Кіріспе

Француз суретшісі Николя де Стаэль (туған. ni. kɔ. la də stal;

Еңбек жолын бастауы

Ақырында ол Брюссельдің Корольдік көркем өнер академиясында әсемдеу және дизайнды, ал Санкт-Жилль академиясында сәулет өнерін (1932) оқыды. 1930 жылдары ол Еуропаны аралап, Парижде (1934) және Мароккода (1936) (онда ол өзінің серігі Жаннин Гиллумен танысты, ол да суретші болған және 1941–1942 жылдар аралығында оның кейбір суреттерінде бейнеленді) және Алжирде тұрды. 1936 жылы ол Брюссельдегі Дитрих және Компания галереясында Византия стиліндегі иконалар мен суреттерден алғашқы көрмесін ұйымдастырды. 1939 жылы ол Француз шетел легионына қосылып, 1941 жылы демобилизацияланды. 1940 жылы ол болашақ дилерінің бірі Жанна Бухермен танысты. 1944 жылы Парижде ол Жорж Бракпен танысып, дос болды, ал 1945 жылға қарай оның көрмелері оған сыншылардың құрметін әкелді. Дегенмен, уақыт қиын болды, және табыстар кеш келді, себебі Жаннин 1946 жылдың ақпан айында нашар тамақтанудан туған аурудан қайтыс болды.

Кәсіби жетістік

Де Сталь 1946 жылдың көктемінде Франсуаза Шапутонмен танысып, мамыр айында үйленді. 1946 жылдың қазан айында суретші Андре Ланскоймен (онымен 1944 жылы танысқан) достығының арқасында де Сталь Луи Карремен келісімшарт жасады, ол оның салған барлық картиналарын сатып алуға келісті. 1947 жылдың қаңтарында де Сталь отбасы танымалдылығының және сатылымның өсуіне байланысты үлкен жайға көшті. 1947 жылы ол көршілес американдық жеке өнер сатушы Теодор Шемппен достық қарым-қатынас орнатты. Де Стальдің Париждегі жаңа студиясы Жорж Брактың студиясына жақын орналасқан еді, және екеуі де жақсы дос болды. 1947 жылдың сәуір айында оның екінші қызы Лоренс дүниеге келді. 1948 жылдың сәуір айында оның ұлы Жером дүниеге келді, сондай-ақ сол жылы Парижде ол неміс суретшісі Джонни Фридлендермен ұзаққа созылған достық қарым-қатынас орнатты. Оның суреттері бүкіл әлемнің назарын аудара бастады. 1950 жылы ол Париждегі Galerie Jacques Dubourg галереясында жеке көрме ұйымдастырды, ал Шемпп де Стальдің суреттерін Нью-Йоркке таныстырып, өзінің Upper East Side пәтерінде жеке көрме өткізді. Ол бірнеше суреттерін маңызды коллекционерлерге, соның ішінде Дункан Филлипске сатты. 1950 жылдардың басында ол АҚШ-та және Англияда үлкен жетістіктерге қол жеткізді. 1950 жылы Лео Кастелли Нью-Йорктегі Сидни Дженнис галереясында оның суреттерін қоса алған топтық көрме ұйымдастырды. 1953 жылдың наурыз айында Нью-Йорктегі М. Кнодлер & Co. компаниясында өзінің алғашқы ресми жеке көрмесін өткізді. Көрме коммерциялық және сын тұрғысынан да сәтті болды. 1953 жылы ол Вашингтондағы Филлипс галереясында (қазіргі Филлипс коллекциясы) көрме өткізді, және олар оның тағы екі картинасын сатып алды. 1953 жылы АҚШ-қа сапармен де Сталь мен Франсуаза МоМА-ға, Пенсильвания штатының Мерион қаласындағы Барнс қорына және басқа да маңызды мекемелерге барып қайтты. Де Сталь Антиб қаласындағы 11 қабатты студиясының террасасынан секіріп өліп қалды. Ол 41 жаста болды. Николя де Сталь Монтруж зиратында жерленген.

Мұра

Де Стаэльдің суретшілік жолы шамамен 15 жылға созылды (1940 жылдан бастап) және ол мыңнан астам картина жазды. Оның туындыларында Густав Курбе, Поль Сезанн, Анри Матисс, Пабло Пикассо (особо Пикассоның көгілдір және қызғылт кезеңдері), Жорж Брак, Фернан Леже және Шайм Сутин, сондай-ақ голланд суретшілері Рембрандт, Вермеер және Геркулес Сегерс әсері көрінеді. 1940 жылдары бейнелеу өнеріне бет бұрып (әсіресе пейзаждар, бірақ сонымен қатар натюрморттар мен портреттер), де Стаэль абстракцияға қарай жылдам ілгеріледі. Ол өзінің ерекше және абстрактілі стилін қалыптастырды, ол сол кездегі американдық абстрактілі экспрессионизмі мен француз тахизмімен салыстыруға болатын, бірақ олардың тәуелсіз дамыды. Оның картиналарында көбінесе сурет бетінде бір-бірімен күрескендей көрінетін түсті жалақтар кездеседі. Осыған орай, жас француз және американ суретшілерінің көрмесінде Ротконың картинасы Николя де Стаэльдің туындысымен жұптастырылғанда, Ротко 1952 жылы Уильям Сейтцке: «Жалақтарға қарсы жалақтар. Екеуі де «ж» әрпімен басталады. Салыстыру дұрыс емес!» деді. Де Стаэльдің өзінің айтуынша, ол «абстракцияға» жүгінуіне себеп, ол «бір затты дәл келтіріп салудың қиындығын сезінді, себебі ол кез келген бір заттың ішінде қатар өмір сүретін шексіз көптеген нысандармен бетпе-бет келгенде ұятты жағдайға түсті». Де Стаэльдің жұмысы соғыстан кейінгі өнер әлемінде тез танылды және ол 1950 жылдардың ең ықпалды суретшілерінің біріне айналды. Бірақ ол кейінгі туындыларында абстракциядан алыстап, көбірек «француздық» лирикалық стильді іздеді, өмірінің соңында бейнелеуге қайта оралды (теңіз пейзаждары, футболшылар, джаз музыканттары, шағалалар). Оның 1950 жылдардың басында бейнелеуге оралуы американдық Бей аймағының фигуративтік қозғалысы үшін маңызды үлгі болды, себебі көптеген абстрактілі суретшілер де осыған ұқсас қадам жасады; 1950 жылдардың ортасында бейнелеуге оралып, одан әрі дамыды. Оның сурет салу стиліне қалың импасто тән, ол қылқалам мен палитра пышағының іздерін сақтайды, сонымен қатар түстің көптеген аймақтарға бөлінуі (әсіресе көк, қызыл және ақ түстер) байқалады. Оның ең танымал соңғы туындылары – жағажайлар мен пейзаждар, олардың басым бөлігі аспан мен жарық әсерінен тұрады. Де Стаэльдің көптеген соңғы жұмыстары, әсіресе 1950 жылдардың ортасындағы оның сұйылтылған майлы бояумен жазылған абстрактілі пейзаждары, 1960 және 1970 жылдардағы түсті өріс кескіндемесі мен лирикалық абстракцияны болжады. Николя де Стаэльдің соңғы картиналарындағы батыл және жарқын түстер одан кейінгі заманауи сурет өнерінің бағытын анықтады, соның ішінде 1960 жылдардың поп-арты. Француз жаңа толқынының режиссері Жан-Люк Годар де Стаэльдің өзінің сүйікті суретшісі екенін айтты және оның «Пьерро Ле Фу» фильміндегі негізгі түстерді қолдану де Стаэльдің туындыларынан күшті әсер алды. Де Стаэльдің 1955 жылғы «Форт д'Антиб» картинасы 1988 жылы «Moody Blues» тобының «Sur la Mer» альбомының мұқабасы ретінде пайдаланылды.