Көне Рим құқығында сайлау жемқорлығы және оның музыкалық қолданылуы

Кіріспе

Ежелгі Рим заңдарында саяси сыбайлас жемқорлық қылмысы – музыкалық қолдану

Ежелгі Рим заңдарында амбитус саяси сыбайлас жемқорлық қылмысы болды, көбінесе кандидаттың пара беру немесе басқа да жұмсақ күш түрлері арқылы сайлау қорытындысына (немесе бағытына) әсер ету әрекеті. Латын сөзі "амбиция" ағылшын тіліндегі сөздің де бастапқы мағынасы болып табылады; амбитус – "айналып өтіп, өзін немесе өзінің қолдаушыларын халыққа мақтау" процесі, ол этикалық емес артық әрекеттерге алып келуі мүмкін. Іс жүзінде, мемлекеттік лауазымдағы тұлғаны амбитусқа айыптау – саяси қарсыласты әлсіретудің жиі қолданылатын тәсіліне айналды. Lex Baebia сайлауда пара алуды қылмыстық қылған алғашқы заң болды, ол М. Баэбий Тамфил б.з.д. 181 жылы консулдығы кезінде қабылданды. Римнің алғашқы шектеу заңының өткен жылы қабылдануы екі заңның да байланысты екенін көрсетеді; екеуі де билік жүргізіп отырған топтар арасындағы байлық пен мәртебе арасындағы теңсіздікті шектеуге бағытталған. Пара алуға құмарлық дәстүрлі меценаттық-клиенттік қарым-қатынастың сайлауда жеңіске жету үшін жеткілікті дауыс жинауға жеткіліксіз екенін көрсетеді. Ambitus сөзі сайлау жемқорлығы үшін қолданылатын жалпы термин; айыпталушылар нақты заң бойынша (lex) айыпталуы мүмкін. 2-ғасырдың б.з.д. грек тарихшысы Полибий, рим конституциясының жұмыс істеуі туралы маңызды дереккөз, карфагендіктер ашық түрде сыйлықтар ұсынып мемлекеттік лауазымға ие болса, Римде осы үшін жаза – өлім жазасы екенін айтады. Бұл амбитус кейбір жағдайларда мемлекетке қарсы қылмыс ретінде қарастырылуы мүмкін екенін көрсетеді. Цицеронның сөздерінің риторикалық тәсілдері, амбитус бойынша қандай да бір заң бойынша бастапқы айыпталу, мемлекеттік лауазымдағы тұлғаны жамандау немесе қорлау үшін қалай айналуы мүмкін екенін көрсетеді. Халықшыл саясаткерлер, әсіресе, халықтың құрметіне ие болу үшін айыпталуға бейім болды, ал амбитус төмен әлеуметтік статустағы адам сайлауда өзінен жоғары тұрған адамды жеңген кезде айтылуы мүмкін: "Nobilitas мәртебесіне ие емес үміткердің жеңісі амбитусқа қатысты айыптаманы бастау үшін жеткілікті себеп болып саналды". Императорлық дәуірде амбициялық саясаткерлер қажеттілік туындағанда рим магистраттарын тағайындауда бюрократтарға жол берді. Стоик философ Эпиктет (б.з.д. 1-2 ғасырлар) сайлау саясатының және амбитустың қаталдығынан жиренді:

In ancient Roman law, ambitus was a crime of political corruption, mainly a candidate's attempt to influence the outcome (or direction) of an election through bribery or other forms of soft power. The Latin word ambitus is the origin of the English word "ambition" which is another of its original meanings; ambitus was the process of "going around and commending oneself or one's protégés to the people," an activity liable to unethical excesses. In practice, bringing a charge of ambitus against a public figure became a favored tactic for undermining a political opponent. The Lex Baebia was the first law criminalizing electoral bribery, instituted by M. Baebius Tamphilus during his consulship in 181 BC. The passage of Rome's first sumptuary law the previous year suggests that the two forms of legislation are related; both were aimed at curbing wealth based inequities of power and status within the governing classes. The temptation to indulge in bribery indicates that the traditional patron client relationship was insufficient to gather enough votes to win election. The word ambitus for electoral corruption is a general term for the crime; defendants would have been charged under a specific statute (lex). The 2nd century BC Greek historian Polybius, a major source on the workings of the Roman constitution, makes the extravagant assertion that while Carthaginians acquire public office by openly offering gifts, the penalty at Rome for doing so is death. The point is perhaps that ambitus could be construed as treason under some circumstances. The rhetorical tactics of Cicero's speeches demonstrate how an initial charge of ambitus, under whatever statute, might devolve into an occasion for impugning or humiliating a public figure. Popularist politicians were particularly vulnerable to charges of currying favor with the masses, and ambitus might be alleged when a man of lower social rank defeated his superior in an election: "The defeat of a candidate boasting nobilitas by another not in possession of such standing appears to have been sufficient grounds for initiating a charge of ambitus." During the Imperial era, the ambitious politician yielded of necessity to the bureaucrat in the holding of Roman magistracies. The Stoic philosopher Epictetus (1st–2nd centuries AD) recoiled from the rough and tumble of electoral politics and ambitus:

Осы зор және беделді лауазымдар мен құрметтер үшін сіз басқа адамның құлдарының қолын сүйесіз – және осылайша өзі еркін емес адамдардың құлына айналасыз. Егер консул болғыңыз келсе, ұйқыңызды жоққа шығарып, айналып жүгіріп, адамдардың қолын сүйіп, басқа адамдардың есіктерінде шіріп, көптеген адамдарға сыйлықтар жіберіп, кейбіреулеріне күнделікті сыйлықтар (xenia) беруіңіз керек. Ал нәтижесі қандай? [[Fasces]]

Құзырындағы лауазымды тұлғаны пара беру de repetundae заңдарымен реттелді; провинциялық губернаторлар мұндай айыптамаларға әсіресе осал болды.

Терминология

Үміткерді өтініш беруші, ал оған қарсыласын бәсекелес деп атады. Кандидат (candidatus) оның форумдар мен Март алаңында сияқты, жұрт алдында, ақ түсті (candidus) тога киіп, өз азаматтарының алдында пайда болуынан шыққан атау. Мұндай жағдайларда кандидатқа оның достары (deductores) ілесіп, немесе одан кейін кедей азаматтар (sectatores) қатысып, олар өздерінің жақсы ниеттерін немесе көмегін басқаша көрсетуге мүмкіндік таппады. "Assiduitas" сөзі кандидаттың Римде үнемі болуын және оның үнемі өтініш етуін білдірді. Кандидат, айналып өту кезінде немесе серуендеу кезінде, оған кездесетін адамдардың есімдерін айтатын номенклатормен бірге жүрді; осылайша кандидат оларға есімдерімен сөйлеуге мүмкіндік алып, сайлаушыларға жалпы қанағаттандырарлық тікелей емес мақтау айта алды. Үміткер сөзін қол алысумен (prensatio) толықтыратын. "Benignitas" термині көңіл көтерулер немесе тойлар сияқты кез келген түрдегі сыйлықтарды қамтиды. Кандидаттар кейде Римнен шығып, азаматтардың дауыс беру құқығы бар колониялар мен муниципалитеттерге баратын; осылайша Цицерон консулдыққа кандидат болған кезде Цизальпин қалаларын аралауды ұсынды. Бірнеше қылмыстық заңдардың нысаны болған "ambitus" жалпы термин ретінде екі түрді қамтиды: "ambitus" және "largitiones" (пара алу). Цицерон "liberalitas" және "benignitas" ұғымдарын рұқсат етілген нәрселер ретінде, ал "ambitus" және "largitio" ұғымдарын заңсыз нәрселер ретінде бір-біріне қарсы қойды. Грек жазушыларында "ambitus" сөзі δεκασμός (dekasmos) деп аталады. Дауыстар үшін ақша төленді; және құпиялылықты қамтамасыз ету және сайлаушыны сенімді ету үшін "interpretes" келісім жасасу үшін, ақшаны төлеуге дейін сақтау үшін "sequestres" және оны бөлу үшін "divisores" атты адамдар жұмыс істеді. "Ambitus" қылмысы қоғамдық соттардың қарауына жататын мәселе болды және оған қарсы көптеген заңдар қабылданды. Ең ерте заң сайлауға (б.з.д. 432 ж.) қатысты, ол киімге "ақ түс қосуға" тыйым салды. Бұл киімге ақ белгі немесе нысан қоюды білдірді, бұл адамның кандидат екенін көрсетеді. Заңның мақсаты "ambitio" – сайлау науқаны үшін айналып өтуді тежеу болды, оның орнына кейіннен "ambitus" қолданылды. Дегенмен, сайлау науқаны кезінде ақ киім кию әдеті болды және осыдан "candidatus" термині өтініш берушіге қатысты қолданыла бастады.

A candidate was called petitor, and his opponent with reference to him, competitor. A candidate (candidatus) was so called from his appearing in the public places, such as the fora and Campus Martius, before his fellow citizens, in a whitened (candidus) toga. On such occasions, the candidate was attended by his friends (deductores), or followed by the poorer citizens (sectatores), who could in no other manner show their good will or give their assistance. The word assiduitas expressed both the continual presence of the candidate at Rome, and his continual solicitations. The candidate, in going his rounds or taking his walk, was accompanied by a nomenclator, who gave him the names of such persons as he might meet; the candidate was thus enabled to address them by their name, an indirect compliment which could not fail to be generally gratifying to the electors. The candidate accompanied his address with a shake of the hand (prensatio). The term benignitas comprehended generally any kind of treating, such as shows or feasts. Candidates sometimes left Rome and visited the coloniae and municipia, in which the citizens had the suffrage; thus Cicero proposed to visit the Cisalpine towns, when he was a candidate for the consulship. That ambitus, which was the object of several penal enactments, taken as a generic term, comprehended the two species — ambitus and largitiones (bribery). Liberalitas and benignitas are opposed by Cicero, as things allowable, to ambitus and largitio, as things illegal. The word for ambitus in the Greek writers is δεκασμός (dekasmos). Money was paid for votes; and in order to ensure secrecy and secure the elector, persons called interpretes were employed to make the bargain, sequestres to hold the money until it was to be paid, and divisores to distribute it. The offence of ambitus was a matter which belonged to the judicia publica, and the enactments against it were numerous. The earliest enactment that is mentioned simply forbade persons "to add white to their dress", with a view to an election (432 BC). This seems to mean using some white sign or token on the dress, to signify that a man was a candidate. The object of the law was to check ambitio, the name for going about to canvass, in place of which ambitus was subsequently employed. Still the practice of using a white dress on occasion of canvassing was usual, and appears to have given origin to the application of the term candidatus to one who was a petitor.

Заңдар мен шектеулер

Lex Poetelia (б.з.д. 358) кандидаттарға базар күндері сайлау науқаны жүргізуге және елдегі адамдар жиналатын жерлерге баруға тыйым салды. Заң негізінен жаңадан келгендердің (novi homines) талаптарын тексеру үшін қабылданды, оларға ақсүйектер қызғанышпен қарады. Lex Cornelia Baebia (б.з.д. 181) бойынша, амбитус қылмысы үшін сотталғандар он жылға кандидат болуға құқығынан айырылды. Lex Acilia Calpurnia (б.з.д. 67) сайлаушыларға сыйлық беру және осы сияқты басқа да іс-әрекеттерді тоқтатуға бағытталған: жазасы айыппұл төлеу, Рим Сенатынан шеттету және мемлекеттік лауазымды мәңгілікке иеленуге тыйым салу болды. Lex Tullia Ацилия Калпурнияның жазаларын күшейту мақсатымен Цицерон консулдығында (б.з.д. 63) қабылданды. Осы заң бойынша жаза – он жылдық жер аудару. Бұл заңға сәйкес, кандидат болғанға дейін екі жыл бойы қоғамдық ойын-сауықтарды ұйымдастыруға тыйым салынды. Сондай-ақ, кандидаттарға оларға сүйеніп, олардың жанында жүру үшін адамдарды жалдауға тыйым салынды. Лициний Красс пен Кн. Помпей Магнус (б.з.д. 55) Lex Licinia заңын қабылдады. Бұл заң, De Sodalitiis деп аталатын, пара алуға қарсы бұрынғы заңдарды өзгертпеді, бірақ ол арнайы бір сайлау науқаны әдісіне бағытталды, ол агенттерді (sodales) жұмысқа алып, тайпа мүшелерін кішігірім топтарға бөліп, еңбек бөлінісі арқылы дауыстарды тиімдірек қамтамасыз етуден тұрды. Тайпа мүшелерін осылай бөлу decuriatio деп аталды. Бұл дауыстарды жақсырақ қамтамасыз етудің айқын тәсілі болды. Lex Licinia бойынша сот процестерінде судьяларды тағайындау тәртібі де осы заңмен реттелді. Олар Judices Editicii деп аталды, себебі айыптаушы немесе прокурор төрт тайпаны ұсынды, ал айыпталушы олардың біреуін қабылдамауға құқылы болды. Судьялар қалған үш тайпадан таңдалып алынды, бірақ олардың қалай таңдалғаны толыққанды белгілі емес. Lex Licinia бойынша жаза – жер аудару, бірақ қаншалықты мерзімге екені белгісіз. Lex Pompeia (б.з.д. 52), Помпей сол жылдың бір бөлігінде жалғыз консул болған кезде қабылданды, сол кездегі және жоспарланған сот процестері үшін қабылданған шара болған сияқты. Ол судьяларды тағайындау тәсілін реттеді және іс жүргізуді қысқартты. Римде Юлий Цезарь билікке келген кезде, ол кейбір үміткерлерді халыққа ұсынды, олар оның ұсынысын орындады. Консулдыққа қатысты мәселеде ол тағайындамаларды өз қалауынша басқарды. Lex Julia de Ambitu Август тұсында (б.з.д. 18) қабылданды және пара алуда кінәлі деп танылғандарды бес жылға қызметтен шеттетуді қарастырды. Бірақ жаза бұрынғы заңдардағы жазалардан жеңіл болғандықтан, олар толық немесе ішінара жойылды деп қорытуға болады. Тағы бір Lex Julia de Ambitu (б.з.д. 8) б.з.д. 18 жылғы заңға түзетулер енгізу үшін қабылданды. Кандидаттар сайлау науқаны алдында белгілі бір сомада ақша депозіттеуі керек болды, егер олар пара алуда кінәлі деп танылса, ол ақша қайтарылмайтын еді. Егер кандидат зорлық-зомбылық көрсетсе, ол жер аударылуға (aquae et ignis interdictio) ұшырар еді. Август тұсында сайлаудың халықтық формалары сақталды. Тиберий тұсында олар тоқтатылды. Тацит: "Комиция кампустан сенатқа, патриктерге ауыстырылды" деп жазды. Кандидаттарды таңдау сенаттың қолында болса да, пара мен сыбайлас жемқорлық сайлауға әсер етті, бірақ амбитус атауы енді қолданылмайды. Бірақ көп ұзамай мемлекеттік лауазымдарға тағайындау императорлардың қолына көшті. Римдік магистраттар мен халық бұрынғы маңыздылығын жоғалтып, тек көлеңкеге айналды. Императорлық кезеңдегі римдік заңгер (Модестин) Джулия Лекс де Амбиту туралы айтып: "Бұл заң қазір қалада қолданылмайды, өйткені магистраттарды құру – принципстің ісі, халықтың қалауына байланысты емес; бірақ егер муниципалистегі біреу осы заңға қарсы әрекет етсе, sacerdotium немесе magistratus үшін сайлау науқаны жүргізсе, ол сенат шешімі бойынша қорлықпен жазаланады және 100 алтын айыппұл төлейді". Тізімделген заңдар, кем дегенде, олардың барлығы сақталған, қабылданған барлық заңдар болып табылуы мүмкін. Пара алуды тоқтату туралы заңдар дауыс беру ашық болған кезде қабылданды; және олар Lex Gabinia (б.з.д. 139) арқылы халық сайлауларында жасырын дауыс беру енгізілгеннен кейін де қабылданды. Рейн: "Бұл өзгеріс сайлаушылардың бақылауын жоқ етті және пара алғандарды пара алмағандардан ажырату мүмкін болмайды" дейді. Қазіргі заманда жасырын дауыс беру пара алуды болдырмайды деген пікір бар, және бұл практиканы азайтуы мүмкін, бірақ тоқтатпайды. Рейннің дауыстың құпия болуы пара алғандарды пара алмағандардан ажыратуды қиындатады деген пікірі ақылға сыймайды; өйткені адамның дауысын білу пара алудың дәлелі емес. Пара үшін дауыс беруге жаза қарастырылмағанын атап өткен жөн. Барынша дәлелдеуге болатын нәрсе – пара алуға көмектескен divisores немесе басқа да адамдар жазаланған. Бірақ бұл осы мәселеге қатысты дұрыс: пара беруші мен оның агенттері жазаланды, бірақ пара алған адам жазаланбады. Сондықтан Рейн, бұл екі мәселені Lex Tullia аясында біріктіріп, "Тіпті кандидаттардан ақша алғандар немесе олардың атынан оны таратып бергендер де жазаланды" деседі, ол екі түрлі нәрсені біріктіріп айтады. Ұсынылған Lex Aufidia кандидаттар ақша уәде беріп, оны төлемесе, жазаланбайтынын жариялауға дейін барды; бірақ егер ол ақша төлесе, онда ол әр тайпаға (жылдық?) 3000 сестерций төлеуге міндетті болар еді. Бұл абсурдты ұсыныс қабылданбады, бірақ жаза тек пара берушіге ғана қолданылатынын анық көрсетеді. Республика кезеңінде амбитусқа қатысты сот процестері көп болды. Цицеронның амбитуспен айыпталған Л. Муренаны қорғаған сөзі және Lex Licinia бойынша сотталған Кн. Планцийді қорғаған сөзі сақталған.

A Lex Poetelia (358 BC) forbade candidates canvassing on market days, and going about to the places in the country where people were collected. The law was passed mainly to check the pretensions of novi homines, of whom the nobiles were jealous. By the Lex Cornelia Baebia (181 BC), those who were convicted of ambitus were incapacitated from being candidates for ten years. The Lex Acilia Calpurnia (67 BC) was intended to suppress treating of the electors and other like matters: the penalties were fine, exclusion from the Roman Senate, and perpetual incapacity to hold office. The lex Tullia was passed in the consulship of Cicero (63 BC) for the purpose of adding to the penalties of the Acilia Calpurnia. The penalty under this lex was ten years' exile. This law forbade any person to exhibit public shows for two years before he was a candidate. It also forbade candidates hiring persons to attend them and be about their persons. In the second consulship of M. Licinius Crassus and Cn. Pompeius Magnus (55 BC) the Lex Licinia was passed. This lex, which is entitled De Sodalitiis, did not alter the previous laws against bribery; but it was specially directed against a particular mode of canvassing, which consisted in employing agents (sodales) to mark out the members of the several tribes into smaller portions, and to secure more effectually the votes by this division of labour. This distribution of the members of the tribes was called decuriatio. It was an obvious mode of better securing the votes. The mode of appointing the judices in trials under the Lex Licinia was also provided by that lex. They were called Judices Editicii, because the accuser or prosecutor nominated four tribes, and the accused was at liberty to reject one of them. The judices were taken out of the other three tribes; but the mode in which they were taken is not quite clear. The penalty under the Lex Licinia was exile, but for what period is uncertain. The Lex Pompeia (52 BC), passed when Pompeius was sole consul for part of that year, appears to have been rather a measure passed for the occasion of the trials then had and contemplated than any thing else. It provided for the mode of naming the judices, and shortened the proceedings. When C. Julius Caesar obtained the supreme power in Rome, he used to recommend some of the candidates to the people, who, of course, followed his recommendation. As to the consulship, he managed the appointments to that office just as he pleased. The Lex Julia de Ambitu was passed (18 BC) in the time of Augustus, and it excluded from office for five years those who were convicted of bribery. But as the penalty was milder than those under the former laws, we must conclude that they were repealed in whole or in part. Another Lex Julia de Ambitu was passed (8 BC) apparently to amend the law of 18 BC. Candidates were required to deposit a sum of money before canvassing, which was forfeited if they were convicted of bribery. If any violence was used by a candidate, he was liable to exile (aquae et ignis interdictio). The popular forms of election were observed during the time of Augustus. Under Tiberius they ceased. Tacitus observes, "The comitia were transferred from the campus to the patres," the senate. While the choice of candidates was thus partly in the hands of the senate, bribery and corruption still influenced the elections, though the name of ambitus was, strictly speaking, no longer applicable. But in a short time, the appointment to public offices was entirely in the power of the emperors; and the magistrates of Rome, as well as the populus, were merely the shadow of that which had once a substantial form. A Roman jurist, of the imperial period (Modestinus), in speaking of the Julia Lex de Ambitu, observes, "This law is now obsolete in the city, because the creation of magistrates is the business of the princeps, and does not depend on the pleasure of the populus; but if any one in a municipium should offend against this law in canvassing for a sacerdotium or magistratus, he is punished, according to a senatus consultum, with infamy, and subjected to a penalty of 100 aurei". The laws that have been enumerated are probably all that were enacted, at least all of which any notice is preserved. Laws to repress bribery were made while the voting was open; and they continued to be made after the vote by ballot was introduced at the popular elections by the Lex Gabinia (139 BC). Rein observes that "by this change the control over the voters was scarcely any longer possible; and those who were bribed could not be distinguished from those who were not." One argument in favour of ballot in modern times has been that it would prevent bribery; and probably it would diminish the practice, though not put an end to it. But the notion of Rein that the bare fact of the vote being secret would increase the difficulty of distinguishing the bribed from the unbribed is absurd; for the bare knowledge of a man's vote is no part of the evidence of bribery. It is worth remark that there is no indication of any penalty being attached to the receiving of a bribe for a vote. The utmost that can be proved is, that the divisores or one of the class of persons who assisted in bribery were punished. But this is quite consistent with the rest: the briber and his agents were punished, not the bribed. When, therefore, Rein, who refers to these two passages under the lex Tullia, says: "Even those who received money from the candidates, or at least those who distributed it in their names, were punished," he couples two things together that are entirely of a different kind. The proposed Lex Aufidia went so far as to declare that if a candidate promised money to a tribe and did not pay it, he should be unpunished; but if he did pay the money, he should further pay to each tribe (annually?) 3000 sesterces as long as he lived. This absurd proposal was not carried; but it shows clearly enough that the principle was to punish the briber only. The trials for ambitus were numerous in the time of the republic. The oration of Cicero in defence of L. Murena, who was charged with ambitus, and that in defence of Cn. Plancius, who was tried under the Lex Licinia, are both extant .