Кіріспе

АҚШ-тың «Патриот» заңы 2001 жылы 11 қыркүйектегі теракттарға жауап ретінде АҚШ Конгресі тарапынан қабылдалды. Онда он тарау бар, әр тарауында көптеген бөлімдер қарастырылған. IV тарау: Шекараны қорғау – иммиграциялық ережелер арқылы АҚШ-тағы терроризмнің алдын алуға бағытталған. Бұл тараудың ережелері террористік мақсаттары бар немесе күдік тудыратын адамдардың елге кіруін қиындатады. IV тарау Иммиграция және ұлттық заңның көп бөлігін өзгертеді, АҚШ Бас прокуроры мен Иммиграция және натурализация қызметіне құқық қорғау және тергеу саласында кеңірек өкілеттік береді. Бұл тарауға қатысты сын-ескертпелердің ішінде террористік ұйым деп танылған топтарға қатысты сотқа шағымдану мүмкіндігінің болмауы және болашақ заңнамалық түзетулерді зерттеуге, ал емес күш қолдану шараларына басымдық беретін бөлімдері бар.

А-қаңқасы - Солтүстік шекараны қорғау

Бас прокурорға АҚШ-тың солтүстік шекарасындағы Иммиграция және натурализация қызметіне (ИНС) тағайындалған толық жұмыс күшінің (ФТЕ) санына қатысты шектеулерден бас тартуға рұқсат берілді (АҚШ-тың солтүстігіндегі ел – Канада). Шекаралық патруль қызметкерлерінің, кедендік қызмет қызметкерлерінің және ИНС инспекторларының максималды саны үш есеге арттыру үшін жеткілікті қаражат бөлінді, сондай-ақ ИНС және АҚШ Кедендік қызметі үшін солтүстік шекараны бақылау технологиясын жақсарту және солтүстік шекарада қосымша жабдықтар сатып алуға қосымша 50 000 000 АҚШ доллары қаржыландырылды. ИНС қызметкерлеріне жылына қосымша 30 000 АҚШ долларына дейін үстеме жұмыс ақы төлеуге рұқсат беруге де құқық берілді. Мемлекеттік департамент пен ИНС виза алуға және АҚШ-қа кіруге үміткерлердің қылмыстық тарихы туралы белгілі бір анықтамалық ақпаратқа қол жеткізуге мүмкіндік алды. Ақпарат алмасуға болатын деректерге Ұлттық қылмыстық ақпарат орталығының (NCIC) мемлекетаралық идентификациялық индексі (NCIC III), іздеп отырғандар тізімі және NCIC жүргізетін басқа да файлдардағы қылмыстық тарих туралы ақпарат кіреді. Мұндай ақпарат автоматтандырылған визалық бақылау жүйесінен немесе басқа да тиісті деректер базасынан үзінді түрінде беріледі және ақысыз ұсынылады. Дегенмен, Мемлекеттік департамент толық қылмыстық іс қағаздарын алу үшін үміткердің саусақ іздерін ФБР-дің қылмыстық-әділеттік ақпараттық қызметі бөліміне ұсынуы керек. Мемлекеттік департамент саусақ іздерін алу процедурасын және ведомствоның осындай ақпаратты пайдалану шартын регламенттейтін соңғы ережелерді әзірлеуге міндеттелді. Соңғы ереже 22 CFR 40.5-те көрсетілген. Бұдан өзге, Ұлттық стандарттар және технология институты (NIST) АҚШ-қа өтініш білдірген адамдардың жеке басын тексеру, олардың сәйкестігін растау және адамның басқа есіммен виза алмағанын қамтамасыз ету мақсатында агенттіктер аралық, платформалар аралық электрондық жүйенің технологиялық негізін құрайтын технологиялық стандартты әзірлеуге тапсырыс берді. Бұл есеп 2002 жылдың 13 қарашасында жарияланды, бірақ NIST мәліметінше, кейіннен «қолданылған саусақ іздері жүйесінің қазіргі заманғы саусақ іздері жүйелерімен салыстырғанда дәлдігі жеткіліксіз екені және ол шамамен 1998 жылы қол жетімді коммерциялық саусақ іздері жүйелерімен тең екені анықталды». Бұл есеп кейіннен 2002 жылғы «Жетілдірілген шекара қауіпсіздігі және визалық кіру реформасы туралы» заңның 303-бабымен алмастырылды.

Терроризмнің анықтамасы

Иммиграция және азаматтық туралы заң (INA) ретроактивті түрде өзгертілді, ол шетелдік ұйымның немесе терроризм актілерін қолдайтын кез келген топтың өкілі болып табылатын шетелдіктерге АҚШ-қа кіруге тыйым салды. Бұл өздерінің беделін басқаларды террористік қызметті қолдауға көндіру үшін пайдаланған шетелдіктерді де қамтиды. Мұндай шетелдіктің баласы немесе жұбайы АҚШ-қа 5 жылға дейін кіргісіз болады, егер шетелдіктің соңғы белгілі террористік әрекетінен бастап есептелсе, бірақ бұл ереже жұбайы немесе баласы осындай әрекеттердің жасалғанын білмейтін жағдайларда қолданылмайды. Сонымен қатар, егер консулдық қызметкер немесе АҚШ Бас прокуроры шетелдіктің террористік қызметтен бас тартқанын білсе, ерекше жағдайлар қарастырылады. Мемлекеттік хатшы Бас прокурормен кеңескеннен кейін немесе Бас прокурор Мемлекеттік хатшымен кеңескеннен кейін, террористік ұйыммен байланысы бар және АҚШ-та АҚШ-тың қауіпсіздігіне, игілігіне немесе қауіпсіздігіне қауіп төндіруі мүмкін әрекеттерге қатысу ниетінде болған кез келген шетелдік кіргісіз деп танылады. INA-да бірнеше анықтамалар нақтыланды немесе өзгертілді. "Террористік қызмет" анықтамасы кез келген қауіпті құралды (жарылғыш заттар мен атыс қаруын ғана емес) пайдалануды қамтитын әрекеттерді қамту үшін күшейтілді. "Террористік қызметке қатысу" деп террористік акт жасау, жасауға шақыру немесе жоспарлау және дайындалу деп анықталады. Бұл анықтамаға террористік мақсаттарға қатысты ақпарат жинау, террористік ұйымға қаржы жинау немесе басқаларды террористік әрекеттерге тарту да кіреді. Егер адам мұндай әрекеттерді жоспарлап отырған адамға көмек көрсетсе, ол террористік қызметке қатысқан болып есептеледі. Мұндай көмекке материалдық қолдау көрсету кіреді, оның ішінде қауіпсіз жай, көлік, байланыс, қаржы, қаржыны аудару немесе басқа материалдық қаржылық көмек, жалған құжаттар немесе куәлік, қару (химиялық, биологиялық немесе радиологиялық қаруды қоса алғанда), жарылғыш заттар немесе террористік актіні орындау үшін оқыту кіреді. Ұйымды террористік ұйым деп тану үшін INA критерийлері 1988 және 1989 қаржы жылдарына арналған Сыртқы қатынастарды бекіту туралы заңның 140-бабының d) 2) тармақшасында көрсетілген террористік актінің анықтамасын қосу үшін өзгертілді. Ұйымды террористік ұйым деп тану туралы шешім қабылданғанға дейін жеті күн бұрын Мемлекеттік хатшы Өкілдер палатасының спикеріне және азшылық көшбасшысына, АҚШ Сенатының уақытша президентіне, АҚШ Сенатының көпшілік және азшылық көшбасшыларына және Өкілдер палатасының және Сенаттың тиісті комитеттерінің мүшелеріне жазбаша түрде хабарлама жасауы керек, сондай-ақ шешімнің негіздерін түсіндіруі керек. Сонымен қатар, Мемлекеттік хатшы хабарламаны бергеннен кейін жеті күн өткен соң оны Федералды тіркелімде жариялауға тиіс. Мемлекеттік хатшы егер бастапқы тағайындауға себеп болған жағдай өзгермесе, кез келген ұйымды екі жылдық қайта тағайындау кезеңінің соңында қосымша екі жылға қайта тағайындай алады. Бұл түзету ретроактивті болғанымен, ол Мемлекеттік хатшы оны террористік ұйым деп танығанға дейін ұйымға қосылып, кейін одан шығып кеткен мүшелерге қолданылмайды.

Терроризмге қарсы көпжақты ынтымақтастық

Визаларды немесе АҚШ-қа кіруге рұқсат беру немесе одан бас тарту құпия болып табылады, егер сот әділеттілік мүддесі үшін мұндай жазбаларды қажет етпесе. 413-бапқа енгізілген түзетулер Мемлекеттік хатшыға шетелдік үкіметтерге Мемлекеттік департаменттің компьютерлік визалық іздеу дерекқорындағы шетелдік азаматтар туралы ақпаратты, сондай-ақ басқа да қатысты деректерді ұсынуға мүмкіндік береді, осы арқылы олар АҚШ-та қылмыс құрайтын әрекеттерді алдын алуға, тергеуге немесе жазалауға болады.

Визаның тұтастығы мен қауіпсіздігі

414-бапқа сәйкес, Конгресс АҚШ Мемлекеттік хатшысына 1996 жылғы «Заңсыз иммиграциялық реформа және иммигранттардың жауапкершілігі туралы» заңда (IIRIRA) белгіленген әуежайлар, теңіз порттары және құрлық шекаралық өткізу пункттері үшін бірыңғай кіру және шығу деректері жүйесін толыққанды іске қосуды жеделдету қажет екенін білдірді. Конгресс сондай-ақ АҚШ Бас прокуроры 2000 жылғы «Иммиграциялық және натурализациялық қызмет деректерін басқаруды жақсарту туралы» заңның 3-бабында қарастырылған бірыңғай кіру және шығу деректері жүйесі жөніндегі жұмыс тобын дереу құруы керек екенін атап өтті. Бұл жұмыс тобы әртүрлі мемлекеттік органдардың 16 өкілінен тұрады (Патриоттық заңның 415-бабында Отан қорғау департаментінің кіру-шығу жұмыс тобының жұмысына қатысуы міндетті екені көрсетілген) және Бас прокурордың бірыңғай кіру және шығу деректері жүйесін тиімді және ұтымды іске асыру жолдарын бағалайды. Ол сонымен қатар АҚШ-тың мұндай өткізу пункттерінде деректерді жинау және алмасу жүйелерін жетілдіру, мемлекеттік және жеке секторлар арасындағы ынтымақтастықты күшейту, федералдық агенттіктердің және федералдық және штаттық агенттіктердің арасындағы ынтымақтастықты арттыру, сондай-ақ әуежайлардың, теңіз порттарының және құрлық шекаралық өткізу пункттерінің әртүрлі дерек жүйелерін, инфрақұрылымын және өңдеу процедураларын ескере отырып, ақпараттық технология жүйелерін өзгерту арқылы өткізу трафигін қалай жақсартуға болатынын зерттейді. Бұл бап сонымен қатар бірыңғай кіру және шығу деректері жүйесін іске қосу үшін жеткілікті қаржы қарастырылғанын қамтамасыз етті. Бапта жүйе әзірлеудің басты назары биометриялық технологияны пайдалану және кіру пункттерінде оқылмалы, зақымдалмайтын құжаттарды жасау екені нақтыланды. Сондай-ақ, жүйе құқық қорғау органдарының деректер базасымен байланыса алуы тиіс екені де белгіленді. 12 айдан кейін Отан қорғау департаменті Конгреске виза алуға және АҚШ-қа кіруге үміткерлерді тиімді тексеру үшін АҚШ-тың кез келген органынан қандай ақпарат қажет екені туралы есеп ұсынуға тиіс болды. Бұл террористік ұйымдармен байланысы бар немесе АҚШ қауіпсіздігіне қауіп төндіретін адамдарды анықтауға бағытталған.

Шетелдік студенттерді бақылау бағдарламасы

Патриоттық заңның 416-бабы АҚШ Бас прокурорын ИИРИРА-ның 641(a) бабына сәйкес құрылған шетелдік студенттерді бақылау бағдарламасын іске асыру және кеңейту қажеттігін, сондай-ақ әрбір шетелдік студенттің елге кірген күні мен портын тіркеуді талап етеді. Бұл бағдарлама басқа да мақұлданған білім беру орталықтарын қамтиды. Атап айтқанда, бұл Бас прокурордың Білім министрі мен Мемлекеттік хатшымен келісім бойынша мақұлдаған авиациялық мектептер, тіл үйрену орталықтары немесе кәсіптік білім беру мектептерін қамтиды. Аталған бапқа ИИРИРА-ның 641(a) бабын іске асыру үшін Әділет министрлігіне 36 800 000 АҚШ доллары бөлінді.

Машинамен оқылатын паспорттар

ИНА АҚШ Бас прокуроры мен Мемлекеттік хатшысына белгілі бір жағдайларда шетелдіктерге виза талабын алып тастауға құқық береді. Патриот Актісінің 417-бабы Мемлекеттік хатшыны 2007 жылғы 30 қыркүйекке дейін әр қаржы жылында визадан босату бағдарламасын тексеруге және тексеру нәтижелерін Конгреске жолдауға, сондай-ақ паспорттарды жалғандау мен ұрлаудың алдын алу үшін қауіпсіздік шараларының іске асырылуын бақылауға, визадан босату бағдарламасына қатысушы елдердің бұзылмайтын паспорттарды жасау бағдарламасын құрғанын анықтауға міндеттейді. ИНА бойынша, визадан босатуға құқық үшін шетелдік жарамы машинамен оқылатын жарамды паспорт ұсынған болуы керек. Дегенмен, 2003 жылғы 1 қазаннан 2007 жылғы 30 қыркүйекке дейін бұл талап Мемлекеттік хатшы шетелдіктің туған елі азаматтарына машинамен оқылатын паспорттарды қолжетімді ету үшін жұмыс істеп жатыр немесе машинамен оқылмайтын паспорттардың дұрыс пайдаланылмауына қарсы тиісті шаралар қабылдап жатыр деп тапса, күшін жояды.

Консулдық сауданың алдын алу

АҚШ Мемлекеттік хатшысы консулдықтарды таңдаудың мәселесі бар-жоғын анықтауға міндетті болды, яғни өтініш берушіге көбірек ықылас көрсетіп, визаны мақұлдауы мүмкін консулдық бөлімін табу үмітімен әртүрлі консулдықтарға виза үшін жүгіну амалы. Патриот Актісінің 418-бабы Мемлекеттік хатшыны егер мұндай мәселе болса, Конгреске есеп беруге міндеттеді. Бірақ ешқандай есеп ұсынылмады.

C-бөлім - Терроризм құрбандарына берілетін иммиграциялық жәрдемақыларды сақтау

C субтитрін сенаторлар Джон Конирс пен Патрик Лихи енгізді, өйткені олар кейбір отбасылардың өз кінәсінен туындамаған жағдайларда, 11 қыркүйектегі террористик шабуылдардың салдарынан маңызды мерзімдерді өткізіп алуларына байланысты АҚШ-та тұрақты тұруға құқығы болмауы мүмкін екенін, немесе жақындары шабуылдарда қаза болғандықтан арнайы иммиграциялық мәртебеге үміткер болу мүмкіндігінен айырылғанын мойындады. Заңнама азаматтық алуға өтініш берген балаларға "жасқа толу" қорғауын анықтайды, яғни 2001 жылдың қыркүйек айында 21 жасқа толған және ата-анасы 2001 жылдың 11 қыркүйегіне дейін азаматтық алуға өтініш бергендерге 21 жасқа толғаннан кейін 90 күнге дейін бала ретінде қарастырылуына мүмкіндік береді. 2001 жылдың қыркүйегінен кейін 21 жасқа толғандар 21 жасқа толғаннан кейін 45 күнге дейін бала болып саналады. Сонымен қатар, АҚШ Бас прокурорына гуманитарлық мақсаттарда немесе 2001 жылдың 11 қыркүйегіне дейін АҚШ-та тұратын және террористик шабуылдардың салдарынан қаза тапқан адамның жұбайы, ата-анасы немесе баласы болған жандардың отбасылық бірлігін қамтамасыз ету үшін уақытша әкімшілік көмек көрсетуге рұқсат беру ережесі енгізілді. Заңды іске асыру үшін АҚШ Бас прокурорына террористик шабуылдардың салдарынан адамның қаза болуы, мүгедектікке ұшырауы немесе бизнестің зақымдануы немесе жойылуы салдарынан жұмыс орынынан айырылу фактісін растайтын дәлелдерге қатысты тиісті стандарттарды белгілеуге өкілеттік берілді. Бас прокурор бұл субтитрді күшке енгізер алдында ережелерді жариялауға міндетті емес. Террористтер немесе террористтердің отбасы мүшелеріне ешқандай жеңілдіктер қарастырылмады.

Туысқандары

INA әдетте АҚШ азаматының АҚШ азаматтығын алу үшін АҚШ азаматы емес адаммен екі жыл бойы некеде болуын талап етеді. Дегенмен, Патриот Актісінің 423-тармағы 11 қыркүйектегі террористик шабуылда қаза тапқан азаматтың жұбайы немесе балалары үшін екі жылдық талапты алып тастады. Жұбайы немесе балалары шабуылдан кейін 2 жыл ішінде АҚШ Бас прокурорына өтініш беруі тиіс болғандықтан, бұл ереже уақыты өтіп кеткен.