Хайдеггердің «Құрылым» тұжырымы және технологияның мәні
Gestell
Хайдеггердің «Gestell» тұжырымы – қазіргі технологияның мәнін ашады. «Қолдану», «жинау» мағынасын беретін неміс сөзі, технологияның жаратылысын түсіндіреді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Гештелль (немесе кейде Гестель) – ХХ ғасырдың неміс философы Мартин Хайдеггер қолданған, қазіргі заманғы технологияның түбінде жатқан нәрсені сипаттау үшін пайдаланылатын неміс сөзі. Хайдеггер бұл терминді 1954 жылы «Технология туралы сұрақ» атты еңбегінде енгізді. Бұл еңбек 1949 жылдың 1 желтоқсанында Бременде оқылған «Құрылым» («Das Gestell») лекциясының негізінде жазылған. Ол «стеллен» түбір сөзінен туындаған, яғни «қою» немесе «орналастыру» деген мағынаны білдіреді және «жинау» немесе «топтау» мағынасын беретін неміс тіліндегі Ge- префиксімен біріктірілген. Бұл термин барлық типтегі объектілерді қамтиды және оларды белгілі бір тәртіппен ұйымдастырады. Ол технологияның мәні – Enframing (Gestell) деген қорытындыға келді. Осылайша, технологияның өзі Гештелль. Расында, «Гештелль, сөзбе-сөз ‘құрылым’, технологияны мақсатқа жету құралы ретінде емес, адамның өмір сүру тәсілі ретінде қарастырады». Хайдеггер бұл тұжырымның, кең мағынада, бастапқы φύσις-тің тарихи түрде өзін-өзі жасыруының соңғы түрі екенін түсіндірді. Сондықтан әлемде ашылған, өзін-өзі көрсеткен (өзінің шындығы) алдымен әлемде болудың, көрінудің және түсінілудің жолын – яғни, Enframing-ті қажет етеді. Технологияның мәні және біздің заманымыздағы нәрселерді қабылдауымыз туралы айтқанда, әлем «тұрақты резерв» ретінде құрылды. Хайдеггер былай деп жазады:
Gestell (or sometimes Ge stell) is a German word used by twentieth century German philosopher Martin Heidegger to describe what lies behind or beneath modern technology. Heidegger introduced the term in 1954 in The Question Concerning Technology, a text based on the lecture "The Framework" ("Das Gestell") first presented on December 1, 1949, in Bremen. It was derived from the root word stellen, which means "to put" or "to place" and combined with the German prefix Ge , which denotes a form of "gathering" or "collection". The term encompasses all types of entities and orders them in a certain way. He concluded that technology is fundamentally Enframing (Gestell). As such, the essence of technology is Gestell. Indeed, "Gestell, literally 'framing', is an all encompassing view of technology, not as a means to an end, but rather a mode of human existence". Heidegger further explained that in a more comprehensive sense, the concept is the final mode of the historical self concealment of primordial φύσις. Thus what is revealed in the world, what has shown itself as itself (the truth of itself) required first an Enframing, literally a way to exist in the world, to be able to be seen and understood. Concerning the essence of technology and how we see things in our technological age, the world has been framed as the "standing reserve." Heidegger writes,
«Enframing – адамға орнатылған жағдайды біріктіру, яғни оны шындықты ашуға, тәртіпке келтіруге және тұрақты резерв ретінде көрсетуге шақыру. Enframing – қазіргі заманғы технологияның мәніне үстемдік ететін және өзі технологиялық емес ашылу тәсілі». Хайдеггер бұл сөзді Гештелльге белсенді рөл беру арқылы қалыптан тыс қолданады. Көбінесе бұл сөз кітап сөресі немесе сурет жақтауы сияқты бір түрлі көрнекі құралды білдіреді, бірақ Хайдеггер үшін Гештелль – қиындық тудыратын, немесе көрсету және ұсыну мақсатында «жинау» болып табылатын іс-әрекет. Ғылым мен заманауи технологияға қатысты, «тұрақты резерв» өзен электр энергиясын өндіргенде немесе жер көмір шахтасы ретінде, ал топырақ минералдық кен орны ретінде ашылғанда белсенді болады. Кейбір ғалымдар үшін Гештелль технологияның зорлық-зомбылығын түсіндіруге көмектеседі. Бұл Хайдеггердің Гештелль үстемдік құрғанда, «оның ашылуының барлық басқа мүмкіндіктерін жоятынын» және ол «поэзия мағынасында қандай көріністердің пайда болуына мүмкіндік беретін ашылуды жасыратынын» түсіндіруіне байланысты.
Enframing means the gathering together of that setting upon which sets upon man, i. e., challenges him forth, to reveal the real, in the mode of ordering, as standing reserve. Enframing means that way of revealing which holds sway in the essence of modern technology and which is itself nothing technological. Furthermore, Heidegger uses the word in a way that is uncommon by giving Gestell an active role. In ordinary usage the word would signify simply a display apparatus of some sort, like a book rack, or picture frame; but for Heidegger, Gestell is literally a challenging forth, or performative "gathering together", for the purpose of revealing or presentation. If applied to science and modern technology, "standing reserve" is active in the case of a river once it generates electricity or the earth if revealed as a coal mining district or the soil as a mineral deposit. For some scholars, Gestell effectively explains the violence of technology. This is attributed to Heidegger's explanation that, when Gestell holds sway, "it drives out every other possibility of revealing" and that it "conceals that revealing which, in the sense of poiesis, lets what presences come forth into appearance."
Тұжырымдаманың кейінгі қолданылуы
Джорджо Агамбен Фуконың «диспозитив» (аппарат) тұжырымдамасын түсіндіруде Гайдеггерден көп нәрсе алды. «Аппарат не?» деген еңбегінде ол аппаратты «Фуконың ой-өрісі стратегиясындағы шешуші техникалық термин» деп сипаттады. Агамбен Гештеллдің оикономия ретінде көрінетін нәрседен артық емес екенін айтты. Агамбен киноны Гештеллдің аппараты деп атады, себебі фильмдер адамның қимыл-қозғалыстарын түсіріп, жазады. Альберт Боргманн Гестелл туралы Гайдеггердің тұжырымдамасын технологияның мәнін практикалық тұрғыдан түсіндіру арқылы кеңейтті. Гайдеггердің «қоршауға алуы» Боргманның «Құрылғы» парадигмасына айналды, ол адамдар, заттар және технологиялық құрылғылар арасындағы тығыз байланысты түсіндіреді. Клаудио Сиборра тағы бір түсіндіруді жасады, ол Gestell тұжырымдамасын қолдана отырып, ақпараттық жүйе инфрақұрылымын талдауға бағытталған. Ол «құрылымдық» мағынасын «процессуалдық» деп өзгертуін Гештеллдің этимологиясына негіздеді, осылайша ол адам және табиғи ресурстарды қамтитын ресурстарды ұйымдастыру, реттеу және тәртіпке келтірудің кең таралған процесін көрсетеді. Сиборра ақпараттық инфрақұрылымды Гештеллмен салыстырды, және бұл байланыс оның жұмыстарының көптеген аспектілерін философиялық тұрғыдан негіздеуге пайда болды, мысалы, оның өзін-өзі толықтыру процесін сипаттауы.
Giorgio Agamben drew heavily from Heidegger in his interpretation of Foucault's concept of dispositif (apparatus). In his work, What is an Apparatus, he described apparatus as the "decisive technical term in the strategy of Foucault's thought". Agamben maintained that Gestell is nothing more than what appears as oikonomia. Agamben cited cinema as an apparatus of Gestell since films capture and record the gestures of human beings. Albert Borgmann expanded Heidegger's concept of Gestell by offering a more practical conceptualization of the essence of technology. Heidegger's enframing became Borgmann's Device paradigm, which explains the intimate relationship between people, things and technological devices. Claudio Ciborra developed another interpretation, which focused on the analyses of the Information System infrastructure using the concept of Gestell. He based his improvement of the original meaning of "structural" with "processual" on the etymology of Gestell so that it indicates the pervasive process of arranging, regulating, and ordering of resources that involve both human and natural resources. Ciborra has likened information infrastructure with Gestell and this association was used to philosophically ground many aspects of his works such as his description of its inherent self feeding process.