Кіріспе
Оңтүстік Американың Дау тілдері тобы – Надахуп тілдері, сондай-ақ Маку (Маку) немесе Ваупес–Жапура тілдері деп те аталады. Олар Бразилия, Колумбия және Венесуэладағы шағын тілдер отбасын құрайды. "Маку" атауы – аравак тілінен шыққан, "сөйлей алмайтын" деген мағынаны білдіретін сөз, және осы себепті бұл атау жағымсыз. Надахуп – құрамына кіретін тілдердің атауларының бас әріптерінен жасалған аббревиатура. Надахуп тілдерін Маку деп аталатын басқа тілдермен шатастыруға болмайды. Бұл анықталмаған тілді Надахуп тілімен де, сондай-ақ басқа тілдермен де байланыстыру туралы ұсыныстар бар.
The Nadahup languages, also known as Makú (Macú) or Vaupés–Japurá, form a small language family in Brazil, Colombia, and Venezuela. The name Makú is pejorative, being derived from an Arawakan word meaning "without speech". Nadahup is an acronym of the constituent languages. The Nadahup family should not be confused with several other languages which go by the name Makú. There are proposals linking this unclassified language with Nadahup, but also with other languages.
Сыртқы қатынастар
Мартинс (2005: 342–370) аравакан және надахуп тілдерін ұсынылған макуан аравакан (надахуп аравакан) тілдік отбасының құрамына біріктіреді, бірақ бұл ұсынысты Айхенвальд (2006: 237) қабылдамады. Эппс және Боланос (2017) төрт надахуп тілінің біртұтастығын мойындайды, бірақ пуинаве тілін олармен байланысты деп санамайды.
Типологиясы
Дау және Хуп, әсіресе Хуп тілдері, Тукано тілінің ықпалымен грамматикалық өзгерістерге ұшырады. Олар префикстерден айырылып, грамматикалық етістік түбірлерінен жұрнақтар алды. Сондай-ақ, олардың түбірлері көбінесе бір буыннан тұрады, бұл португал тілінен алынған сөздердің тек басым буынына дейін қысқартылуынан көрінеді, мысалы, португал тіліндегі dinheiro сөзінен Dâw yẽl "ақша" сөзі пайда болды. Ал Надеб және Никак тілдерінде көп буынды түбірлер кездеседі. Никак бір сөзге бір префикс қоюға мүмкіндік береді, ал Ваупес тілдік аймағынан тыс орналасқан Надеб тілінде префикстер көп қолданылады және полисинтетикалық болып табылады: бір сөзге тоғызға дейін префикс қосылуы мүмкін (бұл Амазонка үшін өте сирек кездесетін жағдай), сонымен қатар есімдер, сөздер және етістіктер де қосылады.
Генетикалық қатынастар
Ривет (1920 жылдан), Кауфман (1994) және Поззобон (1997) Пуинаве тілін осы отбасыға жатқызады. Дегенмен, көптеген болжамды туыс сөздердің топтары негізсіз. Хенли, Маттей Мюллер және Рид (1996) ходи тілінің (сонымен қатар Ювана деп те аталады) байланысты екенін көрсететін дәлелдер ұсынады. Пуинаве тілі, Арутани–Сапе отбасылары және Маку тілімен бірге, гипотетикалық Макро Пуинавея отбасының құрамына кіреді. Макро Пуинавея тілі Джозеф Гринбергтің ірі Макро Туканоан тобына қосылған, бірақ бұл тұжырымға барлық ғалымдар келіспейді. Моррис Свадештің Макро Маку тобы да негізсіз ұсынылған.
Сөздік
Лукотка (1968) маку тілдері үшін төмендегі негізгі сөздіктерді тізімдейді. глосс Кверари Пуинаве Курикуриаи Доу Тикие Хубде Йехубде Папури Марахан Надеб Пар. Боа Боа біреу bignõũ hätämad méid méẽ taĩyába aihúb koop sét hẽ yavúratíb екеу txénõũ kán témid tubm mbeʔé kognáb powoːbe pawóp hẽ magchíg үшеу bexkámänõũ hepeyad mtaʔneuáp motuáb móneguap moraáb manap tamawoob hẽ hayo бас uaitíbn a huyád nu deu nũ nú nu nũ nux nuuh тіс mäú mo lóg táki deu tógn tágn tagn tang yö tog tëg yi tog әйел yádn de ai aːĩa áei amáidn aiyab taei ỹnh maria су mã éd néx noː ndé nde nde dex nahöru naëng ugna от tekéd ndé behaú behoː ndégnho tegn tegn tenghon tëëg hõõ tahõ темекі héb xob hót hũúd hót hod hud hot exuta hũũt jaguar txamní yotdam yám yampi yám ñaám nyaam yaam awat awad duvád тапир híuibe yap táx tax dá ta ta tógö t'ëëng taígn үй me mo táup tob mói mói móĩ mooi tob tób tóba
Прототіл
Мартинстің (2005) таңдалған ерте Шығыс Маку тілінің реконструкциялары тізімі үшін, тиісті португал тіліндегі мақалаға жүгініңіз.