Кіріспе

Ландур – Муссуримен іргелес жатқан шағын гарнизондық қала, Үндістанның солтүстік штаты Уттаракханд штатындағы Дехрадун қаласынан шамалы қашықтықта орналасқан. Муссури және Ландур егіз қалалары Солтүстік Үндістандағы Британдық Радж дәуіріндегі белгілі таулы курорт есептеледі. Муссури-Ландур бұл аймақты "Төбелер патшайымы" деп атаған. Ландур атауы Уэльстің оңтүстік-батысындағы Кармартенширдегі Лланддорр ауылынан алынған. Радж кезінде адамдар өз үйлеріне (немесе тіпті британдықтар құрған қалаларға) ағылшын, шотланд, уэльс немесе ирланд тілдеріндегі ностальгиялық есімдер беруі кең таралған, бұл олардың этникалық тегін көрсететін. Роберт Бернс, сэр Уолтер Скотт, Томас Харди, Роберт Луис Стивенсон сияқты авторлардың шығармаларынан алынған есімдер де жиі қолданылған.

Орналасуы мен климаты

Ландур Төменгі Батыс Гималайда, Муссури жотасында, Гималайдың бес параллель бүктемесінің екіншісінде орналасқан. Орташа есеппен, Ландур Муссуриден шамамен 300 метр (984 фут) биік, ал Муссуридің көп бөлігі 2250-2377 метр (6800-7798 фут) биіктікте жатыр. Қала көбінесе шығыс-батысқа қарай созылған жотада орналасқан, оның батыс жағын Муссуриге жалғайтын айқын оңтүстік тіктеуі бар. Биіктік айырмашылығы және Ландурдың ішінара Тибетке қарауы температураға елеулі әсер етеді, ол Муссуриден 2-3 °C (4-5 °F) төмен болуы мүмкін. Жаңбыр маусымында Ландурда көбінесе қатты жаңбыр жауады. Сонымен қатар, жаңбыр маусымына дейін және кейін жауатын жаңбырлар мамырдан қыркүйекке дейін созылатын жаңбырлы маусымды құрайды, бірақ ол қысқарақ болуы да мүмкін. Жаңбырлар басталар алдында сәуір-мамыр айлары ең жылы кезең болып табылады, температура ыстық күндері 30 °C-тан жоғары көтеріледі (~85 °F). Желтоқсаннан ақпанға дейін ауа суық, әсіресе күн сәулесі жеткіліксіз түсетін солтүстік беткейлерде. Қыста 3-15 рет қар жауады, кейде қатты жауады. Бір жыл ішінде Ландурда Муссуриге қарағанда шамамен екі есе көп қар жауады, сонымен қатар, әсіресе солтүстікке қараған беткейлерде қар еруіне көбірек уақыт керек. Егер сіз Нью-Делиден Ландурға пойызбен немесе автобуспен саяхаттасаңыз, Дехрадун қаласында ауысу қажет. Автобустар, таксилер және тіпті "бірлескен таксилер" де оңай қол жетімді. Сондай-ақ, Нью-Делиден тікелей автобустар бар, және сіз Нью-Делидің кез келген теміржол стансасында немесе Дели әуежайында таксимен келісе аласыз. Делиден Дехрадунның шығысындағы Джоли Грант әуежайына 40 минутта ұшуға болады, бұл көп уақытты үнемдейді, бірақ әуежайдан Ландурға дейін машинамен 90 минутқа жуық уақыт кетеді. Ландурдың шығысында Дханаулти деген кішкентай ауыл және Сурханда Деви храмы орналасқан. Ал одан әрі шығысқа қарай Канатал, Техри (қазір Техри тоғанымен су астында) және Чамба (Химачал-Прадеш штатындағы осы аттас қаламен және ауданмен шатастырмаңыз) жатыр. Батыс жағында туристерді қызықтыратын Кемпти шарлауығы, Чакрата әскери қаласы және Химчал-Прадешпен шектес Жаунсар аймағы орналасқан.

Ерте тарих

Ландур бұрынғы Біріккен провинциялардың Дехрадун ауданында орналасқан. Біріккен провинциялар бұрынғы Солтүстік-Батыс провинциясынан бөлініп шықты, ал бұл провинция зор Бенгал президенттігінің бір бөлігі болған, ол Бирмадан Хайбер асуына дейін созылған. Сәйкесінше, ерте кездегі жазбаларда Ландур «Бенгалдың» бір бөлігі ретінде көрсетілген, бұл техникалық тұрғыдан дұрыс болғанымен, сипаттама толық емес еді. Ландур бастапқыда британдық Үндістан армиясы үшін салынған. 1827 жылы Ландурда емдеу орны салынды. Муссури-Ландурдың барлық аймағындағы алғашқы тұрақты ғимарат 1825 жылы Ландурда салынды. Үйді Муссуриді «жаңадан ашқан» капитан Фредерик Янг салған, ол сондай-ақ британдықтар Гуркха соғысында жеңіске жеткеннен кейін құрылған алғашқы Гуркха (немесе Горкха) батальонының командирі болған. Янгтың үйі, «Муллингар» (оның ирландиялық тегіне сілтеме жасай отырып), жазық жерлердегі ыстық жаз айларында отбасылық үй ретінде пайдаланылды. Янгтың Дехрадундағы батальоны, кейін Сирмур (немесе Сирмур) мылтығы деп аталды, бастапқыда Сирмур ауданының Паонта Сахибтегі Гуркха әскери тұтқын лагерінде құрылды – сондықтан оның аты осылай аталады. L пішіндес үлкен ғимарат, L пішінінің ішкі жағында орналасқан үлкен ауласымен, Ландур казармасының Муллингар төбесінде маңызды орын алады. Муллингардағы алғашқы онжылдықтардағы қонақтардың арасында Эмили Иден болды (қараңыз төмен). Муллингар кеңейтілді, бірнеше рет қожайындары ауысты, ал 20 ғасырдың басында ол Муллингар қонақ үйіне айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Муллингарды армия емдеу орнынан келген көптеген сауыққан әскерлерді орналастыру үшін жалға алды, себебі соғысқа байланысты жарақаттардың саны күрт өсті. Жапония күштері басып алған Мьянма, Андаман, Манипур және Нагалендтен эвакуацияланған британдық азаматтар да Муллингарда басқа жерге жөнелтілгенге дейін орналастырылды. Муллингар 1947 жылдан кейін, британдықтар Үндістаннан кетуді бастағаннан кейін, және 1945-1946 жылдардағы соғыстан кейінгі демобилизациядан кейін армия оны тастап кеткеннен кейін тоқырап қалды. Ғимарат көп ұзамай құлдырап, көбінесе, егер толық болмаса, басып алушылардың қолына көшті (қараңыз төмен). Қазір Муллингарда тұратын отбасылардың көп бөлігі тибеттіктер. Дұға байрақтары күнделікті желде желбіреп тұрады, ал аулада жыл сайын Лосар мерекесі тойланады. Муссури мен Ландур арасындағы құқықтық айырмашылық 1860 жылдарға дейін тумады, осы кезде 1857 жылғы тарихи оқиғалардан кейін казармалар тиісті түрде зерттелді және ресмиленді. Әсіресе, британдықтардың Үндістандағы билігіне қатысты алаңдаушылығы артып келе жатқандықтан, тау жоталары мен су көздерін бақылау маңызды болды. Гарнизонның қорғаныстығы, әсіресе еуропалықтардың көп саны бар төбелі станцияларда маңызды болды. 1924 жылғы Казармалар туралы заң мүлік иелерінің құқықтарын одан әрі нақтылады; кез келген жаңа құрылыс, әсіресе жеке үйлер салуға дерлік тыйым салынды. 19 ғасырдағы асыра пайдалануды ескере отырып, сақтау да маңызды мақсат болды (қараңыз төмен); Заңда барлық ағаштарға құқық армияда қалады деп нақты айтылған, сондықтан Ландурда бір ғасырдан бері ағаш кесу болған жоқ, бұл көрінеді. Анықтама бойынша, 1924 жылдан кейін салынған барлық әскери емес және үкіметтік емес ғимараттар «заңсыз». Сондықтан Ландурда «заманауи» үйлер аз, бірақ бұрынғы үйлерді жөндеуге және қайта құруға рұқсат етіледі. 1924 жылғы заңның арқасында Ландур казармасы – Ландур базарынан айырмашылығы – Муссуриде, әсіресе жазда туристер көп болатын Молл-роудтың «негізгі бағыты» бойында көрінетін коммерцияланудан көбінесе бос. Расалық тұрғыдан Ландур Муссуриге қарағанда еуропалық болып көрінді. Бұл кездейсоқ емес. Біріншіден, әскердің болуы (режимдік емес болса да) үндістерді «қашық ұстауға» мүмкіндік берді. Екіншіден, махараджалар үлкен жазғы үйлер салуға шақырылды, бірақ олар Муссуриге бағытталды. Олардың арасында Капуртала, Набха, Алвар, Джинд, Барода, Касманда, Катесар, Кучесар және басқа да княздық мемлекеттердің билеуші отбасылары болды. Бұл, махараджалар Үндістан халқына билік етуде Раджбен тығыз байланыста болғанына қарамастан, біріншісі номиналды түрде «автономды» болып қала берді, екіншісінің билігін заңдылады. Бір қызығы, Ландурда бірде-бір княздық резиденция салынбаған. (Бірден-бір «ерекшелік» – Қала, төменде қараңыз, бірақ оны британдықтар жартылай түрме ретінде салған). Тіпті Техри Гархвалдың билеуші отбасы (одан аймақты британдықтар басып алды) Ландурда тұрмады, бірақ кейінірек отбасы британдықтардан кейбір мүліктерді сатып алды. Бұл нәсілдік кедергілер, расмий емес, бейресми болғанымен, олар Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Үндістанның азаттық қозғалысы қарқынды дамыған сайын әлсіре бастады. Автор Эмили Иден, генерал-губернатор Лорд Оклендтің қарындасы, 1830 жылдардың соңында Ландур, Шимла және Утиде болғаннан кейін барлық үндістерге (махараджалардан басқа, олардың жомарттығын қалайтындарынан) британдықтардың қатыгез расизм туралы өткір жазбалар қалдырды. Көптеген аңгло-үнділік отбасылар да 19 ғасырда Ландурда және Муссуридің төменгі жағындағы Барлоуганжда тұрақтап қалды. Оларды мектептер және күнделікті Үндістаннан өзгешелік сезімі тартты. Аз ғанасы қалды, көптегені 1947 жылдан кейін эмиграциялады, бірақ қалғандары (көптегені алтын жылдарында) жергілікті аңыздардың қазынасы. Шындығында, 1857 жылғы оқиғалар Муссури-Ландурдың еуропалық халқының өсуіне әкелді, көптеген отбасылар Ганж жазығының «әрекетсіз» қалаларын тастап кетті. Осылайша Ландурға көшкен британдықтардың арасында Джим Корбеттің ата-анасы болды. Екеуі де жұбайларын жоғалтқан, Ландурда кездесіп, қайта үйленеді (қараңыз төмен). Оның анасы Мееруттан көшкен, оның бірінші күйеуі 1857 жылы шайқаста қаза болған. Екі қалада мыңдаған еуропалықтар, көбінесе британдықтар жерленген. Казармада жанындағы протестант және католик зираттары бар, бірақ бұрынғысындағы тығыздықтан кейін соңғысы жақында конфессиялық емес болып кетті – олар бір комитетпен басқарылады. 1901 жылы қалада 1720 адам тұрды, жазда 3700-ге дейін өсті, осы кезде Үндістан жазығының ыстығы шыдайсыз болды.

Азаматтық әкімшілік

Ландур – канондық қала болғандықтан, оны қорғаныс министрлігі бақылайтын канондық кеңес басқарады. Канондық қаланың станция командирі кеңестің экс-официо төрағасы болып табылады, ал IDES немесе Қорғаныс мүліктік ұйымының офицері – кеңестің хатшысы және бас атқарушы директор болып табылады. Ландур канондық кеңесінің төрағасы – бригадалық С.Н. Сингх, ал бас директоры – Шри Абишек Ратур, IDES. Кеңесшілер, яғни азаматтардың өкілдері, Ландурдың 6 округінен сайланады.

Жергілікті тұрғындар туралы біраз мәлімет

Мүссури мен Дехрадун сияқты Ландур да ұзақ уақыттан бері орта білім беру орталығы болып табылады. Қалаларда 19-ғасырдың ортасынан бастап еуропалық және аралас нәсілді англо-индиялық балаларға арналған бірнеше мектептер мен "жетімдер үйлері" болды. (Ескерту: "Жетімдер үйі" Радж дәуірінде заңды емес аралас нәсілді балаларға арналған мектепті білдіретін эвфемизм болған). Сондай-ақ, көптеген миссионерлік мектептер болды, олардың ең танымалсы – 1854 жылы американдық миссионерлердің балалары үшін құрылған Вудсток мектебі (қазір де солай). Уинберг Аллен мектебі, Сент-Джордж мектебі, Мюссури мемлекеттік мектебі, Уэверли монастыры (қазіргі CJM) және Винсент Хилл (қазіргі Гуру Нанак 5-ші жылдық мектебі) сияқты басқа да көрнекті мектептердің барлығы Ландурда, емес Мюссуриде орналасқан. Үндістан армиясы Ландур гарнизонында бастауыш мектепті де басқарады. Гарнизонда 100-ден аз жеке тұрғын үй және барлығы 200-ден аз ғимарат бар. Тұрғын емес ғимараттар әскерилерге немесе мемлекеттік телеарналар – "Дордаршан" мен "Барлық Үндістан радиосына" тиесілі. Олардың қайталағыш станциялары Лаль Тибба төбесінде, 7700 футтан (2347 метрден) жоғары, Мюссури-Ландурдың ең биік нүктесінде орналасқан. Трансмиттерлер Ландурдың Парижге берген жауабындай, Эйфель мұнарасынан шабыттанған, апельсин және ақ түсті мұнараға орнатылған, ол Ландурдың ең танымал белгісі болып табылады. Лаль Тибба бұрын Депо төбесі деп те аталған, ол жазылған жауынгерлердің жазылу орнына сілтеме жасайды. Жақын жердегі Систерс Базар да сол жердегі медбикелердің жатақханасына сілтеме жасайды; медбикелерге субконтинентте әлі де "қарындас" деп аталады, себебі 19-ғасырда көптеген медбикелер англикандық, методист немесе католик монахтар болған. Гарнизонда сонымен қатар американдық миссионерлер құрған танымал Ландур қауымдық ауруханасы орналасқан. 1931 жылы құрылған кезде ол аймақтағы алғашқы жақсы әскери емес ауруханалардың бірі болды. 1981 жылдан бері ол жергілікті христиандық денсаулық сақтау және даму агенттігі – Эммануэль ауруханасы қауымдастығымен басқарылады және Ландур мен төңіректегі төбелердің халқына қолжетімді (немесе тегін) медициналық көмек көрсетуді жалғастыруда. Аймақтағы табиғи ерекшеліктердің ішінде жергілікті шыңдар ең көрнектісі болып табылады. ("Тибба" жергілікті тілде төбе/шың деген мағынаны білдіреді). "Ескі" Лаль Тибба мен Ландур төбесінен (олар гарнизон ішінде орналасқан) басқа, Вудсток мектебінің оңтүстігінде және Уинберг Аллен мектебінің шығысында орналасқан, орманды Пари Тибба (сонымен қатар, Пері төбесі немесе Сиқыршылар төбесі деп те аталады) бар. Бұрын ол Техри Гархвалдың билеуші әулетінің жеке аң аулау иелігі болған, сондықтан орманды ағаштан тазартпаған. Оны жыл бойына жиі шайнағандықтан "Күйген төбе" деп те атайды, бұл жергілікті сенімдерге себеп болды және оны адамдардан азат етуге көмектесті. Бұл төбе жергілікті интернат мектептері үшін танымал жаяу серуендеу орны болып табылады, бірақ автомобиль жолдарының болмауы арқасында "туризмнен" аман қалды. Ландурдың солтүстігінде, құс ұшқандай алыс жерде Наг Тибба ("Жылан шыңы") орналасқан, оның биіктігі 3022 м (9972 фут), бұл жергілікті аймақтағы ең биік шың. Ол өз атын Наг Тибба жотасына берді, ол өзі Гималайдың бес қатпарының ең солтүстігі. Ландурдың шығысында Топ Тибба және ерекше пішінді Пепперпот тауы орналасқан; екеуі де жаяу серуендеуге арналған орындар. Ландур гарнизонында коммерциялық қонақ үйлер жоқ, тек бірнеше қарапайым, жартылай заңды "қонақ үйлер" бар. Ландур базарында 10-нан да аз қарапайым қонақ үйлер бар, олардың ешқайсысы тіпті бір жұлдызға да лайық емес, барлығында бірге шамамен 125 бөлме бар. (Бірақ Мюссуриде әртүрлі бағамен жүзден астам қонақ үй бар). Ландурда ешқашан ойын-сауық болған емес – Радж дәуіріндегі театрлар, кинотеатрлар, би залдары, коньки тебу алаңдары және қоғамдық бақтар Мюссуриде болды. Осыған сәйкес, шу деңгейі (әскерилердің аймақтарға бөлу ережелеріне байланысты) Мюссуридегіден әлдеқайда төмен болды, ал онда орта тап туризмінің өркендеуіне байланысты үнемі өсіп келеді.

Гималайдағы американдар

Британдық мұрадан басқа, Ландурдың американдық тамырлары да тереңде жатыр. Американдық миссионерлер 1830 жылдардан бері қалада бекініп, үлкен ықпалға ие болды. Осы кезде ағылшын әкімшісі лорд Маколей енгізген саясат өзгерістері Үндістан бойынша американдық миссионерлік қызметтердің, әсіресе пресвитериандық және баптистік шіркеулердің қарқынды өсуіне ықпал етті. Америкалық миссионерлердің бірнеше буыны (3-ші мәдениеттің балалары деп аталады) Вудсток мектебінде білім алды және/немесе Ландорда дүниеге келді (толық мәліметтер үшін Джон Берч туралы қараңыз). Соңғы жылдары олардың ұрпақтары Ландорға баруды тиімді деп есептейді. Бүгінде көптеген американдық жастар демалыс кезінде немесе алмасу бағдарламалары арқылы Ландур тіл мектебінде Хинди тілін үйренуге келеді. Бұл мектеп 19 ғасырдың соңында жаңа келген миссионерлерді оқыту үшін құрылған. Америкалық байланыстың тағы бір айқын белгісі – Ландур қауымдастығының аспаздық кітабы (алғашқы ресми басылымы: 1938 жыл; 1900 жылдан бері бейресми көшірмелер таратылды). Бірақ Ландур қауымдастық орталығы – бір кезде ағылшын-американдық қауымдастық өмірінің ортасы болған – қазірде құлдырауда. Ландордағы шамамен алты нан пісіруші әлі де «The Cookbook» кітабынан түрлі нан, печенье және торттарды ұсынады. Дегенмен, дайын тағамдардың таралуы және көптеген миссионерлердің кетуіне байланысты, бұл нан пісірушілер бұрынғыдай мәнді емес. Ландур Үндістанда арахис майы сияқты американдық тағамды коммерциялық түрде өндірген алғашқы орындардың бірі болды. Сонымен қатар, Ландордағы көптеген үйлердің аттары американдық (британдық емес), мысалы, Алоха, Голливуд және Роанок.

Экология және қоршаған орта

Ландурдың көп бөлігі (Мүссуриден өзгеше, онда орман көбінесе жойылған) деодар кедрі, Гималай дуалы, чир қарағайы, көк қарағай, Батыс Гималай шыршасы, Гималай кеспеағашы, рододендрон, Гималай манна күлі және басқа да ағаш түрлерімен жамылған. Ландурдың солтүстік беткейлерінде басқа түрлерге қарағанда деодар мен шырша көп, ал оңтүстік беткейлерінде дуал көп. Қарағайлар деодар мен шыршадан төмен бойда өседі. Енгізілген түрлердің ішінде бейімделгіш Платиклад (хинди: morpankhi) жақсы өседі, сондай-ақ шығыс ұшағы (хинди: chinar) да кездеседі. Ландур маңындағы орман қорында ағаш кесуге ұзақ уақыттан бері тыйым салынған, және бұл тыйым көбінесе сақталады. Ландурдан Гархвал Гималай тауларының әдемі көрінісі ашылады, ашық күні 70 мильге (113 км) дейін көруге болады. Көрінетін тау массиштері мен шыңдары (батыстан шығысқа қарай) Сваргарохини, Бандарпунч, Ямунотри, Джаонли, Ганготри, Шриканта, Кедарнатх, Сатопант, Чоухамба (Бадринатх) және тіпті Нанда Девиді қамтиды. Тибетке дейінгі ең жақын қашықтық тура сызық бойынша шамамен 70 миль (113 км) құрайды. Генрих Харрер екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Дехрадундағы британдық тұтқын лагерінен қашып, Тибетке Ландур арқылы қашып кеткен. Ландурда құстардың әртүрлі түрлері бар, жыл бойы әртүрлі биіктікте 350-ден астам түрді көруге болады, оның ішінде эндемикалық түрлер де, Тибет, Орталық Азия және Сібірден келген көшпенді түрлер де бар. Бұл жерде бауырсақтар мен жыртқыштардың бірнеше эндемикалық түрлері кездеседі. Жабайы сүтқоректілерге келетін болсақ, барыстар кейде бұл аймақты кесіп өтеді, олардың негізгі жемі тірі және қаңғыбас иттер, соның ішінде Ландур-Мүссуриден және көрші ауылдардан келгендері. Сонымен қатар, шақалдар, лақтырғыш бұғылар (мунджак), горалдар (тау антилопалары) және жасырын жалқау аюлар да бар. Кішкентай сүтқоректілердің арасында сары мойынды мартендер, циветтер, орман мысықтары, Гималай мысықтары және кейде ұшатын белдіктер кездеседі. Ландурда макактар мен ханұман да көп. Браконьерлік ірі жабайы сүтқоректілердің санын қатты азайтты, бірақ олардың өмір сүру ортасы үлкен популяцияны қабылдай алады. Әрине, 19 ғасырда британдықтар көптеген қаһармандық жануарларды жойды. Бұл таңқаларлық емес, өйткені британдықтар, әсіресе әскерилер арасында "қанды спортқа" құмар болған. Мүссуриді алғаш рет капитан Янг Дехрадундағы гарнизонынан аң ауы экспедициясы кезінде тапқан. Аймақтың экологиясы жолбарыс, Гималай қара аюы, жолақты гиена, самбар, сероу, Гималай тахры, гаур және басқа да әсерлі түрлердің (қазірдің күні жергілікті түрлердің құрамынан шығарылған) британдық отарлаудан бұрын Мүссури-Ландурда кең таралғанын көрсетеді. 19 ғасырдың британдық аңшыларының жазбаларында олар аймақта жинаған көптеген жүлделер туралы мақтан тұтады. Орманды жою британдық кезеңде басталды. Сондай-ақ, "Үндістан ормандары микробтарға толы, оларды еуропалық организм қабылдай алмайды" деген ерте миф болды, сондықтан толық кесу (clear cutting) жауабы болды, және бүгінгі күні де осыны көруге болады, 1924 жылғы актінің (жоғарыда қараңыз) арқасында казандықтарда емес. Көптеген орманды қалпына келтіру бастамалары 19 ғасырдың соңында бірнеше таулы курорттарда басталды, бірақ Мүссуриде емес. Соңғы уақытта Үндістан армиясы "Эко батальондары" арқылы орманды қалпына келтіруде үлкен жұмыс жасады. Жергілікті тұрғындар үшін тағы бір мәселе - биоразлаганмайтын қоқыстар. Азаматтар тарапынан (билік тарапынан көп көмексіз) осы мәселені шешу үшін бірнеше қадамдар жасалса да, ол әлі де қиындық болып қала береді. Көптеген жергілікті тұрғындар қоқыстарды төбелерге тастайды, ал ханұман, макак, цивет, қаңғыбас иттер және басқа да жануарлар осы ашық қоқыс орындарынан тамақтанады. Үндістан армиясы жақсы нәтижелер көрсетсе, "Дордаршан" және "All India Radio" (екеуі де мемлекеттік меншікте) қоқыстарын тыныш түрде казандықтардың төбелерінен тастап кететіндігімен танымал. Ландур базарында қоршаған ортаны ойлап көретін адамдар аз, бұл туралы "байлар" уайымдануы керек. Вудсток мектебі, ол Ландурдағы ең ірі жер иесі болып қала береді, бұл мәселеде прогрессивті болуға тырысады (мысалы, Ландурдың барлық жерінен пайдаланылған пластиктерді жинау арқылы), бірақ оның күш-жігері Ландурдағы басқа жерлерге қарағанда өзінің үлкен кампусында және оның айналасында тиімдірек.

Азаматтар

Жыл бойы қала тұрғындарының саны 1200-ден аспайды, ал Ландур базарын есепке алғанда 4000-нан аспайды. Жаз айларында Муссури халқы үш есеге артып, шамамен 90 000 адамға жетеді, себебі көптеген бюджеттік туристер келеді (сондай-ақ оларға қызмет көрсету үшін қонақ үй қызметкерлері, дүкен иелері, саудагерлер және т.б.). Бірақ Ландур базарының халқы қонақүйлердің жетіспеуіне байланысты шамамен 1000-ға ғана артады. Ал лагерь халқы жаз айларында бар болғаны 500-ге, тіпті одан да азға көбейеді, себебі сырттан келгендерге тұруға орын жоқ. Шындығында, Үндістандағы тас жолдардың жақсаруы және жеке көліктердің санының артуына байланысты Муссуриде демалыс күндері халық саны жыл бойы жазғы деңгейге жуықтап барады. Ландурдың этникалық құрамы 1947 жылдан бері, сондай-ақ 1970-1980 жылдардан бастап көптеген миссионерлердің кетуіне және соңғы Үндістанның экономикалық өркендеуіне байланысты күрт өзгерді. Ландур базары мен лагерьдегі көптеген дүкеншілер мен шағын бизнес иелері 19 ғасырда алыс Гуджарат және Бомбейден келген бания саудагерлерінің ұрпақтары, олар сол кезде өсіп келе жатқан ағылшын-американдық қауымға қызмет көрсету үшін келген.

Демография

2001 жылғы Үндістан халық санағына сәйкес, Ландурдың "ресми" халқы шамамен 3500 адамды құрады. Халықтың 55%-ын ерлер, ал 45%-ын әйелдер құрайды. Ландурдағы сауаттылық деңгейі орташа есеппен 78%-ды құрайды, бұл ұлттық орташа көрсеткіш 59,5%-дан жоғары: ерлердің сауаттылығы 85%, әйелдердің сауаттылығы 70%. Ландурда халықтың 8%-ы 6 жасқа дейінгі балалар. Дегенмен, бұл статистикаға гарнизонның тұрақты емес халқы, оның ішінде оқу сапарындағы әскери қызметкерлер, сондай-ақ Ландур гарнизонындағы жылжымайтын мүліктердің көп бөлігіне иелік ететін "екінші үй" иелері ескерілмейді. Сондай-ақ, Вудсток мектебінің немесе тіл курстарының студенттерінің саны да ескерілмейді.

Сәулет

Архитектуралық тұрғыдан алғанда, Ландур Солтүстік Үндістанның басқа да Радж кезеңіндегі таулы курорттарына ұқсас. Мүссури Ландур Шимламен әкімшілік, саяси немесе әскери жағынан бәсекелесе алмағандықтан, айтуға лайықты "үлкен ресми ғимараттар" жоқтың орнына. Жеке үйлер көбінесе Радж дәуіріндегі стильдік үйлер, көлденең шатырлары (көбінесе бозғылт қызыл түске боялған) және үлкен верандалары бар, бұл ауыр жаңбырды ескере отырып, маңызды. Көптеген үйлерде Англияның шалғынды аймақтары мен Шотландия таулы аймақтарының курорттық қалаларының сәулеттік элементтері көрінеді. Көптеген үйлердің бақшалары күтілген. Бірден көзге түсетін "архитектуралық маңызы бар" ғимарат – Касл тауындағы Касл, қазір Үндістанның Геодезиялық қызметінің бөлігі. Онда 1849 және 1853 жылдар аралығында Пәкістанның тәуелсіздікке дейінгі ханзадасы Дулип Сингх, әйгілі Махаража Ранжит Сингхтің ұлы, сауығу үшін жиі "ұсталып" отырған. (Касл ондаған жылдар бойы өзгертіліп, ертедегі суреттермен салыстырғанда танылмайтын болған). Ауғанстан әмірі де ХХ ғасырдың басында әртүрлі уақытта жартылай жер аударылып осы қалада болған, ал Радж шенеуніктері субконтинентте карталарды жасау және қайта жасаумен айналысқан. Ландур базарының басындағы сағат мұнарасы жергілікті маңызды орын болды. Оның архитектуралық құндылығы шамалы болған, бірақ ол ресми түрде Ландур мен Мүссури арасындағы шекараны белгілеген (кейбіреулер бұл бұрынғы "Сурет сарайы" кинотеатры дейді). 2011 жылы бұзылған мұнара, жергілікті саяси тартыстарға байланысты кейінге шегерілген, бірақ болашақта қайта салынуы күтілуде. Ландурда Радж кезеңінен қалған төрт шіркеу бар, олардың екеуі ерекше Индо-готика стилінде салынған. Төрт шіркеудің екеуі әлі де пайдаланылуда: Келлог шіркеуі (1903 жылы салынған, бұрын американдық пресвитериан, қазір дінсіз, сонымен қатар Ландур тіл мектебінің орны) және Шар Дукандегі Санкт-Пол шіркеуі (1840 жылы салынған, бұрын англикан, қазір дінсіз), онда Джим Корбеттің ата-анасы Кристофер мен Мэри Корбет 1859 жылдың 13 қазанында үйленген. Ландур базарындағы үшінші методист шіркеуі Радж кезеңі аяқталғаннан кейін қолданыстан шығып, ақырында "кабза" арқылы коммерциялық мақсаттар үшін басып алынған. Төртінші шіркеу – бұрын англикандық, кейін католиктік болған Санкт-Петер шіркеуі, қазір қолданылмайды және шіркеу комитетінің "рұқсатымен" босқындармен толыққан; ол Ландур төбесінде орналасқан.

Тұрғындар

Ландур Үндістанның мәдени картасында да елеулі орынға ие, оның ең танымал тұрғыны – ағылшын-үнділік жазушы Раскин Бонд. Тағы бір актер Том Альтер, өзі Ландорда өскен және Вудсток мектебін бітірген, жылдың жартысын өткізіп, қалған уақытын Болливудта жұмсады. Оның інісі Стивен Альтер де Вудсток түлегі және «үнділік ностальгия» авторы ретінде танымал, көбінесе қалада ұзақ уақыт болады. Стивеннің әкесі, пастор Боб Альтер 1970 және 1980 жылдары Вудсток мектебінің директоры болған. NDTV телеарнасын құрған медиа-магнаттар Пранной Рой мен Радхика Рой Ландорда екінші үйді ұстап тұрады. Хинди киносының режиссері Вишал Бхардвадж Ландорда үй салып, Рускин Бондтың көршісі болып тұрады. Бұл шағын қаланың тағы бір белгілі тұрғыны – үнділік актер Виктор Банерджи. Ландур 1850 және 1860 жылдары «алғашқы австралиялық романист» деп есептелетін көп дағдылы Джон Лангтың мекені болған. Лангтың 1864 жылғы қабірін Муссоуридегі «Түйе жорғасының» зиратынан Раскин Бонд қайта тапқан, ал Делидегі Австралияның жоғарғы комиссариаты оны қалпына келтірген (сонымен қатар, жақын маңда олардың да демалыс орны бар). Муссоуриде (бірақ Ландорда емес) тұратын богемиялықтардың арасында жазушы Билл Эйткен және Хью мен Коллин Гантцерден құралған жазушылар жұбайы бар. Ал, Дехрадунның төменгі жағында «Trotter Nama» атты шығармасымен танымал Аллан Сили тұрады. Соңында, Ландур 1918 жылы Джон Бирчтің туған жері болды, оның құрметіне Америкада Джон Бирч қоғамы құрылды, ол Қытайда коммунистердің қолынан қаза тапқаннан кейін осылай аталды. Ландур, көбінесе әскерилердің болуы мен шағын аумағының арқасында «өзгеріссіз» күйінде сақталған.