Бутринт ұлттық паркі: табиғат пен мәдени мұрасы

Кіріспе

Бутринт ұлттық паркі – Оңтүстік Албаниядағы Влоре округінде орналасқан ұлттық парк. Ол Саранда қаласының оңтүстігінде жатыр. Парк құрамында төбелі-жайпақ жерлер, тұщы сулы көлдер, батқылықтар, тұзды батпақтар, ашық далалар, қамысты тоғайлар және аралдар бар. Парктің табиғатты қорғаудағы маңызы 1200-ден астам түрлі жануарлар мен өсімдіктердің көптігінде көрінеді. Парктің міндеттеріне Бутринт көлі мен лагунасын, Виваридің табиғи арнасын, Ксамил аралдарын, сондай-ақ ежелгі цивилизациялардың құнды қалдықтарын қорғау кіреді. Бутринт стратегиялық тұрғыдан елдің оңтүстік шебіндегі Корфу бұғазының шығыс бөлігінде орналасқан. Парк Бутринт көлі мен Вивари арнасымен қоршалған жартыаралда жатыр. Арна көлді тар құмды тізбек арқылы Иони теңізімен байланыстырады. Теңізге жақын орналасқандықтан, паркте жеңіл жартараптық климат басым. Яғни, қыстары жұмсақ, ал жаздары ыстық және құрғақ болады. Бутринттің археологиялық мұрасы – елдегі ең маңызды археологиялық орындардың бірі, оның құрамында темір дәуірінен бастап орта ғасырға дейінгі әртүрлі артефакттар мен құрылыстар сақталған. Қала қабырғалары, кеш антикалық баптистерия, үлкен базилика, рим театры және екі сарай сияқты көптеген ескерткіштер бүгінгі күнге дейін жеткен. Ежелгі қала табиғи орманды аймақта орналасқан, оның күрделі экожүйесі жақын жердегі көл мен арнаға тәуелді. Алайда, Бутринттің ерекшелігі – мәдени ескерткіштер мен табиғи ортаның үйлесімділігінде. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) паркті ІІ санатқа жатқызды. 1992 жылы археологиялық орын ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енді. Лагуна Рамсар конвенциясы бойынша халықаралық маңызы бар ылғалды жер ретінде танылды. Сонымен қатар, Бутринт көлі – халықаралық маңызы бар құстар мен өсімдіктердің көптеген түрлеріне толы маңызды құс және өсімдіктер аймағы болып табылады.

National park and a tourist attraction in southwestern Albania

Butrint National Park is a national park in Vlorë County, southern Albania. It is located south of Sarandë. The park encompasses of hilly terrain with freshwater lakes, wetlands, salt marshes, open plains, reed beds and islands. The park's significance for conservation is reflected in the large number of species with over 1,200 different animals and plants. Its mandate includes the protection of the lake and lagoon of Butrint, the natural channel of Vivari, the islands of Ksamil and as well the archaeological site, that provides valuable remains of ancient civilisations. Butrint is strategically located in the eastern part of the Strait of Corfu in the extreme south of the country. It sprawls across a peninsula that is surrounded by Lake Butrint and Vivari Channel. The channel connects the lake to the Ionian Sea through a narrow sandy bar. Located in the direct proximity to the sea, the park experiences mild Mediterranean climate. This means that the winters are mild and the summers are hot and dry. The archaeological heritage of Butrint is one of the most important archaeological sites in the country, containing different artefacts and structures, dating from the Iron Age up until the Middle Ages. Numerous monuments are still extant including the city walls, a late antique baptistery, a great basilica, Roman theatre and two castles. The ancient city is situated within a natural woodland with a complex ecosystems which depends on the nearby lake and channel. Nevertheless, it is this combination of cultural monuments and natural environment which makes Butrint such a unique place. The International Union for Conservation of Nature (IUCN) has listed the park as Category II. In 1992, the archaeological site joined the UNESCO list of World Heritage Sites. The lagoon has been further recognized as a wetland of international importance by designation under the Ramsar Convention. Nevertheless, Lake Butrint is an Important Bird and Plant Area, because it abundant to significant bird and plant species of international importance.

Әкімшілік

Бутринт ұлттық паркі табиғи экожүйелер мен ландшафттарды, олардың өсімдіктер мен жануарлар қауымдастықтары мен тіршілік ету орындарын, сондай-ақ мәдени мұраны сақтау мақсатында 2000 жылғы 2 наурыздағы №82 жарлықпен құрылды. Парк аумағы бірнеше рет кеңейтіліп, 2005 жылы қазіргі көлеміне жетті. Оны Албанияның Сарранда қаласында орналасқан Қоршаған орта министрлігіне бағынышты дирекция басқарады. Парк мәдени мұраны басқарудың маңызды орталығына айналды және осы мұраны қалай басқаруға болатынының жарқын мысалы болды. Албандық мекемелердің, Бутринт қорының, Дүниежүзілік банк пен ЮНЕСКО-ның қолдауымен жағдай жақсартылып, 2005 жылы ЮНЕСКО бұл орынды Дүниежүзілік мұра тізіміндегі қауіпті орындар тізімінен шығарды. Парк Мәдениет министрлігі ЮНЕСКО, ICCROM және ICOMOS ұйымдарымен серіктестікте құрылды. Басты ниет – жергілікті қоғамдастықтар мен ұлттық институттарды қатыстыратын, тұрақты мәдени мұра ресурсын жасау, ол елдегі басқа да парктер үшін үлгі болар еді. Бүгінде бұл археология және консервация саласындағы оқу орталықтарының біріне айналды. Бұл оқу орталықтарын Бутринт қоры Албанияның Археология және ескерткіштер институтымен, шетелдік университеттермен, сондай-ақ халықаралық мамандар мен консультанттармен бірлесіп ұйымдастырады. Театрлық қойылымдар, концерттер, жергілікті мектептер мен колледждерге арналған насихаттық іс-шаралар жүзеге асырылуда. 2010 жылы ұлттық билік Ксамилде қаланың бас жоспары мен Бутринт ұлттық паркінің тұтастығын бұзған 200-ден астам заңсыз құрылысты бұзды. Бұзылған ғимараттардың қалдықтары әлі күнге дейін билік тарапынан алынбаған.

География

Бутринт ұлттық паркі – Жерорта теңізі бассейніндегі Ион теңізімен қатар Албанияның оңтүстік-батыс бұрышында орналасқан Влоре округінің құрамына кіреді. Ол негізінен 39° және 44° солтүстік ендіктер мен 20° және 1° шығыс бойлықтары арасында жатыр. Жолмен Бутринт қираған жерлері Саранде қаласынан оңтүстікке қарай және Албания мен Грекия арасындағы құрлық шекарасынан солтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан. Көппен климаттық жіктелуіне сәйкес, паркте Жерорта теңізі климаты (Csa және Csb) – жаңбырлы қыстар мен құрғақ, жылы немесе ыстық жаздар басым. Албанияның Ион теңізі жағалауының оңтүстігінде орналасқан паркке жыл сайын белгілі бір мөлшерде жауын-шашын түседі. Бутринт бірнеше өзендер, лагуналар мен көлдерден тұратын күрделі гидрографиялық желінің бөлігі болып табылады. Өзендер қысқа, тік және судың көп көлемімен сипатталады. Парк солтүстік-батыста Бутринт көлін, оңтүстік-шығыста Буфи көлін, солтүстікте Бистрица өзенін, батыста Миль тауын және оңтүстікте Павлло өзенін қамтиды. Бутринт көлі – ең ірі көл, оның су режимі жағалау лагунасына тән. Оның ұзындығы және ені белгілі, ал беттік ауданы – белгілі. Жайық жағалау лагуналары тасты, кең шүберектерге толы, ал су тереңдігі басқа аймақтарға қарағанда жоғары. Орман шеттерінде және парктің ашық төбелерінде бекіре сияқты жануарлар өседі. Алтын шакал мен қызыл түлкі көбінесе шөптекті далаларда кездеседі, олар негізінен ұсақ кеміргіштермен қоректенеді, ал сұр қасқыр тек қыс айларында паркте болады. Өзендер мен көлдерде кездесетін сазқұрымның болуы ерекше, ол халықаралық конвенциялармен қорғалады. Парктің жағалау суларында дельфиндер – жалпы бөтелке мұрынды дельфин, қысқа тұмсықты дельфин және кейде жолақты дельфин жиі кездеседі. Парк құрып кету қаупі төнген Жерорта теңізі монах тұмсығы үшін соңғы мекендеу ортасының бірі болып табылады, олар парктің жартастары мен үңгірлерінде кездеседі. Теңіз тасбақалары парктің жағалау суларында сирек емес. Парк құстарға бай, оның 246 түрі аумақтағы әртүрлі орталарда тіршілік етеді. Парктегі ең маңызды құстар: алтын бүркіт, саяшы сойқы, тау құсы, алтын ориол және қарапайым көгершін. Ион теңізінің жағалауындағы шығанақтар мен сағалар маңызды құстардың қыстау орны болып табылады. Сулы-батпақты жерлер қарақұмық, үлкен құзқар, үлкен қырлы құрт, еуразиялық құрт және қара бас сұлу үшін тамақтану және демалу орындары болып табылады. Қамысты төсектерді қарапайым моорен, су рельсі, тауық қайың, батыс батпақ қайың, мүйізді сойқы және remiz pendulinus пайдаланады. Батпақтар кішкентай құсқарлар, сұр құсқарлар, еуропалық алтын құсқарлар мен дюнандар үшін тамақтану орындарын ұсынады. Су құстарының көпшілігі жағалау батпақтарында шоғырланған, мысалы, еуразиялық құс, қарапайым қызыл құс және сэндвич терн. 10 түрлі қосмекенділер тіркелген, олар көбінесе орман мен бұталарда тіршілік етеді. Бутринттегі бауырымен жорғалаушылардың да түрлері көп, бұл аймақтағы басқа қорғалған аумақтардан асып түседі. Барлығы 25 түр тізімделген. Олар балқандық жасыл кекілек, баяу құрт және аэскулапиялық жыланмен бейнеленген. Теңізге келетін болсақ, парктің суларында 105 түрлі балық кездеседі. Ең көп тараған түрлерге жалпақ бас сұр шұбар, жұқа жапырақты шұбар, қалың жапырақты сұр шұбар, еуропалық бақа, еуропалық балық және крейсерлік карп жатады.

The Butrint National Park comprises in Vlorë County located in the southwestern corner of Albania alongside the Ionian Sea within the Mediterranean Basin. It lies mostly between latitudes 39° and 44° N and longitudes 20° and 1° E. By road, the remains of Butrint are some south of the city of Sarandë and few kilometres north of the terrestrial border between Albania and Greece. According to the Köppen climate classification, the park experiences Mediterranean climate (Csa and Csb) with rainy winters and dry, warm to hot summers. Located in the south of the Albanian Ionian Sea Coast, the park receives of precipitation annually. Butrint is part of a diverse hydrographical network, composed by the courses of several rivers, lagoons and lakes. The rivers are short, steep and characterised by high water volume. The park comprises Lake Butrint in the northwest, Lake Bufi in the southeast, Bistrica River in the north, Mile Mountain in the west and Pavllo River in the south. Lake Butrint is the largest lake and its water regime is typical of a coastal lagoon. It has a length of and a width of , with a surface area of
The shallow coastal lagoons are rocky with extensive mussel beds and the water depth is higher than in other areas. The beech marten thrives in the edges of the woodlands, and open hillsides of the park. The golden jackal and red fox are typically to be found in the grasslands feeding primarily on small rodents, while the grey wolf occurs only during winter in the park. Outstanding is the presence of the otter, found in the streams and lakes, that is protected by international conventions. The coastal waters around the park are frequented by dolphins such as the common bottlenose dolphin, short beaked common dolphin and occasionally by the striped dolphin. The park provides one of the last remaining nesting habitat for the endangered mediterranean monk seal that is present in the rocks and caverns of the park. Sea turtles are not really that uncommon in the shallow coastal waters of the park. The park is rich in bird life with over 246 species living in different habitats throughout the territory. Most important bird inhabiting the park include the golden eagle, peregrine falcon, rock partridge, golden oriole and common buzzard. The bays and estuaries along the Ionian Sea Coast are a wintering destination for important birds. The wetlands serve as feeding and resting places for the common pochard, great cormorant, great crested grebe, eurasian coot and black headed gull. The reed beds are used by common moorhen, water rail, hen harrier, western marsh harrier, moustached warbler and remiz pendulinus. The marshes offer feeding sites for the little egret, grey plover, european golden plover and dunlin. Most of the waterbirds are concentrated in the coastal marshes such as the eurasian curlew, common redshank and sandwich tern. 10 species of amphibians are documented, although those species exist in large numbers, mostly inhabiting the forests and bushes. The most common species of amphibians include the fire salamander, northern crested newt, common toad and greek stream frog. The reptile diversity at Butrint is also rich, higher than any other protected area in the region. A total of 25 species have been inventoried. They are represented by balkan green lizard, slowworm and aesculapian snake. In regard to the sea, the park's bodies of water are frequented by 105 species of fish. The most abundant species include the flathead grey mullet, thinlip mullet, thicklip grey mullet, european eel, european hake and crucian carp.

Көрікті жерлер

Бутринттің бай тарихы парктің аумағында маңызды іздер қалдырған. Парктегі басты сәулет ескерткіштеріне римдік театр, Дионис алтары, Нимфеум, Терма, Гимназия, Форум, Акваэдукт, Минерва және Асклепий храмдары, Арыстан қақпасы және Оңтүстік Албанияда орналасқан Баптистерия жатады. 1992 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді. Бутринт қаласындағы римдік театр – қаладағы ең жақсы сақталған ғимараттардың бірі. Ол Акропольден төмен, Вивари арнасына қарай орналасқан. Театр б.з.д. III ғасырда, мүмкін, бұрынғы, кішірек театрдың орнында салынған. Рим дәуірінде театр көптеген жөндеулер мен кеңейтулерге ұшырады. Театрдың екі кіреберісінің үстіне жоғарғы сынып өкілдері үшін ложалар салынды. Сондай-ақ, сол кезде қала халқының саны өскендіктен, зал кеңейтілді. Али паша Тепеленаның қамалы Вивари арнасының құйылысындағы шағын аралда орналасқан және оның аты албан билеушісі Али паша Иоаннинаның есімімен байланысты. Ол Янина пашалығын басқарды және тіпті теңізде Алжирдің дейімен бәсекелесуге тырысты. Қаланың қабырғалары қираған шағын төртбұрышты құрылыс. Бұрыштарында теңізге қараған жерінде зеңбіректер орналасқан екі дөңгелек мұнара және әртүрлі өлшемдегі екі төртбұрышты мұнара бар. Тағы бір маңызды көрікті орын – Арыстан қақпасы, б.з.д. IV ғасырдан қалаға кіретін алты қақпаның бірі. Жазуда бұқаны жеп жатқан арыстан бейнеленген. Арыстан қала тұрғындарын, ал бұқа олардың жауларын символдайды. Қақпаға бір уақытта мүмкіндігінше аз адам кіруі үшін өте тар өткел жасалған. Парктің батысында, тек қайықпен ғана баруға болатын, шалқары Ксамил аралдары жатыр. Дегенмен, екі арал құм жолағымен байланысқан. Бұл суларда қысқа мүңкілікті және қарапайым дельфин сияқты дельфиндерді жиі кездестіруге болады.

The rich history of Butrint has left important vestiges across the territory of the park. The principal architectural monuments in the park includes a Roman theatre, Dionysus altar, Nymphaeum, Thermae, Gymnasium, Forum, Aqueduct, the temples of Minerva and Asclepius, the Lion Gate and a Baptistery situated in Southern Albania and declared a UNESCO's World Heritage Site in 1992. The Roman theatre of Butrint is among the best preserved buildings of the town. It is located just below the Acropolis and facing out over the Vivari Channel. The theatre was built in the 3rd century BC, possibly on the walls of an older and smaller theatre. During the Roman period, it underwent many renovations and extensions. They built boxes for the upper class above the two entrances of the theatre. The auditorium was also enlarged to accommodate the growing population of the town at that time. The Castle of Ali Pasha Tepelena lies within a small island along the mouth of the Vivari Channel and is named after the Albanian ruler Ali Pasha of Ioannina, who ruled over the Pashalik of Yanina and even attempted to rival the Dey of Algiers in the seas. The castle is a small rectangular structure with battered walls. Along the corners, there are two battered round towers with cannons on its seaward side and two irregularly sized battered square towers equipped with firing loops or windows. Another major attraction is the Lion Gate and one of the six entrances to the city from the 4th century BC. The inscriptions shows a lion, that is about to eat a bull. The lion symbolises the inhabitants of the city and the bull as their enemies. The gate has a very narrow passage to allow as few people as possible to enter at the same time. In the west of the park, there sprawls the rocky Islands of Ksamil that are remote and can only be accessed by boat. Although, two of the islands are connected by a narrow strip of sand. Dolphins such as the short beaked common dolphin and common bottlenose dolphin are often seen in the waters.