Кіріспе

Шри-Ланкадагы этнос Португалдық бургерлер – Шри-Ланкадағы португал және шри-ланкалық тегі бар аралас этнос. Олардың көпшілігі рим-католик дінін ұстанады, ал кейбіреулері әлі де Сингаль тілімен араласқан португал тіліне негізделген креол тілінде сөйлейді. Қазіргі заманда ағылшын тілі кең таралған тілге айналды, ал сингаль тілі мектепте екінші тіл ретінде оқытылады. Португалдық бургерлер кейде басқа бургерлермен араласса да, оларды, мысалы, голланд бургерлерінен ажырату қажет.

Шығу тегі

Португалдық бургерлер негізінен Шри-Ланка метистарының ұрпақтары, португал және шри-ланкалық тектің араласуынан туған адамдар (көбінесе португалдық әке және шри-ланкалық ана) – бұл 16 ғасырда португалдық теңіз саяхатшылары Үнді мұхитына теңіз жолын тапқаннан кейін пайда болды. Голландтар Шри-Ланканың (бұрынғы Цейлон) жағалауын басып алғанда, португалдықтардың ұрпақтары Сингалы билігіндегі Кандян патшалығының орталық тауларына қашқан. Уақыт өте келе, голландтар мен португалдықтардың ұрпақтары араласып кетті. Голланд үкімдігі кезінде португал тіліне тыйым салынды, бірақ португал тілін білетін адамдар соншалықты көп болғандықтан, тіпті голландтар да португал тілінде сөйлей бастады. 18 ғасырда еуразиялық қауымдастық (португал, голланд, сингалы және тамил тілдерінің қосындысынан құралған, бургерлер деп аталатын) португал немесе голланд тілінде сөйлейтін. Португалдық бургерлер католицизмді ұстанды және португал креол тілінде, Шри-Ланканың португал-үнді тілінде сөйледі. Әлеуметтік-экономикалық жағдайы нашар болғанына қарамастан, олар португалдық мәдени сәйкестігін сақтап қалды. Баттикалоадағы католиктік бургерлер одағы осыны нығайтты. Португал креол тілі 19 ғасырдың соңына дейін голланд бургерлерінің отбасыларында бейресми тіл ретінде қолданылып келді. Бүгінгі Шри-Ланкада креол тілі тек ауызша қолданылады. Тілді білушілердің көп бөлігі Шығыс провинциядағы (Баттикалоа және Тринкомали) бургерлер. Бірақ Солтүстік-Батыс провинциясында (Путталам) африкалық текті адамдар (каффирлер) да бар. Португалдар, голландтар және британдықтар каффирлерді жұмыс күші ретінде Шри-Ланкаға әкелді. Олар португал мәдениеті мен дінін қабылдады.

Генетика

Фенотип бойынша, бургерлер ата-тегінің тарихына қарай ашық немесе қара терілі болуы мүмкін. Көбінесе қараңғыдан ашық қоңыр терілі (әдетте португал бургерлері немесе каффирлер) және Жерорта теңізі аймағына тән еуропалық сыртқы көрініске ие бургерлер кездеседі (Жерорта тұрғындарына қараңыз). Кейбір португал бургер отбасыларында өте қараңғы және ақ терілі балалардың бірдей болуы жиі кездеседі. Көптеген ашық терілі бургерлер голланд немесе британ тегінен шыққан.

Ағымдағы жағдай

1981 жылғы халық санағы бойынша бургерлер (голланд және португалдық) саны шамамен 40 000 болды (Шри-Ланка халқының 0,3 пайызы). Көптеген бургерлер басқа елдерге эмиграциялады. Баттикалоа және Тринкомалиде Шри-Ланка индо-португал тілінде сөйлейтін 100 отбасы, ал Путталамда 80 каффир отбасы әлі де бар; олар 1656 жылдан бері Португалиямен байланыс үзілген. Бүкіл әлемдегі бургерлер саны шамамен 100 000-ға жуық, олар негізінен Ұлыбритания, Канада, Австралия және Жаңа Зеландияда шоғырланған.