Кіріспе

Ұшу платформасынан басқарылатын лазерлік жүйе. Ұшақтан орналасқан лазер (ABL) – ұшу платформасынан басқарылатын лазерлік жүйе, мысалы:

Совет/Ресейлік Бериев А-60 (1981, қолданыста)
Америкалық Боинг YAL-1 (2002–2012, бұрынғысымен алынып тасталды)
Америкалық өзгертілген NKC-135A құрылғысы (1975–1984, сақтауда).

Даму

АҚШ-та әуедегі лазерлерді әзірлеу 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында АҚШ Әскери-әуе күштерінің қару-жарақ зертханасында (AFWL), қазіргі кезде Филлипс зертханасы деп белгілі, құрылған Әуедегі Лазерлік зертханасымен (ALL) басталды. ALL 10.6 микрометр толқын ұзындығында жұмыс істейтін көмірқышқыл газының динамикалық лазеріне (GDL) негізделген және өзгертілген Boeing KC-135 Stratotanker (NC-135) ұшағына орнатылған. Ол сәтті сынақтан өтіп, 1981 жылы бес AIM-9 Sidewinder зымыранын және симуляцияланған крейсерлік зымыранды (BQM-34) жойды. ALL деформацияланатын айна технологиясын алғаш рет қолданғандығын атап өту керек. Сәуледен өзінің энергиясын сіңіру және турбуленциядан туындаған түрлі атмосфералық бұрмалылықтарды өтеу үшін, лазерлік резонатордан шыққаннан кейін сәуленің толқындық беті мақсатқа тығыз шоғырланған нүкте ретінде жетуін қамтамасыз ету үшін өзгертілуі қажет болды. Перс шығанағы соғысынан кейін, 1996 жылы Химиялық оттегі-йод лазерін (COIL) пайдаланатын Әуедегі Лазер (ABL) бағдарламасы басталды, ол да 1970 және 1980 жылдары AFWL-де әзірленген. ABL өзгертілген Boeing 747 ұшағына орнатылған. Толық ақпарат алу үшін Boeing YAL-1 қараңыз.

Функционалдылығы

Алғашқы ALL, салыстырмалы түрде ұзын толқынды, мегаватқа дейін жететін лазер, екі механизм арқылы нысаналарын жойды. Бірі – әуеден әуеге қарсы зымыранның басқару сенсорын тікелей жарықпен шайып, қыздыру арқылы оның іздеу жүйесін бұзды. Екіншісі – крейсерлік зымыран немесе осыған ұқсас көліктің отын багы жарылып, көлікті құртуға жеткілікті қыздыру. Із кестесі конустық сканерлеу әдісін қолданды, ол бортындағы жоғары энергиялы лазер сәулесін нысана көлігін оның инфрақызыл сәулесі арқылы анықтау және қадағалау үшін пайдаланды. Жаңа ABL нысана алған зымыранның металлын булап жіберуге жететін энергияға ие болды. "Ол жеткілікті жылу жинақтап, оны тесіп өтеді. Бұл үлкен лупамен қағазды жағып тесік жасаған сияқты, бірақ біз мұны металл арқылы жасаймыз", - деді доктор Кит Трусделл, Филипс зертханасының қолданбалы лазерлік технология бөлімінің басшысы. Атуға көмектесу үшін жаңа ABL жүйелері тректерді анықтайтын лазерлерді пайдаланады, олар 2007 жылы АҚШ Зымыран қорғаныс агенттігі жол көрсетуші лазерді (TILL) сынаған кезде сынақтан өтті. TILL – қатты күйдегі лазер және ABL жүйесінің отты басқаруының маңызды бөлігі.

Мәселелер

Әуедегі лазердің операциялық шығындары өте жоғары. АҚШ Қорғаныс министрлігінің 2009 жылғы мәліметтері бойынша, АБЛ бағдарламасының жоспарланған құны 5,1 миллиард АҚШ долларына бағаланды.