Кіріспе

Дененің шіруін тоқтатуға арналған химиялық заттар

Бальзамдауға қолданылатын химиялық заттар – бұл түрлі консерванттар, зарарсыздандыру және дезинфекциялау құралдары, сондай-ақ қазіргі заманғы бальзамдау кезінде шіруді уақытша тоқтату және қайтыс болған адамның денесін қарау үшін табиғи көрінісін қалпына келтіру үшін қолданылатын қосымшалар. Осы заттардың қоспасы бальзамдау сұйықтығы деп аталады және ол мәйіттерді жерлеу мақсатымен де, анатомиялық зертханаларда медициналық зерттеулер үшін де сақтауға қолданылады. Денені бальзамдау мерзімі уақытқа, бальзамдаушының тәжірибесіне, сондай-ақ сақталу ұзақтығы мен мақсатына байланысты. Бальзамдау сұйықтығының құрамында формальдегид, глутаральдегид, метанол және басқа да еріткіштер болады. Формальдегидтің мөлшері әдетте 5–37% аралығында, ал метанолдің мөлшері 9–56% аралығында құрауы мүмкін. АҚШ-та ғана жыл сайын шамамен 20 миллион литр (шамамен 5,3 миллион галлон) бальзамдау сұйықтығы қолданылады.

Олардың жұмыс істеу әдістері

Бальзамалау сұйықтығы жасушалық белоктарды бекітеді (денатурациялайды), яғни олар бактериялар үшін қоректік орта ретінде пайда бола алмайды; сонымен қатар бальзамалау сұйықтығы бактерияларды жояды. Формальдегид немесе глутаральдегид тінді немесе жасушаларды белок молекуласындағы бастапқы амин тобын белок немесе ДНК молекуласындағы жақын азотпен CH2 байланысы арқылы қайтымсыз байланыстыру арқылы бекітеді, бұл байланыс Шифф базасы деп аталады. Нәтижесінде, түс өзгерісі арқылы тері астында қан ағып тұрғандай әсер тудырылады. Қазіргі заманғы бальзамалау бір ғана бекіткішпен жасалмайды. Оның орнына, әртүрлі химиялық заттар қолданылып, әрбір жағдайдың қажеттіліктеріне сәйкес жасалатын артериялық ерітінді деп аталатын қоспа құрылады. Мысалы, шетелге қайтарылатын мәйіт кремациялау немесе жерлеуге дейін сүйіктілерімен қоштасу үшін (АҚШ және Канадада "жерлеуге келгендер" деп аталады) қарағанда, жоғары концентрациялы (сұйылтылған консервант химиялық затының пайызы) ерітіндіні қажет етеді.

Процесс

Бальзамиру сұйықтығы қайтыс болған адамның іш қуысындағы артериялық жүйеге жіберіледі және дене қуысына трокар енгізіледі. Содан кейін, кеуде және іш қуысындағы мүшелер тесіліп, газ бен сұйықтықтар алынып тасталады. Артериялық жүйе арқылы денеден көптеген басқа да дене сұйықтықтары шығарылуы мүмкін, ал қуысқа ем жасау кезінде олар денеден сорылып алынып, арнайы «қуыс сұйықтығы» деп аталатын сұйықтықпен алмастырылады.

Тарих

Қазіргі заманғы бальзамдау химиялық заттарының пайда болуына дейін бальзамдаушылар әртүрлі баламалы қоспаларды қолданған, соның ішінде ісіну жағдайларында эпсом тұздарын, бірақ олардың тиімділігі шектеулі және оларды «бальзамдаушылардың тәсілдері» деп қарастыруға болады, себебі олардың қолданылуы кәсіби бальзамдаушылар немесе мәйітхана ғылымы бағдарламаларымен дәлелденбеген. Америка Азамат соғысы кезінде Одақ әскері қаза тапқан әскерлердің денелерін майданнан үйлеріне жерлеу үшін доктор Томас Холмспен кеңесті. Ол мәйіттің қанын шығарып, оны арсеннен жасалған сұйықтықпен бальзамдап сақтау әдісін әзірледі. Формальдегид қайтыс болған адамның тінін бекітеді. Осы қасиетінің арқасында тиісті жеке қорғаныш құралдарын қолданбағанда концентрленген формальдегид қауіпті болады. Формальдегидтегі көміртек атомы (CH2O) көміртекпен екі байланыстағы оттегінің жоғары электрожағымдылығына байланысты шамалы оң зарядты алып жүреді. Электропозитивті көміртек теріс зарядталған молекулалармен және басқа электронға бай заттармен әрекеттеседі. Нәтижесінде формальдегид молекуласындағы көміртек өсімдіктер мен жануарлар тіндерінде кездесетін амин деп аталатын, электронға бай азот тобымен байланысады. Бұл формальдегидтің басқа белоктармен және ДНК-мен байланысуына, оларды жұмыссыз немесе пайдасыз етуіне әкеледі. Формальдегидті консервант ретінде пайдаланудың себебі осы, себебі ол жасушалардың ыдырауын тоқтатады және тіндерді бактериялар үшін қоректік орта ретінде пайдалануға жарамсыз етеді. Формальдегид адамдар мен жануарларда шамадан тыс мөлшерде канцерогенді, өйткені байланыс ДНК-ның жасушалардың көбею процесін тоқтатуына кедерілгі келтіруі мүмкін. Бұл жасушалардың негізсіз көбеюі қатерлі ісікке алып келуі мүмкін. Экологиялық қозғалыстың өркендеуі кейбір адамдарды бальзамдау процесінде альдегид негізіндегі химиялық заттарды пайдаланбау немесе бальзамдау процесін мүлдем болдырмау жолымен «жасыл жерлеуді» қарастыруға итермеледі. Мұндай жерлеулерге қатысты нақты талаптарға сай келетін бальзамдау сұйықтығы саудада қолжетімді, және ол альдегид негізіндегі ерітінділердей тиімді болмаса да, Американың «Жасыл жерлеу қауымдастығы» тарапынан бекітілген. 2000 жылдардың басында құрылған «Энигма» деп аталатын сұйықтықтың 4-ші буынын жасап, таратумен тек Champion компаниясы ғана айналысады. Champion компаниясының барлық «Энигма» өнімдері «Жасыл жерлеу кеңесі»мен мақұлданды.