Кіріспе

Саяхаттаған гном немесе көшпенді гном – саяхатқа алып шығылып, танымал орындардың алдында суретке түсірілген бақша гномы. Мұндай іс-әрекет "гноминг" деп аталады. Кейбір жағдайлар ұлттық және халықаралық жаңалықтарға айналды, онда адамдар бақшадан гномды ұрлап алып, оның иесіне әзіл ретінде гномның суреттерін қайтармас бұрын жіберіп тұрады. Франциядағы Garden Gnome Liberation Front қауымдастығы гномды басқа адамдардың мүлкінен ұрлауды, оны қайтару ниеті болмай, гномдарды "босату" және "жабайы табиғатқа қайтару" деген мақсаттарының бір бөлігі деп санайды, бұл кейде қылмыстық айыптарға, түрме жазасына немесе айыппұл төлеуге әкеліп соқтырады.

Шығу тегі

Саяхатшы гном туралы идея 1970 жылдары Генри Сандерленд Антарктидада саяхаттап жүргенде өзінің бақша гномдарын, оларды Гарри және Чарли деп атаған кезде туындады. Саяхатшы гномды қамтитын әзілдің ең алғашқы тіркелген жағдайы 1986 жылы Австралияда болды, Сидней Morning Herald газеті «Шығыс қалашығының гном иесі демалыс күндері гномы ұрланғанын байқағанда қатты ренжіді. Оның орнына мына хат табылды: «Жақын анам, енді жалғыздыққа шыдай алмаймын. Әлемді көруге кеттім. Уайымдамаңыз, жақын уақытта қайтып келемін. Сүйіспеншілікпен, Билбо xxx». Осыған ұқсас, ертерек гномды ұрлау оқиғасы Англияның Линкольншир округіндегі Стамфорд қаласында болды.

Саякатшы жұлдыздың әзілі

Бір қызықты әзіл пайда болды, ол кейде ұлттық жаңалықтарға шықты. Онда адамдар біреудің бақшасынан гномды ұрлап алып, кейін иесіне гномның суреттерін және кейде гномның өзі жазғандай болатын құпия хабарламаларды жібереді. Содан кейін оны қайтарып береді. Бұл саяхаттаушы гном әзілінің ең танымал мысалы 2005 жылы болды. Колледж студенттері тобы Вашингтон штатының Редмонд қаласындағы үйден "Гном Северсон" деп аталған бақша гномын алып, оны Калифорния мен Невадаға саяхатқа алып кетті. Гном Северсон ұлттық жаңалықтарға айналды, себебі топ жанармай құю станциясында әйгілі әлеуметтік желі қолданушысы Пэрис Хилтонмен кездесті, ол гноммен бірге суретке түсті, бұл сурет People журналында жарияланды. Апталық сапардың соңында достары гномды "Гномның 2005 жылғы көктемгі демалысы" деген атпен фотоальбоммен бірге иесінің үйінің алдына атын жасыра қайтарып берді. Альбомда People журналы және Голливуд, Сан-Франциско және Лас-Вегас қалаларындағы гномның басқа да суреттері болды. Иесі гномның жоғалғанын үйіне қайтарылғанға дейін байқамаған еді, ол "Good Morning America" бағдарламасында сұхбат берді. ABC News хабарлағандай, иесі 2005 жылдың мамыр айында гномды фотоальбоммен бірге eBay арқылы 360 долларға сатуға шешім қабылдады, себебі ол бұқаралық ақпарат құралдарының көп назарынан шаршады. Бірақ 2006 жылдың ақпан айында гномды иесінің достары eBay арқылы жасырын түрде сатып алғаны белгілі болды. Олар оның суретін Канада, Мексика, Италия және Таиланд сияқты елдерде түсіріп, саяхаттарын жалғастырды. Екінші рет қайтарылғаннан кейін, бастапқы иесі оны "қайтып келген гном" деп атап, оны сақтап қалуға және оны қайтадан eBay-де сатпауға шешім қабылдады.

Танымал мәдениетте

Саяхатшы гном әдемі 1995 жылдың мамыр айында британдық «Коронация көшесі» телесериалында басталды, онда Уилтондар алғаш рет гномының жоғалғанын байқады (3853-ші эпизод), содан кейін Истборннан сол гном жібергендей сезім тудырған пошткарт алды (3855-ші эпизод). Бұл әзіл «Амели» (2001) фильмінде одан әрі танымал болды, онда басты кейіпкер әкесін әлемді аралау арманына итермелеу үшін оның бақша гномын ұрлап, әуе хостесса досының көмегімен оның суреттерін әлемнің түкпір-түкпірінен жіберді. Саяхаттаушы гном тақырыбы кейінірек Travelocity компаниясының «Гномым қайда?» атты жарнамалық кампаниясының негізі болды. Лора Франкостың «The Garden Gnome Freedom Front» (2005) атты қысқа фантастикалық әңгімесі, Л. Спраг де Кампқа арналған «The Enchanter Completed: A Tribute Anthology for L. Sprague de Camp» антологиясында жарияланды, бұл әдеттің мистикалық жағын зерттейді. Саяхатшы гном бірнеше бейне ойындарда пайда болды. Мысалы, «Sims» компьютерлік ойындары сериясында қайта-қайта кездесетін «Пасха жұмыртқасы» ретінде қолданылды, мысалы «Sim City 3» (1999) және «The Sims 3» (2009) ойындарында әртүрлі бақша гномдары пайда болып, күн сайын орнын ауыстырады немесе қозғалады, ал «Sim City 4» (2004) ойынында гномдар ойынның құрылысқа арналған нысандарында көрінеді. «The Sims 4: Seasons» ойынында бақша гномдары түрлі мерекелерде кездейсоқ түрде пайда болады, ал ойыншының міндеті оларды кофе, жеміс пирогы, салат, ойыншық немесе болашақ куб сияқты әртүрлі заттармен қуанту болып табылады. «Half Life 2: Episode Two» (2007) бейне ойынында ойыншылар, ойынның көп бөлігінде оны алып жүргеннен кейін, бақша гномын ракетада ғарышқа ұшырғаны үшін арнайы жетістік алды. 2020 жылдың қараша айында «Half Life 2: Episode Two» ойынындағы бақша гномының көшірмесі Rocket Lab Electron ракетасымен төменгі Жер орбитасына ұшырылды. «Gnonstop Gnomes» – Android және iOS құрылғылары үшін жасалған мобильді қосымша, ол пайдаланушыларға саяхат суреттеріне виртуалды гномдардың суреттерін қосып, оларды достарымен бөлісуге мүмкіндік береді.