Кіріспе
Электрондық соғыс ұшақтары
АҚШ Әскери-әуе күштері Әскери-теңіз күштері мен Теңіз корпусының Grumman EA-6B Prowler ұшағын қарастырған, бірақ сонымен қатар үңгіп өте алатын, дыбыс жылдамдығынан асып түсетін ұшақ қалаған. EF-111 1983 жылы пайдалануға түсіріліп, 1998 жылы қызметтен босатылғанға дейін қолданылды.
Жобалау және әзірлеу
1960 жылдардың соңында АҚШ Әуе күштері ЕБ-66 және ЕБ-57 үлкенге жартылай тозығы жеткен электрондық соғыс ұшақтарын ауыстыруды көздеді. Әуе күштері 1967–1968 жылдары Әскери-теңіз күштерінің EA-6B Prowler ұшақтарын қолдану мүмкіндігін зерттеді. Дегенмен, Әуе күштеріне жоғары дыбыстық жылдамдықпен ұша алатын, электрондық қарсылық жасайтын ұшақ қажет болды.
1974 жылдың қаңтарында Әуе күштері Grumman және General Dynamics компанияларымен электрондық соғыс бойынша зерттеу шарттарына қол қойды. Соңғы нәтиже 1985 жылы дайын болды. Raven ұшағы F-111A-ның навигациялық жүйесін сақтап, жерді суреттеуге арналған қайта жаңартылған AN/APQ 160 радарымен жабдықталды. Алайда, Raven ұшағының басты ерекшелігі – Prowler ұшағындағы ALQ 99 жүйесінен дамытылған AN/ALQ 99E электрондық қарсылық жүйесі болды. Ұшақта ALR-62 қарсы шараларды қабылдау жүйесі (CRS) де пайдаланылды, ол радиолокациялық бағыттау және ескерту (RHAW) жүйесі ретінде жұмыс істеді. Осындай жүйе АҚШ және Австралиядағы барлық F-111 истребитель-бомбалаушы модельдерінде де орнатылған. ALQ 99E жүйесінің негізгі электрондық құралдары қару-жарақ бөліміне орнатылды, ал таратушылар 5 метрлік (16 фут) ұзындықтағы құрсақ тәрізді радиолокациялық антеннасына орнатылды. Жүйенің толық салмағы бірнеше тоннаны құрады. Қабылдағыштар EA-6B ұшағындағыдай, «футбол» пішіндес ұшқыш бөлігіне орнатылды. Осы жабдықты қолдау үшін ұшақтың электр және салқындату жүйелеріне толық жаңарту жасау қажет болды. Кабина да қайта жабдықталды, барлық ұшу және навигациялық дисплейлер ұшқыштың жағына көшірілді, ал газ тұтқаларын қоспағанда, ұшуды басқару құралдары электрондық соғыс офицерінің құралдары мен дисплейлері орнатылған орындықтан алынып тасталды. EF-111 ұшағы қаруланбаған. Оның жылдамдығы мен үдеуі – өзін-өзі қорғаудың басты құралы болды. Дұшпанның әуе қорғанысын басып тастау (SEAD) міндетінде радиолокациялық басқарылатын зымырандарды қолдану мүмкіндігі болмады, бұл тактикалық шектеу еді. Raven ұшағының қозғалтқыштары 1986 жылы D үлгісінің TF30-P9 қозғалтқыштарына жаңартылды, бұл қозғалтқыштар құрғақ және форсаждық режимде жұмыс істеуге мүмкіндік берді. 1987 жылдан 1994 жылға дейін «Spark 'Vark» ұшағы F үлгісіне арналған Pacer Strike бағдарламасына ұқсас Авиониканы жаңғырту бағдарламасынан (AMP) өтті. Бұл бағдарламаға екі AN/ASN-41 сақиналы лазерлік гироскоптық инерциялық навигациялық жүйе (INS), AN/APN-218 Доплер радары және жаңартылған AN/APQ-146 жер бетін бақылайтын радары енгізілді. Кабинадағы дисплейлер көп функциялы дисплейлермен жаңартылды.
Пайдалану тарихы
EF 111A 1983 жылы алғашқы операциялық қабілетке ие болды. EF 111A ресми түрде Raven деп аталды, бірақ қызметте "Spark 'Vark" деген лақап атқа ие болды. EF 111 ұшақтары 1986 жылы Ливияға қарсы "Эль-Дорадо каньоны" операциясы және 1989 жылдың соңында Панамадағы "Ақталған себеп" операциясы кезінде RAF Верхний Хейфордтағы 20-шы тактикалық истребитель эскадрильясымен алғашқы жауынгерлік қолданысын тапты. "Караван" 1991 жылы "Шөл даулы" операциясы кезінде Перс шығанағындағы соғыста қызмет етті. 1991 жылдың 17 қаңтарында капитан Джеймс Дентон мен капитан Брент Брэндон экипажының EF 111 ұшағы Ирактың Dassault Mirage F1 ұшағын ресми емес түрде жойды, оны маневр жасап жерге құлатты, бұл F 111 отбасының басқа ұшаққа қарсы әуеде жеңіске жеткен жалғыз өкілі болды. Бұл оқиға қауіптен қашуға тырысқанда жерге құлауымен аяқталды, нәтижесінде ұшқыш капитан Дуглас Л. Брадт және EWO капитан Пол Р. Эйхенлауб қаза тапты. Бұл EF 111A ұшағының жауынгерлік оқиғаларда жоғалған жалғыз мысалы, экипажымен бірге қаза тапқан жалғыз ұшақ және ұшақтың қызмет ету кезеңінде жоғалған үш ұшақтың бірі. Дегенмен, сол кезде жаудың болғаны күмәнді, себебі екі F 15E ұшағы Ratchet 75-тің қарқынды маневр жасап, жерге құлағанын бақылады, ал аймақта ешқандай жау ұшағы болған жоқ.
Көрмеге қойылған ұшақтар
Қайта жасақталған ұшақтардың үшi апатқа ұшырап жойылды, төртеуi көрмеде тұр, ал қалған 35-i бөлшектелдi. 66 0016 Жаңа Мексика штатындағы Кэннон әуе базасында орналасқан. Бұл EF 111 ұшағы алғашқы жауынгерлік миссияны орындады және ресми емес түрде "Мираж F1" ұшағын жойғаны үшін есептелдi. 66 0047 2013 жылы Невада штатының Сильвер Спрингс қаласындағы Сильвер Спрингс әуежайында қалпына келтірілуде болды. 66 0049 EF 111 прототипінiң алғашқы нұсқасы және Айдахо штатындағы Маунтин-Хоум әуе базасында көрмеде тұр. 66 0057 Огайо штатының Дейтон қаласындағы Райт Паттерсон әуе базасындағы АҚШ Әскери-әуе күштері ұлттық мұражайында орналасқан.
Ерекшеліктер (EF-111A)
Ерекше көрсетілмесе, техникалық сипаттамалар EF 111A үшін жарамды.