Дунама Диббалеми: Канем Империясының тарихы мен мұрасы
Dunama Dabbalemi
Канем империясының патшасы Дунама Даббалеми (1210-1224) туралы мақала. Исламды қолдауы, соғыстары, аумақты кеңейтуі, Африка елдерімен байланыстары жайлы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Дунама Даббалеми немесе Дунама Диббалем, Сайфава әулетінен, 1210 жылдан 1224 жылға дейін қазіргі Чадтағы Канем империясының майы (патшасы) болды. Шынайы мұсылман болған Даббалеми Солтүстік Африканың сұлтандарымен дипломатиялық байланыс орнатып, Меккеге қажылыққа баруды жеңілдету үшін Қайырда арнайы қонақүй құруға ұйытқы болды. Әсіресе, тарихшы Ибн Халдун оны «Канемнің патшасы және Борнудың иесі» деп еске алады және 1257 жылы Туниске Канем елшілігінің барғанын хабарлайды. Өзінің билігі кезінде ол айналасындағы тайпаларға қарсы джихад жариялап, ұзақ мерзімді жаулау кезеңін бастады, нәтижесінде 40 000 сарбаздық атты әскер оның қол астында болды. Чад көлі маңындағы аумақтарын консолидациялағаннан кейін, Фезан аймағы (қазіргі Ливия) Канемнің билігіне көшті, ал империяның ықпалы батысқа қарай Каноға (қазіргі Нигерия), шығысқа қарай Уаддайға және оңтүстікке қарай Адамава жазықтарына (қазіргі Камерун) дейін жетті. Соғыстары барысында ол көптеген құлдарды тұтқынға алып, оларды Сахара арқылы сауданың басты тауары ретінде Солтүстік Африка саудагерлеріне сатты. Сондай-ақ, ол құдайлық патшалықтың символы саналған, белгісіз күшке ие деп есептелген құпия нысан – мунені жойғаны үшін танымал. Бұл, мұсылмандыққа дейінгі сенімдердің маңызды символын жою және өзінің алдыңғыларының салғылағыш діні деп санайтын нәрсеге қарсы тұру ниетімен жасалған болуы мүмкін. Бұл әрекет наразылық тудырды, өйткені мунені жою патшалық ішінде азаматтық қақтығыстардың басталуына себеп болды делінеді. Даббалеми жаулап алған халқына билік беру арқылы әскери қолбасшыларды марапаттау жүйесін құрды. Алайда, бұл жүйе әскери шенеуніктерді лауазымдарын ұлдарына беруге итермеледі, осылайша лауазым майға адалдық пен жетістіктерге негізделгенінен тұқым қуалайтын аристократияға негізделгенге айналды. Даббалеми бұл тенденцияны басып таба алды, бірақ ол өлімінен кейін қайта жанданып, Даббалеминің көптеген жаулауларының жоғалуына әкелді.
Dunama Dabbalemi, or Dounama Dibbalém, of the Sayfawa dynasty, was the mai (king) of the Kanem Empire, in present day Chad, from 1210 to 1224. A fervent Muslim, Dabbalemi initiated diplomatic exchanges with sultans in North Africa and apparently arranged for the establishment of a special hostel in Cairo to facilitate pilgrimages to Mecca. In particular the historian Ibn Khaldun, who remembers him as "King of Kanem and Lord of Bornu", reports a Kanem embassy in 1257 to Tunisia. During his reign, he declared jihad against the surrounding tribes and initiated an extended period of conquest, allegedly arriving to have under his command a cavalry 40.000 strong. After consolidating their territory around Lake Chad the Fezzan region (in present day Libya) fell under Kanem's authority, and the empire's influence extended westward to Kano (in present day Nigeria), eastward to Ouaddaï, and southward to the Adamawa grasslands (in present day Cameroon). Through his wars, he captured many slaves that he sold to the North African traders as the main item of the trans Saharan trade. He is also credited with destroying the mune, a mysterious object believed to possess unknown powers, possibly a symbol of divine kingship. It was probably destroyed so to cancel an important symbol of pre Muslim beliefs, and to prove his determination in contrasting what he saw as the lax faith of his predecessors. The action generated some reprobation, as it is reported that the destruction opened a period of civil strife within the kingdom. Dabbalemi devised a system to reward military commanders with authority over the people they conquered. This system, however, tempted military officers to pass their positions to their sons, thus transforming the office from one based on achievement and loyalty to the mai into one based on hereditary nobility. Dabbalemi was able to suppress this tendency, but it was to erupt after his death, provoking the loss of most of Dabbalemi's conquests.