Кіріспе

Пиджао (Пиажао, Пиксао, Пинао) – Колумбияның түпкілікті халқы.

Этнографиялық

Пиджао немесе Пиджао америкалық тайпалардың бірігіп құрылған конфедерациясын құрды және қазіргі Колумбияның Толима департаментінде қоныстанды. Колумбияға дейінгі дәуірде олар Колумбия Анд тауларының орталық тізбегінде, Хуила, Толима және Киндионың қарлы таулары арасында, Магдалена өзенінің жоғарғы ағысында және Колумбияның Валье-дель-Каука аймағында мекен еткен. Олар қатаң билік иерархиясын құрмады және империя жасаған жоқ. Басшылық ата-тегін сақтайтын, кеңейтілген туысқандық кланға негізделген. Халық жеке үйлерде емес, біріккен ауылдарда тұрмай, арақашықтықта орналасқан, бахарекеден салынған үлкен, ортақ үйлерде тұрды. Олар түтін сигналдарын пайдаланып бір-бірімен байланысты, осы сигналдар түрлі қоғамдық шараларды ұйымдастыру үшін қолданылды. Көптеген ежелгі халықтар сияқты, олар көлік үшін су жолдарына тәуелді болды және тез жылдамдықпен аумақтарының көп бөлігін аралауға мүмкіндік берген кеме жүргізу дағдылары мен білімдеріне ие болды. Олар ең жақсы кемешілерін боха (бога) деп атады. Олардың қайықтары каноха (каноэ) деп аталды және Саман ағашының бір бөлігінен қашалған. Пиджаолар металлургияда шебер болды, алтын бұйымдар мен киімдер жасады. Олардың туындылары Толима, Квимбая, Калима және Каука мәдениеттерінен табылған алтын артефакттарда көрінеді. Олар "қорытылған балауыз" әдісі, алтынмен қаптау, филигрань және басқа да техникаларды қолданып, балака (әшекейлер) және попорос (қайыпқан қақпағы бар ыдыс) сияқты салтанаттық мақсаттағы бұйымдар жасады. Басқа да ежелгі мәдениеттер сияқты, пиджаолар бас сүйектерінің пішінін өзгертіп, бет пішінін түзету және денеде әртүрлі өзгерістер жасады, мүмкін элиталық топтарды анықтау үшін. Олар ер балалардың басын байлап, маңдай және төбе аймақтарының пішінін өзгертіп, оларға қатыгездік сыртын беруге тырысты. Олар сондай-ақ жоғары және төменгі аяқ-қолдарының пішінін түзетілген арқандардың (талшықты арқандардың тоқуы) көмегімен өзгертіп, мұрынның қабырғасын сындырып, мұрын пішінін өзгертті. Олар мұрын мен құлақ жанындағы тесіктерге алтын әшекейлер тағып, діни сенімдерін көрсетеді. Олар осы дене әшекейлерін уа ла ка (балак) деп атады. Элитаның тәждері бірнеше құнды материалдардан жасалған, сонымен қатар олар салтанатты маскалар, қауырсын тәждер, білезіктер, мұрын әшекейлері және басқа да бұйымдар тақты. Олар қоғамдық шараларда ахиоттың (Би Ча немесе Биджа) ұнтағымен денелерін қызыл түске бояды. Олардың жиналыстары, Минга деп те аталатын, Сейба ағаштарының кең көлеңкесінде өтті. Сейба бай, жомарт және аналық табиғаттың Ұлы үйінің символы саналды. Олар сонда соғыс рәсімдерін, басшыларды таққа отырғызу, үйлену тойларын және басқа да маңызды шараларды өткізді. Көптеген жағдайларда, маракас, фотуто, япороха және барабандардың ырғағымен би биленді. Жас бойдақ қыздар гүлдермен безендірілді. Егіншілер пиджао ағаштан және қабырғалы топырақтан салынған үйлерде, жерге жақын өмір сүрді. Тропиктік климат пен таулы аймақтардағы өте жақсы топыраққа байланысты, олар картоп, юка, жүгері, манго, папайя, гуава және көптеген басқа жемістер мен көкөністерді өсіріп, жинап, өңдеуге қабілетті болды. Олар балық аулап, аң аулап ет тағамдарын дайындады. Олар әдеттегі киім ретінде, жыныс мүшелерін жаппай қалдырып, әдемі безендірілген алтын киімдерді киді. Олар денелерін боялған бижамен бояды. Испан жаулап алушылары бастапқыда оларды Бипхаус (Бижа) деп атады, бұл Паэс тайпаларының бірінің атымен бірдей болды. Кейін олар осы халықты пиджао деп атады, бұл оларға қарсы келтіретін сөз болып саналды. Пиджаолар өз жауларын жеу салтын ұстанды. Испан капитаны Диего де Боканегра (пиджаоларға қарсы күрескен көптеген әскери басшылардың бірі) оларды шамамен 50 жыл ішінде 100 000-ға дейін испандықтарды жеген деп айыптады. Испан басқыншыларын үнемі кері қайтара тұрғандарына қарамастан, пиджао халқы азайып, олар оңтүстікке қарай ығыстырылды. Олар Кокунуко, Паэс, Пуруха және Кана сияқты көрші тайпалармен қақтығыстарға түсті. 18 ғасырдың ортасына қарай пиджао халқы ауыр шығынға ұшырады, көбінесе жаңа жұқпалы ауруларға байланысты. Миссионер христиандар да көптеген жергілікті тұрғындарды дінге айналдырып, қайта тәрбиелеу арқылы үлкен әсер етті. Испаниялықтар басып кірулерін орталық таулы аймақтардың көп бөлігін және Анд тауларын отарлаумен жалғастырды. Осы шаралар арқылы олар Жаңа Гранада патшалығын құрды.

Тіл

Пиджао тілі 1950 жылдардан бері жойылып, классификацияланбаған. Ол Кауфманның (1994) тізіміне енбеген.