайық үйінде кездесе алады. Морис Скаддер оны шантаждап жатыр деп қате ойлайды. Морис Ласкер Джонсқа қайта оралады, ол Мориске Англия "адам табиғатын қабылдауға әрқашан бейім емес" ел екенін ескертеді және гомосексуализмді енді қылмыс деп санамайтын Франция немесе Италия сияқты елге көшіп кетуді кеңес береді. Морис қайық үйіне келмеген кезде, Скаддер Лондонға барып, оның кеңсесіне барады, бұл Мористің әріптестерінің арасында таңғалдырады. Морис пен Скаддер Британ мұражайына барып, сөйлеседі, ал шантаж туралы түсініспеушілік шешіледі. Морис Скаддерді өзінің атымен, Алек деп атай бастайды. Олар түнді қонақ үй бөлмесінде бірге өткізеді, ал Алек таңертең кетіп бара жатқанда Аргентинаға кетуі жақын екенін және олар бір-бірін қайта көрмейтінін түсіндіреді. Морис Алекке қоштасу сыйлығын беру үшін портқа барады, бірақ Алектің теңізге шыға алмай қалғанын біледі. Морис Пендерслиге барып, Клайвке Алекке деген махаббатын мойындайды. Морис үйленер деп үміттенген Клайв Мористің Алекпен кездесуі туралы баяндауына таңғалады. Екі досы бөлек және Морис Алекті іздеп, қайықжайға барады, ол оны күтіп тұр. Скаддер оған Мориске телеграмма жіберіп, қайық үйіне келуін айтты. Алек отбасын тастап, Мориспен бірге болу үшін көшіп кету жоспарын тастап, оған "Қазір біз ешқашан бөлінбейміз" деді. Осы уақытта Клайв ұйықтауға дайындалып, Мориспен өткізген уақытын еске алады.
During a trip to a windswept beach, Maurice Hall, an 11 year old schoolboy, receives instructions about the "sacred mystery" of sex from his teacher, who wants to explain to the fatherless boy the changes he would experience in puberty. Years later, in 1909, Maurice is attending the University of Cambridge, where he strikes up a friendship with two fellow students: the aristocratic Viscount Risley and the rich and handsome Clive Durham. Clive falls in love with Maurice and surprises him by confessing his feelings. At first, Maurice reacts with horror, but he soon realizes that he reciprocates Clive's feelings. The two friends embark on a passionate love affair but, at Clive's insistence, their relationship remains non sexual. To go further, in Clive's opinion, would diminish them both. Clive, a member of the upper class, has a promising future ahead of him and does not want to risk losing his social position. Their close relationship continues after Maurice is expelled from Cambridge and begins a new career as a stockbroker in London. The two friends keep their feelings secret but are frightened when Lord Risley is arrested and sentenced to six months' hard labour after soliciting sex from a soldier. Clive, afraid of being exposed as a homosexual, breaks up with Maurice. After his return from a trip to Greece, Clive, under pressure from his widowed mother, marries a naive rich girl named Anne and settles into a life of rural domesticity at his estate of Pendersleigh. Heartbroken, Maurice seeks the help of his family physician, Dr. Barry, who dismisses Maurice's doubts as "rubbish". Maurice then turns to Dr. Lasker Jones, who tries to 'cure' his homosexual longings with hypnosis. During his visits to Pendersleigh, Maurice attracts the attention of Alec Scudder, the under gamekeeper who is due to emigrate with his brother to Argentina. Maurice not only fails to notice Scudder's interest in him, but initially treats him with contempt. This does not discourage Scudder, who spies on Maurice at night. Simcox, the butler at Pendersleigh, suspecting the true nature of Maurice and Clive's past relationship, has hinted to Scudder about Maurice's nature. On a rainy night, Scudder boldly climbs a ladder and enters Maurice's bedroom through an open window. Scudder kisses Maurice, who is completely taken by surprise but does not resist his sexual advances. After their first night together, Maurice receives a letter from Scudder proposing they meet at the Pendersleigh boathouse. Maurice wrongly believes that Scudder is blackmailing him. Maurice returns to Lasker Jones, who warns Maurice that England is a country which "has always been disinclined to accept human nature" and advises he emigrate to a country where homosexuality is no longer criminalised, like France or Italy. When Maurice fails to appear at the boathouse, Scudder travels to London and visits him at his offices, causing some surprise amongst Maurice's colleagues. Maurice and Scudder go to the British Museum to talk, and the blackmail misunderstanding is resolved. Maurice begins to call Scudder by his first name, Alec. They spend the night together in a hotel room, and as Alec departs in the morning he explains that his departure for Argentina is imminent and they will not see each other again. Maurice goes to the port to give Alec a parting gift, only to discover that Alec has missed the sailing. Maurice goes to Pendersleigh and confesses to Clive his love for Alec. Clive, who was hoping that Maurice would marry, is bewildered at Maurice's account of his encounters with Alec. The two friends separate and Maurice goes to the boathouse looking for Alec, who is there waiting for him. Scudder tells him that he sent a telegram to Maurice stating that he was to come to the boathouse. Alec has left his family and abandoned his plans to emigrate in order to stay with Maurice, telling him, "Now we shan't never be parted." Meanwhile, Clive is getting ready for bed and briefly reminisces about his time with Maurice.
Өмірбаян
Э. М. Форстер «Морисаны» 1913–14 жылдары жазды, 1932 жылы және тағы 1959–1960 жылдары қайта жөндеді. Дәстүрлі Bildungsroman, яки кейіпкерді қалыптастыру романы ретінде жазылған сюжетте, Эдвард дәуірінің шектеулі қоғамында гомосексуал ретінде бойжету мәселесімен күрескен басты кейіпкердің тағдыры баяндалады. Форстер кейіпкерлерін нақты адамдардың үлгісінде жасаған, сондықтан романының бақытты аяқталуын қалады. Автор анасы тірі болғанда романды жариялауға ниеттенбеді, бірақ қолжазбаны Кристофер Ишервуд сияқты таңдалған достарына көрсетті. Форстер өмірінде гомосексуализмге қатысты қоғамдық және заңдық көзқарастарға байланысты жариялауға қарсылық көрсетті. Ол сондай-ақ романының әдеби құндылығына күмән келтірді. Қолжазбадағы бір жазуда: «Жарнамалауға болады, бірақ оны басып шығаруға тұрғандық па?» – делінген. Роман Форстердің өлімінен кейін ғана 1971 жылы жарық көрді. Ол «Ховардс-Энд» (1910) және «Индияға жол» (1924) романдарымен салыстырғанда, оның екінші деңгейдегі туындысы саналады. Джеймс Айвори Форстердің тағы бір романы – «Көресі бар бөлме» сыншылар тарапынан мақталып, кассада табысқа ие болғаннан кейін, оны экранға түсіруге қызығушылық танытты. Осы жобаға қатысқанда Айвори Форстердің барлық кітаптарын оқып, соңында «Мориске» келді. «Мен бұл материалды қызықты деп ойладым, оны жасау ұялы болар еді, сонымен қатар оны жасауға біз қабілеттіміз, себебі ол көп ұйымдастыруды қажет етпейді және көп шығынға түспейді», – деді Айвори. Ол қарастырған жағдай оған әлі де өзекті болып көрінді: «Адамдардың ішкі күйреуі және олар қалай өмір сүргісі келетінін, олардың нағыз сезімдері қандай екенін және олармен адал өмір сүре ме, әлде оларды жасыра ма, оны өздері шешуі керек. Бұл ешқандай өзгеріссіз. Жастар үшін ештеңе оңайырақ болған жоқ. Мен оны өте маңызды деп санаймын». Форстер өсиетімен кітаптарына құқықты Кембридж университетінің Кингс колледжіне қалдырды, оның басқару кеңесі колледж профессорларынан құралған. Олар бастапқыда «Морис» фильміне рұқсат беруге кедергі келтірді, себебі романның тақырыбына байланысты емес, ол нашар туынды саналғандықтан және оған назар аудару Форстердің әдеби беделін көтермейді деп ойлады. Фильмнің продюсері Исмаил Мерчант олармен келіссөз жүргізіп, өте ықпалды болды. Олар «Көресі бар бөлме» фильмін Merchant Ivory Productions ұсынысымен бейімдегеніне риза болды және келісім берді.
E. M. Forster wrote Maurice in 1913–14, and revised it in 1932 and again in 1959–1960. Written as a traditional Bildungsroman, or novel of character formation, the plot follows the title character as he deals with the problem of coming of age as a homosexual in the restrictive society of the Edwardian era. Forster, who had based his characters on real people, was keen that his novel should have a happy ending. The author did not intend to publish the novel while his mother was alive, but he showed the manuscript to selected friends, such as Christopher Isherwood. Forster resisted publication during his lifetime because of public and legal attitudes to homosexuality. He was also ambivalent about the literary merits of his novel. A note found on the manuscript read: "Publishable, but worth it?" The novel was only published in 1971 after Forster's death. It is considered one of his minor works, in comparison with his novels Howards End (1910) and A Passage to India (1924). James Ivory was interested in making a screen adaptation after the critical and box office success he achieved with another of Forster's novels, A Room with a View. While involved in this earlier project Ivory had read all of Forster's books, and eventually came to Maurice. "I thought," Ivory said, "that it was interesting material and would be enjoyable to make – and also something we could make in that it wouldn't require too much organization and wouldn't cost all that much." The situation it explores seemed to him to be still relevant: "People's turmoil and having to decide for themselves how they want to live and what their true feelings are and whether they're going to live honestly with them or deny them. That's no different. Nothing's any easier, for young people. I felt it was quite relevant." In his will, Forster left the rights to his books to King's College, Cambridge, which has a self governing board of fellows of the college. They were initially reluctant to give permission to film Maurice, not because of the subject matter of the novel, but because it was considered an inferior work, and a film that called attention to it would not enhance Forster's literary reputation. Ismail Merchant, the producer of the film, conferred with them and was very persuasive. They were favourably impressed with the adaptation by Merchant Ivory Productions of A Room with a View and relented.
Жазу
Айворидің әдеттегі жазушы серіктесі Рут Правер Джабвала өзінің "Үш құрлық" романын жазумен айналысқандықтан қол жетімді болмады. Айвори сценарийді Кит Хескейт Харвимен бірге жазды, ол Мерчант Айвори Продакшнспен өз қарындасы, журналист және жазушы Сара Сэндс (туған аты Сара Харви) арқылы байланысқа түсті, ол сол кезде Джулиан Сэндстің әйелі болған еді. Хескет Харви бұрын BBC үшін деректі фильмдер жазған. Жабвала сценарийді қарап, өзгерістер енгізуді ұсынды. Оның кеңесі бойынша, Грекияға саяхат кезінде Клайв Дурхамның сенімсіз гетеросексуалдыққа өтуі Клайвтың университет досы Рислинің гомосексуалдық тұзаққа түсіп, тұтқындалып, түрмеге қамалуы арқасында ақталады, бұл Клайвты үйленуге итермелейді. Джеймс Уилби Клайв Дурхэмнің қайын інісінің рөліне кастингтен өтті. Сэндс жобадан шыққаннан кейін Айвори Морис рөліне екі белгісіз актерді қарастырды: Джеймс Уилби мен Джулиан Уадхэм. Грант пен Уилбидің Оксфордта түсірілген Гранттың алғашқы фильмінде бірге жұмыс істегеніне байланысты бұл оларға көмектесті. Руперт Грейвс Мористің жұмысшы табынан шыққан сүйіктісі Алек Скаддер рөліне бекітілді. Ол "Көрермені бар бөлмеде" Люси Хоничерчтің кіші інісі рөлінде ойнаған, бірақ ол осы рөлге қанағаттанбағандықтан, жақсырақ ойнау мүмкіндігін бағалады. Қосымша актерлік құрамына доктор Барри рөліндегі тәжірибелі актер Денхолм Эллиотт және педагог Мистер Дюки рөліндегі Саймон Каллоу кірді, екеуі де "Көрермені бар бөлме" фильмінен; Ласкер Джонс рөлінде Бен Кингсли; батлер Симкокс рөлінде Патрик Годфри; Мористің анасы рөлінде Билли Уайтлоу; және крикет матчының көрермені ретінде Хелена Бонэм Картер кірді.
Ivory's usual writing partner, Ruth Prawer Jhabvala, was unavailable because she was busy writing her novel Three Continents. Ivory wrote the screenplay with Kit Hesketh Harvey, who had become connected with Merchant Ivory Productions through his sister, journalist and author Sarah Sands (born Sarah Harvey), who was then the wife of Julian Sands, the leading man in A Room with a View. Hesketh Harvey had previously written documentaries for the BBC. Jhabvala reviewed the script and suggested changes. On her advice, Clive Durham's unconvincing conversion to heterosexuality during a trip to Greece was justified by creating an episode in which Clive's university friend Risley is arrested and imprisoned after a homosexual entrapment, which frightens Clive into marrying. James Wilby had auditioned for the role of Clive Durham's brother in law. When Sands left the project, Ivory considered two unknown actors for the role of Maurice: James Wilby and Julian Wadham. It helped that Grant and Wilby had worked together in Grant's first film, made at Oxford. Rupert Graves was cast as Alec Scudder, Maurice's working class lover. He had appeared as Lucy Honeychurch's young brother in A Room with a View, a performance with which he was unsatisfied, and so he appreciated the opportunity to deliver a better performance. The supporting cast included veterans Denholm Elliott as Dr. Barry and Simon Callow as the pedagogue Mr. Ducie, both from A Room with a View; Ben Kingsley as Lasker Jones; Patrick Godfrey as the butler Simcox; Billie Whitelaw as Maurice's mother; and Helena Bonham Carter in an uncredited cameo as an audience member at the cricket match.
Түсірілім
Фильмнің бюджеті 1,58 миллион фунт стерлингті құрады, оған Cinecom және Ұлыбританияның Channel 4 инвестициялары қосылды. «Морис» фильмін жасау Айвори күткеннен де қиын болды. Оның 54 күндік түсірілім кестесі, аптасына алты күн жұмыс істеу режимі, ұзақ және тындырғыш болды. Түсірілімге дейін репетиция өткізілмеді, тек сценарий оқылды. «Морис» көбінесе Кембридждегі Кингс колледжінің залдары мен төртбұрыштарында түсірілді, соның ішінде Форстер білім алған және кейіннен профессор ретінде оралған колледждің ғибадатханасының интерьерлері де пайдаланылды. Қалған интерьерлер негізінен Уилтширдегі Уилбери паркіндегі, палладиан стиліндегі үйінде түсірілді. Үйдің иесі, актриса және Теннесси Уильямстың мұрасына қамқор Мария Сент-Жаст, Мерчант пен Айворидің досы болды. 1979 жылы олар Уилбери паркіне демалысқа барған, бұл Джеймс Айвориге әсер етіп, «Морис» дайындалып жатқанда оны Морис досы Клайвқа баратын Пендерсли ел үйі ретінде таңдауға себеп болды. Мерчант Айворидің «Көре бергіш бөлме» фильміндегідей, ескі кітап мұқабаларындағы суреттер мен кіші нотада ойналатын музыка фильмнің басында және аяғында қолданылып, оны кинематографиялық роман ретінде безендіреді.
The film was made on a budget of £1.58 million that included investment by Cinecom and Britain's Channel 4. Maurice proved more complicated to make than Ivory had anticipated. Its fifty four day shooting schedule, which involved working six day weeks, proved long and grueling. There was no rehearsal period, only a read through before shooting began. Maurice was shot on location largely in the halls and quadrangles of King's College, Cambridge including interiors in the college's chapel, where Forster was educated and later returned as a Fellow. The other interiors were primarily shot at Wilbury Park, a Palladian house in Wiltshire. Its owner, Maria St. Just, an actress and trustee of the estate of Tennessee Williams, was a friend of Merchant and Ivory. In 1979 they had been weekend guests at Wilbury Park, which made an impression on James Ivory, who, when Maurice was being prepared, chose it to serve as Pendersleigh, the country house where Maurice visits his friend Clive. In the style of Merchant Ivory's A Room with a View, old book endpapers accompany the theme music played in minor scale at the beginning and in major scale at the end to bracket the film as a cinematographic novel.
Романнан айырмашылықтары
Фильмнің басында Морис 14 емес, 11 жаста. Фильм романның философиялық диалогтарының көбісін және көптеген қосалқы сюжеттерді, мысалы, Мористің мектеп оқушысы Диккиге деген құштарлығын жоққа шығарады. Қосалқы сюжеттерді қамтитын сахналар түсірілді, бірақ түпкі нұсқасына енбеді. Фильмде Уайлдтың кейіпкері Лорд Рислинің рөлі кеңейтілді және ол гомосексуалдық әрекеттері үшін алты айға қатаң еңбекке кесілді; ал роман бойынша ол ешқашан түрмеге отырмаған. Бір жойылған сахнада (алғаш рет 2002 жылғы Cohen Media DVD басылымында жарияланды) Рисли өз-өзіне қол жұмсады. Роман бойынша Дарем отбасының сарайы Уилтшир және Сомерсет шекарасындағы Пенджде орналасқан; фильмде елдік үй Пендерсли паркінде. Гипнотизер Ласкер Джонс романға қарағанда фильмде көбірек көрінеді; ол Мористің психологиялық және әлеуметтік жағдайын ең жақсы түсінетін адам.
At the beginning of the film, Maurice is 11, rather than 14. The film omits almost all of the novel's philosophical dialogue and many subplots, such as Maurice's desire for the schoolboy Dickie. The scenes dealing with the subplot were filmed but not included in the final cut. The film expands the Wildean character of Lord Risley and sees him sentenced to six months of hard labour for homosexual conduct; in the novel, he is never imprisoned. In one deleted scene (first released in Cohen Media's 2002 DVD edition), Risley commits suicide. In the novel, the Durham family seat is Penge, on the border of Wiltshire and Somerset; in the film, the country house is in Pendersleigh Park. The hypnotist Lasker Jones appears in the film rather more than in the novel; he is the person most understanding of Maurice's psychological and social situation.
Шығару
Фильмнің әлемдік премьерасы 1987 жылы Венеция кинофестивалінде өтті, онда Айвори ең үздік режиссер ретінде күміс арыстанмен марапатталды, бұл жүлдені Эрманно Олмимен бөлісті. Джеймс Уилби мен Хью Грант ең үздік актер сыйлығын бірлесіп алды, ал Ричард Роббинс музыкасы үшін жүлде алды. Фильм Нью-Йорк қаласында көрсетілген кезде жақсы пікірлерге ие болды. «Морис» фильмі «Ең үздік костюм дизайны» номинациясында «Оскар» сыйлығына ұсынылды.
The film had its world premiere at the Venice Film Festival in 1987, where Ivory was awarded a Silver Lion as Best Director, sharing the prize with Ermanno Olmi. James Wilby and Hugh Grant were jointly awarded Best Actor, and Richard Robbins received the prize for his music. The film received favourable reviews when it opened in New York City. Maurice received an Academy Award nomination in the Best Costume Design category.
Үй медиасы
2002 жылы фильмнің арнайы DVD нұсқасы, жаңа деректі фильм және режиссердің түсіндірмелерімен бірге өшірілген көріністер қосылып шығарылды. 2017 жылдың қыркүйегінде Cohen Media Group компаниясы оны Blu-ray форматында жарыққа шығарды.
In 2002, a special edition DVD of the film was released with a new documentary and deleted scenes with director's commentary. It was released on Blu ray in September 2017 by the Cohen Media Group.