Канада Жоғарғы Сотының провинциялық сот шешімдерін күшіне енгізу жөніндегі ісі

Кіріспе

Morguard Investments Ltd v De Savoye, [1990] 3 SCR 1077 Канада Жоғарғы Сотының провинциядан тыс сот шешімдерін күшіне енгізу жөніндегі маңызды шешімі болып табылады. Сот басқа провинциядан шығарылған сот шешімін күшіне енгізу стандарты шетелдік сот шешімінен күшіне енгізу стандартымен бірдей емес екенін мәлімдеді; керісінше, Сот Indyka v Indyka, [1969] 1 AC 33 (HL) және Moran v Pyle National (Canada) Ltd, [1975] 1 SCR 393 істерінен алынған сынақты қабылдайды, онда сот құзыреттілігін жүзеге асыратын ел немесе аумақ пен талапкер арасында "шынайы және маңызды байланыс" болуы тиіс.

Өмірбаян

Де Савой апелляциялық шағымданушы, Альберта провинциясындағы мүліктің ипотека берушісі және Британдық Колумбияда тұратын. Ипотека төлемі бұзылып, жауапкерлер сол провинцияда ипотекаға алынған жер үшін Альбертада сотқа шағым түсірді. Апелляциялық шағымданушы өз әрекеттерін қорғауға немесе сотқа қатысуға келмеді. Жауапкерлер соттан мүлікті алып тастау туралы сот шешіміне қол жеткізді, содан кейін мүлікті сот арқылы сату туралы бұйрық алды. Одан кейін олар Британдық Колумбия Жоғарғы сотында Альбертадағы сот шешімдерін күшіне енгізу үшін жеке шағымдану ісін бастады.

Тақырыбы

Сот алдындағы басты мәселе – жауапкердің тұрғылықты жері болмаған екінші провинциядағы жеке іс бойынша, бір провинцияның соттары екінші провинцияның үкімдерін қандай дәрежеде мойындауы тиіс болды.

Соттың дәлелдеуі

Ла Форест судьясы апелляциялық шағымды қабылдамаудың бір ауыздан дәлелденген негіздерін жазды. Англия мен АҚШ-тағы сот тәжірибесін қарастырғаннан кейін, ол территориялық принцип, егемендік, тәуелсіздік және сотқа бағынуға негізделген ескі ортақ құқық ережелерінің қолданыстан қалғанын атап өтті. Ла Форест заманауи тәсілдің, яғни әдептілік принципіне ("басқа мемлекеттердің өз аумағында заңды түрде қабылданған мемлекеттің әрекеттеріне көрсетілетін құрмет және есеп") және өзаралыққа негізделгенін, шетелдік сот шешімдерін мойындау үшін қажет екенін айтты. Мемлекеттер арасындағы өзара ыңғайлылық болған жағдайда ұлттық егемендікке қол сұғу ақталады. Ол басқа елдердің сот жүйесіне сенімсіздікпен қараудың бұрынғы көзқарасының ескіргенін мәлімдеді. Оның орнына, ол бизнес-қоғамдастықтың әлемдік экономикада жұмыс істейтінін және заңның "байлықтың, біліктің және адамдардың мемлекеттік шекараны кесіп өтуіне" мүмкіндік беруі керектігін атап өтті. Канаданың федеративтік жүйесінде провинциялар арасындағы әдептілік одан да күшті болуы керек, өйткені олар ортақ азаматтық пен ортақ нарыққа негізделген ұлттарға қарағанда әлдеқайда терең байланыста. Осыған байланысты, осы келісімдердің өзі бір провинцияда шығарылған сот шешімдерін ел бойынша орындау қажеттігін көрсетеді. Бірақ бұл бәрі емес. Канаданың сот жүйесі сондай етіп құрылған, провинциялар арасындағы әділдіктің сапасы туралы кез келген алаңдаушылықтың нақты негізі жоқ. Жоғары соттардың барлық судьялары – басқа провинциялық соттар мен трибуналдарға бақылау жасау құқығы бар – федералды органдар тағайындайды және жалақылайды. Олардың барлығын Канаданың Жоғарғы Соты соңғы рет қарап шығады, ол бір провинцияның соты іс бойынша құзыреттілікті дұрыс жүзеге асырғанда және басқа провинцияның соты осындай шешімдерді қандай жағдайда мойындауы керектігін анықтай алады. Осы конституциялық және конституциялық емес шаралар мен тәжірибелер басқа федерацияларда, мысалы АҚШ пен Австралияда бар "толық сенім мен несие" бабын қажетсіз етеді. Алайда, осы баптардың болуы федерацияда сот шешімдерін өзара тану режимінің тән екенін көрсетеді. Осы мақсатта, менің ойымша, қоғамдық және халықаралық жеке құқықтың негізгі принциптерін қолдану оларды қолдану жағдайларына бейімделуі керек, ал федерацияда бұл федерацияның басқа құрамдас бөліктерінің соттарының шешімдерін толығырақ және кеңпейілді қабылдауды білдіреді. Қысқаша айтқанда, провинциялар арасындағы қоғамдық және халықаралық жеке құқық ережелері Конституцияның федеративтік құрылымына сәйкес болуы керек. Ла Форест үшін маңызды мәселе – әдептіліктің шегін анықтау болды. Оның шешімі – сот төрелігін іс пен провинция арасында "нақты және маңызды байланыс" бар жағдайлармен шектеу. Ол "нақты және маңызды байланыс" терминінің мағынасын қасақана ашық қалдырды: Әрине, мен тұрғылықты жерінен тыс жерде сотталу мүмкіндігі жауапкер үшін қиындық тудыруы мүмкін. Бірақ бұл қазіргі кезде іс жүзінде іс-әрекеттерге қатысты болуы мүмкін. Кез келген жағдайда, бұл ескертуді ағылшын ережелері бойынша талапкердің басқа провинцияға борышкерін қудалаудың ыңғайсыздығына ұшырауы мүмкін екендігімен салыстыру керек, бірақ келісімшарт немесе зиян келген жерде іс жүргізу әділ, тиімді немесе ыңғайлы болуы мүмкін. Менің ойымша, іспен нақты және маңызды байланыс бар жерде талап қоюға рұқсат беру тараптардың құқықтары арасындағы орынды тепе-теңдікті қамтамасыз етеді. Бұл келісім-шарт тараптармен немесе мәмілемен байланысы жоқ немесе мүлдем байланысы жоқ сот органдарында сотталудан қорғайды. Біз сатып алатын және сататын ең танымал заттардың өзі басқа жерден шығарылған немесе өндірілген, адамдар үнемі провинциядан провинцияға көшіп-қонып тұратын әлемде "қуат теориясын" немесе құқық бұзушылықтар немесе келісімшарттар үшін жалғыз орынды қолдау – бұл анахронизм.

Justice La Forest wrote the unanimous reasons of court for dismissing the appeal. After surveying the case law in both England and the United States he noted that the old common law rules, based on territoriality, sovereignty, independence and attornment, were outdated. La Forest argued that a modern approach based on the principle of comity ("the deference and respect due by other states to the actions of a state legitimately taken within its territory") and reciprocity were needed a basis of recognizing foreign judgments. The infringement on the nation's sovereignty is justified where there is mutual convenience between states. The earlier views of distrusting the justice system of other countries, he argued, was outdated. Instead, he emphasized that the business community operates on a world economy and so the law must accommodate "the flow of wealth, skills and people across state lines". On the basis of Canada's federal system comity should be even stronger between provinces, which share a much deeper bond than nations, based on shared citizenship and a common market. In that regard,

These arrangements themselves speak to the strong need for the enforcement throughout the country of judgments given in one province. But that is not all. The Canadian judicial structure is so arranged that any concerns about differential quality of justice among the provinces can have no real foundation. All superior court judges ‑‑ who also have superintending control over other provincial courts and tribunals ‑‑ are appointed and paid by the federal authorities. And all are subject to final review by the Supreme Court of Canada, which can determine when the courts of one province have appropriately exercised jurisdiction in an action and the circumstances under which the courts of another province should recognize such judgments. These various constitutional and sub constitutional arrangements and practices make unnecessary a "full faith and credit" clause such as exists in other federations, such as the United States and Australia. The existence of these clauses, however, does indicate that a regime of mutual recognition of judgments across the country is inherent in a federation. For present purposes, it is sufficient to say that, in my view, the application of the underlying principles of comity and private international law must be adapted to the situations where they are applied, and that in a federation this implies a fuller and more generous acceptance of the judgments of the courts of other constituent units of the federation. In short, the rules of comity or private international law as they apply between the provinces must be shaped to conform to the federal structure of the Constitution. For La Forest, the concern was to define an outer limit of comity. The solution was to limit the jurisdiction to where there is a "real and substantial connection" between the action and the province. He intentionally left the meaning of "real and substantial connection" open, stating:

I am aware, of course, that the possibility of being sued outside the province of his residence may pose a problem for a defendant. But that can occur in relation to actions in rem now. In any event, this consideration must be weighed against the fact that the plaintiff under the English rules may often find himself subjected to the inconvenience of having to pursue his debtor to another province, however just, efficient or convenient it may be to pursue an action where the contract took place or the damage occurred. It seems to me that the approach of permitting suit where there is a real and substantial connection with the action provides a reasonable balance between the rights of the parties. It affords some protection against being pursued in jurisdictions having little or no connection with the transaction or the parties. In a world where even the most familiar things we buy and sell originate or are manufactured elsewhere, and where people are constantly moving from province to province, it is simply anachronistic to uphold a "power theory" or a single situs for torts or contracts for the proper exercise of jurisdiction.