Мельбурн қаласының тарихи "Капитол" театры

Кіріспе

Мельбурндағы тарихи театр, Виктория, Австралия

Капитолий – Виктория штатының Мельбурн қаласының орталық бизнес ауданындағы (CBD) Суонстон көшесінде орналасқан тарихи австралиялық театр. 1924 жылы Капитолий үйі ғимаратының бір бөлігі ретінде ашылған арт-деко стиліндегі театрды американдық архитекторлар Уолтер Берли Гриффин мен Марион Махони Гриффин жобалаған. Бұл Мельбурнның ең көне және ірі кинотеатрларының бірі болып табылады және әсем безендірілуімен, абстрактілі мотивтерімен, соның ішінде мыңдаған түрлі түсті шамдардан тұратын күрделі геометриялық төбесімен, ол кристалл үңгірінің қабырғаларын еске түсіреді, танымал. 1960 жылдардың басында театрды бұзу туралы ұсыныстар Австралиядағы алғашқы ірі мұраны сақтау кампанияларының біріне бастап келді. Кинотеатр сақталғанмен, оның көлемдігі азайтылды және бастапқы қабаттағы вестибюлінің бір бөлігі сауда галереясымен ауыстырылды. RMIT университеті 1999 жылы Капитолийді лекциялық зал ретінде пайдалану үшін сатып алды, ал 2014 жылы бес жылдық толық қайта жаңарту және жөндеу жұмыстары үшін жабылды. Капитолий 2019 жылы қайта ашылды және содан бері түрлі кинофестиваль көрсетілімдері, театрлық қойылымдар мен басқа да шаралар өткізіліп келеді. Капитолий Австралия мұралық кеңесі, Австралияның Ұлттық қоры және Виктория мұрасы тізіліміне енгізілген. Оның авангардтық дизайны "дүниежүзіндегі театрлар мен кинотеатрлар саласында өте сирек кездесетін" және "техникалық табыс" деп сипатталған.

Құрылыс

Капитолий театрын Мельбурн кәсіпкерлерінің тобы тапсырыс берді, оның ішінде грек консулы Антоний Дж. Лукас және американдық Филлипс ағайындылары, бұрын Луна паркін және Сент-Килдадағы жанындағы Палас театрын салған болатын. Архитекторлар – WB Griffin with Peck & Kemter, бірақ дизайн американдық әйел-ерлі архитекторлар Уолтер Берли Гриффин мен Марион Махони Гриффинге жатқызылады, ол интерьердегі жұмыстарымен танымал. Лукас бұрын Гриффиндермен 1916 жылы Вена кафесін, содан кейін Франкстондағы Ямала мүлігін салуда жұмыс істеген, ал Филлипс ағайындылары олармен Сент-Килдадағы би үйінің ішкі безендірілуімен айналысқан. Марино Лукас, Дж. Дж. Лукастың інісі, бұрын Лансестондағы Majestic театрын салған, ол Ұлы соғыс кезінде Тасманиядағы ең табысты кинотеатрға айналған. Лаунсестон трамвай желісінің орталық бөлігінде орналасқан Majestic театрының үлкен табысы Лукастың Мельбурнда орталықта орналасқан театр салу шешіміне ықпал еткен болуы мүмкін. Капитолийдің жоспарлары 1921 жылғы 21 қарашада мақұлдауға ұсынылып, 1923 жылғы 9 ақпанда мақұлданып, құрылысы 1924 жылы аяқталды. Театр 1924 жылғы 7 қарашада ресми түрде ашылды. Театр Капитолий үйі деп аталатын көп мақсатты кешеннің бір бөлігі болды, онда бірінші қабаттағы дүкендер, жертөледегі кафе, вестибюльдің үстіндегі 10 қабатты кеңсе ғимараты және аудиторияның негізгі бөлігі орналасқан. Кеңсе ғимараты тік пропорциялары мен айқын карнизі бар Чикаго стилінде салынған. Театр сәулет өнерінің шедеврі саналды және өте ерекше болды. 1960 жылдары жетекші архитектор және ғалым Робин Бойд оны "ешқашан салынған немесе болашақта салынуы мүмкін ең жақсы кинотеатр" деп сипаттады. Ғимарат Виктория штатындағы ерекше көп мақсаттылығы, олардың бірге болуына мүмкіндік берген конструкциялық ерекшелігі және бетондық көше галереясының батыл консольділігі үшін танымал, бірақ театр аудиториясының геометриялық гипстен жасалған төбесі ең көрнекті ерекшелігі болып табылады. Бұрышты кристалдық пішіндерден тұратын және "табиғи әлемнен" алынған органикалық дизайн принциптеріне негізделген төбе, жарқыраған үңгірдің бейнесін тудырады, сонымен қатар заманауи көрініс береді. Төбеге жасалған гипстеу жұмыстарына қызыл, сары, көк және жасыл түсті 4000-қа жуық шамдар жасырылған, оларды орталықтан басқару арқылы әртүрлі эффектілер жасауға болады, бұл эффектілер ерте замандағы үнсіз фильмдермен бірге оркестрлік музыкамен үйлесімде қолданылып, көрерменге драмалық әсер берді. Капитолийде Австралияға әкелінген алғашқы үлкен Wurlitzer органы орналасқан. Wurlitzer органы оркестр қолданылмаған кезде фильмдерге музыка мен дыбыс эффекттерін қосу үшін пайдаланылды. "Дыбысты" фильмдер пайда болғаннан кейін ол сеанстар арасында музыкалық оқу-жаттығулар үшін қолданылды. Ол ABC арнасында жиі көрсетіліп, 1950 жылдардың ортасына дейін үнемі пайдаланылды. Бастапқыда 2137 орындықтан (1306 – партер, 633 – балкон, 198 – ложалар мен бөлмелер) тұрған театр 1930 жылдары қайта жаңартылып, орындықтардың саны 2115-ке дейін азайтылып, сахна кеңейтілді. Капитолий Австралия мұра комиссиясының, Австралияның Ұлттық қорының (Виктория) және Виктория мұрасының тізіміне енгізілген.

The Capitol Theatre was commissioned by a group of Melbourne businessmen, including the Greek Consul General Antony J. Lucas and the American born Phillips brothers, who had previously developed Luna Park and the adjacent Palais Theatre in St Kilda. The architects were WB Griffin with Peck & Kemter, but the design is attributed to American husband and wife architects Walter Burley Griffin and Marion Mahony Griffin, known for her work on interiors. Lucas had worked previously with the Griffins on the development of both the Vienna Cafe in 1916 and then his own property Yamala in Frankston, and the Phillips’ had worked with them on the interior of St Kilda's Palais de Danse. Marino Lucas, brother of J. J. Lucas, had previously built the Majestic Theatre in Launceston, which at the heights of the Great War became the most profitable cinema in Tasmania. Centrally located within the Launceston tramway network on a main street, the Majestic's phenomenal success may have influenced Lucas' decision to construct a centrally positioned theatre in Melbourne. The official plans for the Capitol were submitted for approval on 21 November 1921, with approval granted on 9 February 1923, and construction completed in 1924. It was officially opened on 7 November 1924. The theatre was part of a larger a mixed use complex, known as Capitol House, incorporating shops at ground level, a basement cafe, a 10 storey office tower perched above the lobbies, with the main part of the auditorium projecting out behind. The office tower is described as Chicagoesque style, with vertical proportions and a prominent cornice. The theatre itself was considered an architectural masterpiece, and quite unique. It was described in the 1960s by the leading architect and academic Robin Boyd as "the best cinema that was ever built or is ever likely to be built". The building is noted in the Victoria context for its unusual mixed uses, and for the structural design that allowed them to co exist, as well as for the daring cantilever of the concrete street verandah, but it is the geometric plaster ceiling of the theatre auditorium that is the most outstanding feature. Composed of angular crystalline forms in molded plaster, it was based on organic design principles from 'the natural world' and are composed in a way which is both evocative of a glittering cave, while it is also distinctly modern. The ceiling plasterwork incorporated hidden lighting of about 4000 coloured globes in red, yellow, blue and green, which could be controlled from a central point to produce different effects, used on their own and in conjunction with the original orchestral scores in the early silent film era to add drama for the spectator. The Capitol was also the home of the first large Wurlitzer Organ to come to Australia. The Wurlitzer was used to provide music and sound effects for the films, when the orchestra was not used. After "sound" films took over it was used for musical entertainment in between shows. It was frequently broadcast on the ABC and remained in regular use until the mid 1950s. Originally seating 2137 (stalls 1306, balcony 633, loges and boxes 198), it was altered during the 1930s, with the seating capacity reduced to 2115 people, and a wider proscenium. The Capitol is registered with the Australian Heritage Commission, the National Trust of Australia (Victoria) and Heritage Victoria.

Құлатудан құтқарылды

1950 жылдардың соңында теледидардың пайда болуымен кинотеатрларға келушілердің саны барлық жерде күрт азайды, ал 1960 жылдардың басында Хойтс театрлары жалға алу шартын жаңартпады. Заманауи сәулет Австралия қалаларын шарлап, көптеген ескі ғимараттар, сол кезде өткен деп есептелген, қала орталығын "жаңарту" мақсатымен бұзылды. Бұл әрекет халықаралық қонақтарды таң қалдыруға бағытталған "өз-өздігінен саналы" тырысқандық деп саналды және кейінгі онжылдықтарда көп сынға ұшырады. Осының нәтижесінде театр жабылуға мәжбүр болды. Дер кезінде Ұлттық сенім қоры және белгілі сәулетшілер тобы, әсіресе Робин Бойд "Капитолийді сақтау" науқанына кірісті. Ұзақ уақыт өтпей келісімге келді: 1963 жылдың 17 қарашасында кең ауқымды жөндеу жұмыстарынан кейін, көшедегі вестибюль және партер аймағы бұзылып, қазір Капитолий аркадасы деп аталатын сауда галереясына орын жасалды, ал төбесі мен аудиторияның жоғарғы жартысы сақталды, нәтижесінде 600 орындық бір деңгейлі кинотеатр құрылды. Сахна просценийде шамамен 6 метрге көтерілді, балкон орындықтары осы жаңа деңгейге дейін созылды, ал аркаданың үстінде, бастапқыда партерге ашылатын киім-шешім бөлігінің бөлігі болған кеңістіктің астында жаңа вестибюль салынды. Киім-шешім бөлігіндегі вестибюльдер сақталды, бірақ бөлініп, жаңа мақсаттарға ие болды. Вурлитцер аспабы алынып, 1967 жылы Брайтон қаласындағы Денди кинотеатрына орналастырылды. Жаңадан құрылған Капитолий театры 1965 жылдың 16 желтоқсанында "Ауылдық кинотеатрлар" басқаруымен қайта ашылды. Жөндеуден кейінгі алғашқы фильм "Ұлы жарыс" болды, ол екі жыл бойы көрсетілді. Жылдар бойы ұзақ уақыт көрсетілген фильмдердің қатарында "Райанның қызы" (1970), "Таудай жарқыраған тозақ" (1974), "Жұлдыз туды" (1976) және 1978 жылғы "Супермен: Кино" фильмдері бар. 1988 жылы жақын жердегі Бурк көшесінде "Ауылдық кино орталығы" ашылғаннан кейін "Ауылдық кинотеатрлар" жалға алудан бас тартты. 1990 жылдары кинотеатр кинофестивальдер, авторлық кино көрсетулер және қытай және үнді тілдеріндегі фильмдер үшін эпизодты түрде пайдаланылды.

After the advent of television in the late 1950s, cinema audience numbers everywhere dwindled dramatically and in the early 1960s Hoyts Theatres let their lease expire. Contemporary architecture was sweeping through Australian cities and many older buildings, then considered passé, were demolished in an attempt to "modernise" the city centre–this move, considered a "self conscious" attempt to impress international visitors, would attract much criticism in later decades. The result was that the theatre had to close. Almost immediately there was a campaign waged to 'save the Capitol' by the National Trust and a group of prominent architects notably Robin Boyd. A compromise was soon reached: after closing for extensive renovations on 17 November 1963, the street foyer and stalls area were demolished to make way for a shopping arcade, now known as the Capitol Arcade, whilst retaining the ceiling and upper half of the auditorium to create a single level cinema seating 600. The stage was raised within the proscenium by about 6m, with the balcony seating extended down to this new level, and a new foyer created above the arcade, under a void that was part of the dress circle foyers which originally opened to the rear stalls. The dress circle foyers were retained but subdivided off and given over to new uses. The Wurlitzer organ was removed and relocated to the Dendy Cinema in Brighton in 1967. The reconfigured Capitol Theatre reopened on 16 December 1965 under the control of Village Cinemas. The opening film after the renovation was The Great Race, which had a run of two years. Other long running engagements over the years included the films Ryan's Daughter (1970), The Towering Inferno (1974), A Star Is Born (1976) and Superman: The Movie in 1978. With the opening of the Village Cinema Centre in nearby Bourke Street in 1988, Village relinquished their lease. Through the 1990s the cinema was in use by sporadically for films festivals, art house screenings, and Chinese and Indian language films.

Жақында болған тарих

1998 жылы Мельбурн қалалық кеңесі «Six Degrees» атты мельбурндық сәулет фирмасын театрды фестиваль және өнер орталығы ретінде пайдалану мүмкіндігін зерттейтін зерттеу жүргізу үшін шақырды. 1999 жылы RMIT университеті ғимараттың мұрасын сақтау мақсатында, сонымен қатар оны қала орталығындағы (CBD) ірі лекциялық зал ретінде пайдалану үшін осы кеңістікті сатып алды. Олар жобаның архитекторы ретінде «Six Degrees» фирмасын, ал консервациялық архитекторы ретінде Майкл Тейлорды таңдады. Сатып алынған мүлікке киім шеңбері вестибюльдері, басты зал және 1960 жылдарғы фойе кірді. Жаңарту жоспарларында барлық фойе аймақтарын қайта байланыстыру (соның ішінде киім шеңбері вестибюлін екіге бөлген бетон еденді бұзу), сондай-ақ ғимараттың жалпы қауіпсіздігін арттыру және мүмкіндігі шектеулі адамдарға қолжетімді ету көзделді. Бұл жұмыстарға бөлінген бюджет 2,2 миллион доллар көлемінде болды және аудиовизуалды жабдықтар, театр жарықтандыру жүйелері, төбедегі түрлі түсті жарықтарды қалпына келтіру, жаңа лифт және мүмкіндігі шектеулі адамдарға арналған қолжетімділік кірді. 2005 жылы RMIT университеті кристалды төбеге қосымша жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін 190 мың австралиялық доллары көлемінде грант берді. 2000 жылдан 2010 жылға дейін тегін экскурсиялар ұйымдастырылды, бірақ қатысушылардың азаюына байланысты тоқтатылды. 2014 жылы «Капитолий» театрын қалпына келтіруге қажетті жұмыс көлемі соншалықты үлкен болды, ғимарат жұртшылыққа жабылды. 2017 жылы RMIT университеті осы ескерткішті қайта жандандыруға шақыру жасады. Сонымен қатар, ойын залының иелері «Six Degrees» фирмасын ойын залын толықтай жаңарту үшін тартты, жұмыс 2019 жылдың мамырында аяқталды. Бұл тарихи орынды толыққанды қалпына келтірудің алғашқы қадамы болды, онда жаңа инженерлік жүйелер, мүмкіндігі шектеулі адамдарға арналған лифт, жаңа орындықтар және кез келген медиа үшін заманауи проекциялық жабдықтар орнатылды. Зал мен фойедегі барлық әсем гипстік безендірулер тазартылып, жөнделіп, қайта боялды, кілемдер түпнұсқа үлгілерге сәйкес қайта жасалды, ал басты залдың түрлі түсті шамдарын күтімі қиын болғандықтан LED шамдарымен ауыстыру туралы шешім қабылданды, оларды шексіз конфигурациялар мен тізбектерде бағдарламалауға болады. Жаңартылған театр 2019 жылдың 3 маусымында зор қызығушылықпен ашылды. 54 жылдан кейін «Элиза» деп аталған түпнұсқа Wurlitzer органы 2021 жылы Брайтон қаласындағы Денди кинотеатрынан «Капитолий» театрына қайтарылды. RMIT университеті мен органның иесі, Австралияның Театр Орган Қоғамы, оны қайта орнатуға 500 мың доллар жинап жатыр.

In 1998 Melbourne city council hired Melbourne architecture firm 'Six Degrees’ to undertake a study that would explore the possibility for the theatre to be used as a festival and arts based centre. In 1999, RMIT University acquired the space in part to preserve the heritage of the building, but also to use it as a large CBD based lecture theatre. They elected to keep ‘Six Degrees’ as the project architects, and conservation architect Michael Taylor. Their purchase included the blocked off dress circle lobbies as well as the main auditorium and the 1960s foyer, and the renovation plans sought to re connect all the foyer areas (including demolishing a concrete floor that subdivided the dress circle lobby in two), as well as giving the building an overall safety upgrade, and disabled access. The budget for this work was $2,200,000 and included audio visual installations and theatre lighting systems, some restitution of the coloured lighting of the ceiling and new lift and disabled access. In 2005, RMIT announced that the theatre a A$190,000 grant towards further repairs to the crystalline ceiling. Free public tours were held from 2000 to 2010, ending due to dwindling participants. In 2014, the work needed to restore The Capitol Theatre became so substantial that the building closed to the public. In 2017, an appeal was launched by RMIT to reactivate the landmark. At the same time, the owners of the arcade decided to employ Six Degrees to refurbish the arcade in a complementary fashion, completed in May 2019. This was to be the first full restoration of the iconic venue, with new services, upgraded access including a disabled lift, new seating, and state of the art projection equipment for all media. All the decorative plaster in the auditorium and foyers was cleaned, repaired and repainted, carpets recreated based on original samples, and the decision was made to replace the hard to maintain coloured globe lighting of the main auditorium with LED lighting, able to be programmed in an infinite variety of configurations and sequences. The restored theatre opened on 3 June 2019 to great fanfare. After 54 years the original Wurlitzer organ, named "Eliza" was returned to The Capitol from Dendy Cinemas Brighton in 2021. RMIT University and the organ’s owner, the Theatre Organ Society of Australia, are raising $500,000 to fund its reinstallation.