Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Византиялық дәстүрлі Шығыс католик шіркеуі
Byzantine Rite Eastern Catholic Church
Беларусь грек католик шіркеуі, немесе Беларусь Византиялық католик шіркеуі – Қасиетті Тақпен толық бірлікте болатын 23 Шығыс католик sui iuris жеке шіркеулердің бірі. Ол Беларусьте Брест одағының және Русь униат шіркеуінің мұрагері болып табылады.
The Belarusian Greek Catholic Church, or the Belarusian Byzantine Catholic Church, is one of the 23 Eastern Catholic sui iuris particular churches that are in full communion with the Holy See. It is the heir within Belarus to the Union of Brest and the Ruthenian Uniate Church.
Тарих
Брест одағы (1595–96) арқылы Рим кафедрасымен толық қарым-қатынасқа кірген және шіркеу славян тілінде византиялық литургиясын сақтап қалған христиандардың көпшілігі алғашқыда белорустер болды. Ұлы Герцогстықта протестантизмнің күшеюі және 1589 жылы тәуелсіз Патриархат ретінде құрылған Ресей православие шіркеуінің артқан ықпалы – белорус иерархтарының Риммен одақ құруына себеп болған факторлардың екеуі еді. Тіпті 1700 жылдар шамасында украиндықтар одаққа қосылғаннан кейін де белорустер осы топтың шамамен жартысын құрады. Тарихшы Анатолий Тарас айтқандай, 1795 жылы Белоруссиядағы христиандардың 80 пайызы грек-католиктері, 14 пайызы латын католиктері және 8 пайызы православиеліктер болды. Брест, Полоцк, Смоленск және Пинск қалаларында төрт униат епархиясы болды, ал белорус униат шіркеуі өзінің екі жақты шығыс және батыс мұрасының үйлесімінен туған ерекше ритуалдарын және әдет-ғұрыптарын дамытты. Лео Киска (1668–1728) сияқты жоғары лауазымды шенеуніктер мен басқа дін қызметкерлері өз уағыздарында ғана емес, жазбаларында да халық тілін қолданды. Гимндер (кантички), әндер (каладки) және дұғалар, сондай-ақ катехизис белорус тілінде оқылды және үйретілді. Хор, әнші және тіпті органға арналған белорус шіркеу музыкасының толық жиынтығы қалыптасты. Поляк тілінің кең таралуы кезінде Униат шіркеуі белорус ұлттық мәдениетінің сақталуында құнды рөл атқарды.
The Christians who, through the Union of Brest (1595–96), entered full communion with the See of Rome while keeping their Byzantine liturgy in the Church Slavonic language, were at first mainly Belarusian. The rise of Protestantism in the Grand Dutchy and the growing power of the Russian Orthodox Church, which in 1589 was erected as an independent Patriarchate, were two of the factors which led the Belarusian hierarchs to accept Union with the See of Rome. Even after further Ukrainians joined the Union around 1700, Belarusians still formed about half of the group. According to the historian Anatol Taras, by 1795, around 80% of Christians in Belarus were Greek Catholics, with 14% being Latin Catholics and 8% being Orthodox. Four Uniate bishoprics existed in Brest, Polatsk, Smalensk and Pinsk and the Belarusian Uniate Church developed the individuality of its ritual and customs, as a blend of its dual Eastern and Western heritage. Prelates such as Leo Kiska (1668 1728) and other clergy used the vernacular, not only in their sermons, but also in their writings. Hymns (kantyčki), carols (kaladki) and prayers, as well as the catechism, were recited and taught in Belarusian. A whole corpus of Belarusian Church music for choir, cantor and even organ was evolved. In an age of increasing polonisation, the Uniate Church played an invaluable role in preserving the integrity of Belarusian national culture.
Ресей империясы
Польша мен Литваның бөлінуі және бүкіл Беларусьтің Ресейге қосылуы, Ресей Православ шіркеуінің айтуынша, көптеген белорустар (1553 діни қызметкер, 2603 приход және 1 483 111 адам) 1795 жылдың наурызына дейін Ресей Православ шіркеуіне бірікті. Бірақ басқа бір дерек мұны жоққа шығарады, себебі ол 1772 жылы Ресей билігіне өткен приходтардың санын тек "800-нен астам" деп көрсетеді, яғни көптеген діни қызметкерлер мен адамдар Риммен рухани байланыста қалды. 1812 жылы Беларусьтегі Наполеон жорығы кезінде көптеген белоруссиялық приходтар униаттық рәсімге қайта оралды, бірақ француз әскері жеңілгеннен кейін бірнеше епископ лауазымынан алынды және күштеп орыстандыру саясаты қайта жанданды. Патша Николай I билікке келгеннен кейін репрессиялық шаралар күшейді. 1826 жылы униаттық құлшылық кітаптарын сатуға тыйым салынды. 1830-1831 жылдардағы қараша көтерілісінің сәтсіз аяқталуынан және одан кейін белорус қоғамындағы ықпалды католик дворяндығының әлсіреуінен соң, шіркеудің үш епископы (Жозеф Семашко басшылығымен) 21 діни қызметкермен бірге 1839 жылдың ақпанында Полацк қаласында 25 наурызда синодты шақырды. Осылайша, ресми түрде 1 600 000 христиан және 1 305…
The partition of Poland–Lithuania and the incorporation of the whole of Belarus into Russia led, according to the Russian Orthodox Church, many Belarusians (1,553 priests, 2,603 parishes and 1,483,111 people) to unite, by March 1795, with the Russian Orthodox Church. Another source seems to contradict this, since it gives the number of parishes that came under Russian rule in 1772 only as "over 800", meaning that many priests and people remained in communion with Rome. During the Napoleonic campaign in Belarus in 1812, a large number of Belarusian parishes reverted to the Uniate rite but after the defeat of the French several bishops were deprived of their sees and a fresh policy of enforced russification was initiated. Repressive measures were increased after the accession of Tsar Nicholas I. In 1826 the sale of Uniate service books was prohibited. After the unsuccessful 1830–1831 November Uprising against Russian rule and the subsequent removal of the predominantly Catholic local nobility from influence in Belarusian society, the three bishops of the Church (led by Joseph Semashko), along with 21 priests, convoked in February 1839 a synod that was held in Polatsk on 25 March 1839. This officially brought 1,600,000 Christians and either 1,305
Дегенмен, кейбір діни қызметкерлер мен жамағат мүшелері қосылудан бас тартты. Ресей мемлекеті 1840 жылдары мүліктің көп бөлігін Православ шіркеуіне берді. Қарсылық көрсеткен діни қызметкерлер мен шіркеу қызметкерлері Солтүстік Ресейдегі монастырлар мен жазалау орындарына жер аударылды, Австрияның Галициясына эмиграциялады немесе қазір тыйым салынған дінді жасырын түрде өнерлеуді таңдады. Беларусьдің униат шіркеуіне жасалған қысым 1863 жылғы көтерілістің себептерінің бірі болды және көтерілістің белорус жерлеріндегі жетекшісі Кастус Калиновский үшін ұранға айналды.
However, some priests and faithful still refused to join. The Russian state assigned most of the property to the Orthodox Church in the 1840s. Recalcitrant priests and parish clerks were deported to monasteries and penal colonies in Northern Russia, emigrated to Austrian Galicia or chose to practise in secret the now forbidden religion. Resentment over the suppression of the Belarusian Uniate Church was one of the causes of the 1863 Uprising and used as a rallying cry by the uprising's leader on Belarusian lands Kastus Kalinoŭski.
Қырғи қабақ соғыс
Содан бері Беларусьтегі Византия католиктері туралы ақпарат Римге өте аз жеткенімен, олардың арасынан босқындар Батыс Еуропада (Париж, Лондон және Лувен) және Америка Құрама Штаттарының кейбір аймақтарында, әсіресе Чикагода орталықтар құрды. 1947 жылдан бастап Лео Харошка Парижде «Божым Шляхам» (Божым Шляхам) деп аталатын діни және мәдени журналды жариялай бастады, ол 1960 жылдан 1980 жылдың соңына дейін Лондонда шығарылды. Лондонда Александр Надсон 1970 жылдары Византиялық құдай қызметі мәтіндерін белорус тіліне аударуды бастады. Осы еңбектің арқасында 1990 жылы Беларусьте алғашқы грек-католик приходтары құрылып, олар осы мәтіндерді өз ұлттық тілінде дереу пайдалана алды. 1990 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыстан бері алғашқы грек-католик приходы тіркелді, ал 1991 жылдың басында Ян Матусевич Минсктегі пәтерінде құдай қызметін өткізе бастады. Кейіннен ол Беларусьтегі барлық грек-католик приходтарының басшысы болып тағайындалды және 1998 жылы қайтыс болды.
While from then on very little information about the Byzantine Catholics in Belarus could reach Rome, refugees from among them founded centres in western Europe (Paris, London and Louvain) and in parts of the United States of America, especially in Chicago. From 1947, Leo Haroshka initiated in Paris a pastoral and cultural periodical called Bozhym Shliakham (Божым Шляхам), which was published from 1960 to the end of 1980 in London. In London also, Alexander Nadson began translating the Byzantine liturgical texts into the Belarusian language in the 1970s. Thanks to this work, when in 1990 the first Greek Catholic parishes could be organized in Belarus, they were able immediately to use these texts in their national language. September 1990 saw the registration of the first Greek Catholic parish since the Second World War, and in early 1991 Jan Matusevich began to celebrate the liturgy in his Minsk apartment. He was later put in charge of all the Greek Catholic parishes in Belarus, and died in 1998.
Беларусь Республикасы
1992 жылы Беларусьте үш дін қызметкері және екі диакон белорусь тілінде Византиялық литургияны өткізді. Сол жылы Беларусь мемлекеттік университеті жүргізген сауалнама бойынша Минскіде 10 000 адам өзін грек-католик деп атады. 1993 жылға қарай Беларусьтегі грек-католиктердің саны 100 000-ға жеткені естілді. Елдің барлық аймағына таратылғанда, бұл дерек, әсіресе интеллигенция мен ұлттық санасы жоғары жастар арасында, шамамен 120 000 белорустың грек-католик шіркеуінің қайта жандануын қолдайтынын көрсетеді. Діни қызметкерлер мен шіркеулердің жетіспеуі салдарынан бұл қызығушылық шіркеуге мүше болуға әкелмеді. Екі приходтың ғимараты шағын болды. Ал қалғандарының кейбірінде ораториясы бар пасторлық орталықтар болды. 2023 жылдың наурыз айында Папа Франциск Беларусьде византиялық обрядты жақтаушылар үшін апостолдық басқарма құрды және бұрынғы апостолдық визитатор болған Митр архимандрит Ян Сергиус Гаек, M.I.C. (епископ дәрежесі жоқ) апостолдық басқарушы болып тағайындалды. Шетелдегі 2000-ға жуық белорусь грек-католиктері 2015 жылы қайтыс болғанға дейін Митр протопресвитер Александр Надсонның қамқорлығында Апостолдық визитатордың бағынысында болды. Басты орталықтар – Лондондағы Әулие Кирилл Турау және Белорусь халқының барлық қасиетті қамқоршылары шіркеуі мен 2003 жылы құрылған Антверпендегі приход. 1955 жылдан 2003 жылға дейін болған Чикагодағы Мәсіх Құтқарушы шіркеуін Иоанн Златоуст Тарасевич құрды және оған орыс грек-католик шіркеуінің танымал тарихшысы, диакон Василий фон Бурман қызмет етті. Мәсіх Құтқарушы шіркеуі кейін Уладимир (Владимир) Тарасевичтің өліміне дейін оның үй шіркеуі болды, содан кейін ол жергілікті латын католик шіркеуінің басшылығына берілді, ол алдымен Жозеф Чируды, содан кейін Джон Макдоннеллді әкімшілікке тағайындады. 1996 жылдың 7 қыркүйегінде бұл приходта АҚШ-тағы алғашқы белорусь диаконы болып тағайындалған Князь Майкл Хаскидің (EOHS) диакондыққа бекітілуі болды. Майкл шіркеуде Чикаго архиепископы, кардинал Фрэнсис Джорджтың 2003 жылдың 20 шілдесінде жапқанға дейін қызмет етті.
By 1992, three priests and two deacons in Belarus were celebrating the Byzantine liturgy in Belarusian. The same year, a survey by Belarus State University found that 10,000 people in Minsk identified themselves as Greek Catholics. By 1993, it was estimated that the number of Greek Catholics in Belarus had grown to 100,000. Extrapolated to the country as a whole, this was interpreted to mean that, especially among the intelligentsia and nationally conscious youth, some 120,000 Belarusians were in favour of a rebirth of the Greek Catholic Church. Because of the lack of priests and churches this interest did not lead to membership. Two of the parishes had small churches. Some of the others had pastoral centres with an oratory. In March 2023, Pope Francis erected the apostolic administration for faithful of Byzantine rite in Belarus, appointing the Rt. Rev. Mitred Archimandrite Jan Sergiusz Gajek, M. I. C., (until then apostolic visitator) as apostolic administrator without episcopal rank. Belarusian Greek Catholics abroad, numbering about 2,000, were under the care of Mitred Protopresbyter Alexander Nadson as Apostolic Visitator until his death in 2015. The chief centres are the Church of St Cyril of Turau and All the Patron Saints of the Belarusian People in London and parish in Antwerp (constituted in 2003). A parish in Chicago, that of Christ the Redeemer, existed from 1955 to 2003. It was founded by John Chrysostom Tarasevich and was served by Deacon Vasili von Burman; the noted historian of the Russian Greek Catholic Church. Christ the Redeemer was later the home parish of Uladzimir (Vladimir) Tarasevich until his death, after which it was administered by the local Latin Catholic ordinary, who appointed first Joseph Cirou and then John Mcdonnell as administrators. On 7 September 1996, the parish had seen the ordination of Prince Michael Huskey, EOHS as the first Belarusian deacon in the United States. Michael served in the parish until it was closed by Cardinal Francis George, Archbishop of Chicago, on 20 July 2003.