Кіріспе

1944 жылы Дмитрий Шостаковичтің фортепиано триосы №2, Ми-минор, Op. 67 – орыс композиторы Дмитрий Шостаковичтің скрипка, виолончель және фортепианоға арналған шығармасы. Ол 1943 жылдың соңында жазыла бастап, келесі жылдың тамызында аяқталды. Алғаш рет 1944 жылдың 14 қарашасында орындалды. Бұл шығарма жақын досы Иван Солертинскийге арналған, ол 1944 жылдың ақпанында қайтыс болды және Шостаковичке зор қайғы әкелді. Шығарма төрт бөлімнен тұрады, толық орындалуы 25-27 минутқа созылады. Соңғы бөлім, "Өлім биі", ерекше түрде еврейлік әуендерін қолдануымен көзге түседі.

Тарих

Шостакович трионын 1943 жылдың желтоқсанында жазуға кірісті, ал сол жылдың қазан айында «орыс халық мотивтері» негізінде фортепиано триосының жұмысын бастағанын айтқан. 8 желтоқсанда Исаак Гликманға жазған хатында трио үстінде жұмыс істеп жатқанын хабарлады. Шығарманың бірінші бөлімін аяқтауға бірнеше күн қалғанда, Шостаковичтің жақын досы, орыс ғалымы және жақын музыкант Иван Соллертинский 41 жасында жүрек ауруынан қайтыс болды. Соллертинскийдің өлімі Шостаковичке терең әсер етті, ол трионы досының жадына арнауға шешім қабылдады. Досының қазасын естігеннен кейін ол Соллертинскийдің әйеліне «[Соллертинскийдің] өлімі туралы хабарды естігенде мені қампқан қайғыны сөзбен жеткізу мүмкін емес» және «онысыз өмір сүру шыдай алмайтын қиындыққа толы болады» деп жазды. Келесі айларда ол депрессиядан күйзеліп, шығарма жазуға тырысты, бір кезде «Мен енді бір нота да жаза алмаймын сияқты» деп жазды. Ол сол жылдың соңында жұмысты аяқтады, екінші бөлімін 1944 жылдың 4 тамызында, ал төртінші бөлімін 13 тамызда аяқтады. Шығарманың тұңғыш орындалуы 1944 жылдың 14 қарашасында Ленинградта өтті, композитор Цыганов, Дмитрий Михайлович және Сергей Ширинскийпен бірге фортепианода орындады, олар осы концертте композитордың Екінші скрипкалық квартетінің тұңғыш орындаушылары болды. Шығарманың тұңғыш орындалуынан екі жыл өткен соң, 1946 жылы Шостакович Цыганов пен Ширинскиймен бірге шығарманың алғашқы жазбасын жасады, ал келесі жылы, 1947 жылдың 26 мамырында, ол Прага фестивалінде Давид Ойстрах және чех виолончелисі Милош Садломен бірге екінші жазба жасады. 1946 жылы Шостакович трио үшін Мемлекеттік Сталин сыйлығымен (екінші дәрежелі) марапатталды.

Анданте Модерато

Бірінші бөлім Е-минорда виолончельдің әсерлі гармониялық сазымен басталады. Оған скрипка, содан кейін фортепиано қосылады, үш аспап та канондық үлгіде ойнайды, скрипка виолончельден 13 квинта төмен, ал фортепиано скрипкадан 13 квинта төмен кіреді. Бұл баяу бөлім дамып, музыка "Модерато" бөліміне, сонаталық формада өтеді. Бұл бөлімнің бірінші және екінші тақырыптарының мелодиялық және ритмикалық ерекшеліктері ашылуда ұсынылған мотивтерге негізделген, және ритмикалық "сегізінші ноталық пульсациямен" бірге орындалады – бұл сүйемелдеу туындының төртінші бөлімінде қайта оралады. Бұл бөлім музыка соңғы такттарда тыныш аяқталуға дейін, кульминациялық рекапитуляцияға жетеді. Бүкіл бөлім бойына G мажор, қатысты мажор тональность, "Модератоның" екінші тақырыбының тональность ретінде дәстүрлі түрде қызмет етеді; алайда, B-бемоль мажор және B-бемоль минор, тоникадан тритон қашықтықта, бөлімнің модуляцияларында ерекше маңызды рөл атқарады, осы тональностьлардан бірнеше тонизациялар кездеседі. Дирижер және автор Майкл Мишраның пікірінше, бұл бөлім Шостаковичті "неоклассикалық бағытта" көрсетеді, онда "сипаттамасы бойынша Хайденге тән" мелодиялар бар, ал жылдам бөлімге баяу кіріспе "классицистерге жасалған ишара" болып табылады.

Аллегро конбрио

Екінші бөлім, F-диез мажорда, ашулы, саркастикалық шекерцо болып табылады, ол диссонанстық фигурациялар арқылы тынымсыз қозғалып, ешқашан тоқтамайды. Г мажордағы үштік бөлім – "сарқып тұрған вальс", және Шостаковичтің әдеттегісінен гөрі, қозғалыстың қалған бөлімінен аздап бөлек. Соллертинскийдің қарындасы бұл бөлімді "Шостаковичтің ешкімдей түсінбеген" ағасының "таңғаларлық дәл бейнесі" деп санады. Бұл оның фортепианолық квинтетінен де шекерцо бөліміне ұқсас.

Ларго

Үшінші бөлім, B-бемоль минорында, - қайғылы пассакалия, негізінде фортепианодағы ұзақ, тұрақты емес, тоналды тұрақсыз сегіз тактты тақырыптың қайталануы бар. Осы фонға қарсы скрипка мен виолончель канонда өзара қараңғы, баяу және мұңды мелодиялық желілермен алмасады. Бөлім атакка белгісімен аяқталады, келесі бөлімге үзіліссіз жалғасады. 1975 жылы Шостаковичтің қайтысынан кейін, бұл бөлім Мәскеу консерваториясының Үлкен залында өткен оның қоғамдық жерлеу рәсімінде орындалды, мыңдаған адам оның табытын басып өтті.

Аллегретто Адагио

Бұл шығарманың төртінші және соңғы бөлімі Ми мажорда басталып, Ми минорына өтеді. Стакаттода қайталама ноталармен басталатын бұл "Өлім биі" бөлімінде еврей халқының әуені қосылады және бұрынғы үш бөлімнің тақырыптары қайта ойналады. Бөлім, дерлік естілмейтіндей, қиын-қайғыға толы Ми мажор аккордымен аяқталады. Осы соңғы бөлімдегі еврей әуені Шостаковичтің 8-ші скрипкалық квартетінде қолданылған. Иан Макдональд өзінің "Жаңа Шостакович" кітабында, композитордың нацистік өлім лагерьлеріндегі СС күзетшілері еврейлерді өз қабірлерінің үстінде билеуге мәжбүрлегені туралы хабарлардан қорқып, осы бөлімді жазғанын айтады.