Кіріспе

Франциядағы католик шіркеуі

Сент-Жозеф шіркеуі, Ле-Хавр – Францияның Ле-Хавр қаласындағы Рим-католик шіркеуі. 1945 жылдан 1964 жылға дейін Ле-Хавр қаласы Аугуст Перре мен оның студиясына Екінші дүниежүзілік соғыста британдықтар толығымен қиратқаннан кейін қаланың толық қайта құрылуын тапсырды. Сент-Жозеф шіркеуі 1951-1957/58 жылдары осы қайта құрылыстың бір бөлігі ретінде салынды. Бұл бес мыңнан астам бейбіт тұрғынның қазасына арналған ескерткіш және әдеттегідей, қасиетті қамқоршыға арналған киелі орын; осы жағдайда – әкелердің, жұмысшылардың, саяхатшылардың және иммигранттардың қасиетті қамқоршысы, бақытты өлімнің қасиетті Жүсіпі. Шіркеуді Ле-Хаврді қайта құрудың бас сәулетшісі, швейцариялық сәулетші Ле Корбюзьенің ұстазы және кеңесшісі болған Перре жобалаған. Орталықтан жоспарланған ғимарат Сент-Жозеф шіркеуі қала үшін нұршашар ретінде көзделіп салынды. Шіркеудің бірден-бір орталық мұнарасы қаланың көкжиегін биіктеп тұр, оны қаланың портынан оңай көруге болады. Перренің көзқарасы «қаланың жүрегіндегі шамшырақ» деп аталатын шамшыраққа ұқсас ғимаратты жасады. Бетоннан салынған Сент-Жозеф – соғыстан кейінгі Францияның заманауи архитектуралық жаңаруының өнімі. Мұнараның биіктігі 107 метр, ол теңізден, әсіресе түнде жарықтандырылғанда, нұршашар ретінде көрінеді.

Маргарита Хуре суреттелген шыны

Перре жаңа шіркеуге витраж үшін бұрынғы әріптесі Маргарита Хурені (1896–1967) шақырды. Олардың ең танымал бірлескен жұмыстары – Рейнсидегі Нотр-Дам шіркеуі және Ле-Хаврдағы Сен-Жозеф шіркеуі. Хуре 20 ғасырдың басында Франциядағы қасиетті өнердің қайта жандануына үлкен үлес қосты, діни витражға абстракцияны енгізу арқылы. Ол өзінің стилін бейнелер мен сөздерден айырып, түстер арқылы қалаған тақырыбын жеткізді – дәл музыка сезімді дыбыс арқылы жеткізгендей. Хуре мен Перре декоративтік өнерден бас тартып, конструктивтік өнерді бағалады, ол қарапайым болғанымен, әсерлі және әңгіме айтатын немесе одан әрі дамуға ықпал ететін. Ғимараттың кішігірім негізінің архитектуралық сызықтары көзді алтарға, содан кейін үш қабатты, үшбұрышты тіректері бар шаршы алаңға жетелейді. Үшбұрышты тіректер көзді мұнараның көп бөлігін құрайтын сегізбұрышты бағанаға бағыттайды. Сегізбұрышты шахтаның түбінен қоңырау бөлмесіне дейін жалғыз, массивті спиральді баспалдақ көтеріледі. 18 қабатқа бөлінген, 2-ден 17-ге дейінгі қабаттардың әр жағында ағаштан және созылған түсті шыныдан жасалған бірдей геометриялық өрнек бар. 19 ғасырда қайта жанданған Хуре, қалаған пішінге жету үшін түсті шыныны ауызбен үрлеуді қамтитын «көне» шыны жасау техникасын қолданды. Қайталама өрнек Хуренің түстің символдық күшіне берілгендігін және иконографиялық бейнелеуден бас тартуын көрсетеді. Сегізбұрыштың әр жағында әр қабатта қайталамалы төрт-алты түстің өзіндік түсті үйлесімі бар. Хуре жеті негізгі түсті (қызғылт сары, сары, жасыл, күлгін, қызыл, көкшіл және ақ) таңдап, әр негізгі түстің елу түрлі реңін жасады. Көрініс көрерменнің терезеге жақындығына байланысты өзгереді. Алыстан қарағанда геометриялық, ұйымдасқан өрнек жұмсарады, түстер бірігіп жаңа гибридтік түстерді құрайды және шыны пішіндері екі жақтағы төрт гиря тәрізді бағанаға айналады. Мұнараның төменгі бөлігінде ең үйлесімді түстер бар, олар жоғары қарай көтерілгенде біртіндеп ашық түске енеді, бұл жарық жоғарыдан, жеңіл шыны арқылы келеді деген сезімді тудырады. Хуре түстерді бағыттар бойынша ұйымдастырды: солтүстік жағында өлі ағаш пен қызыл түстер, шығыста жасыл және күлгін, оңтүстікте алтын түстер, ал батыста қызғылт және қызғылт сары түстер. Түстер сілтеме ретінде пайдаланылған фотосуреттерге байланысты күрт өзгеруі мүмкін, бірақ әр топ әртүрлі түстердің өзара әрекеттесуінен және оптикалық араласуынан туған ерекше тонды шығарады. Шынының орналасуы және түстердің таңдалуы Atelier d'Art Sacré (Қасиетті өнер шеберханасы) теологиялық ізгіліктер бойынша жасаған зерттеулердегі түстер мен пішіндерді ұйымдастыратын символдық кодекске сәйкес келеді. Бұл мұнараның жалпы әсері – түстері бірігіп «симфониялық поэма» құрайтын, түрлі-түсті шабуылға ұшыраған, калейдоскоп тәрізді туннельде болу секілді. Дінге арналған витраждардағы бейнелі емес символизмнің алғашқы мысалы – Хуренің Ворэппе семинариясының шіркеуіндегі жұмысы болса, ол Сен-Жозеф шіркеуінде абстракциясын бір қадам алға жылжытады, символдық геометриялық дизайнды толығымен қабылдамай, тек түстің эмоционалдық әсерін зерттеуге баса назар аударады. Өмірі бойы Хуре бейнелі витраждар жасауды жалғастырды, бірақ түс символизмі мен геометриялық абстракция арқылы діни иконографияны қайта қарауы өнер тарихына оның ең үлкен үлесі болды.