Кіріспе

Онтариодағы алғашқы халықтардың жер дауы – Ипперваш дағдарысы 1995 жылдың 4 қыркүйегінде Онтарио провинциялық паркінде болған жергілікті халықтардың жеріне қатысты дау болды. Стоуни-Пойнт Ожибуэй тайпасының бірнеше мүшелері Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде олардан тартып алынған жақын жерге құқығы бар екенін дәлелдеу үшін паркті басып алды. Қақтығыс кезінде Онтарио провинциялық полициясы (ОПП) наразылық білдіруші Дадли Джорджты өлтірді. Джордж ОПП офицері Кен Дин оқ атқанда таяқ ұстап тұрған. Кейін Джордж алған жарақатынан көз жұмды. Кен Дин кейін Джорджтың қолында қару болғанын мәлімдеді. Дин кінәлі деп танылды, ол салдарынан жасалған қылмысқа жауапты болды. Кейіннен, Онтарионың жаңа сайланған премьер-министрі Майк Харрис ОПП-ға «Мен индейлерді парктен шығаруым керек» деген сөздерін айтқан деген күдік туды, бұл оқиға Дадли Джорджтың өліміне әкелген зорлық-зомбылыққа бір күн бұрын болған. Сегіз куәгер бұл айыптаманы жоққа шығарды, бірақ Ипперваш тергеуі премьер-министр Харристің бұл сөздерді айтқанын растады. Осыдан туған дау Канада саясатындағы маңызды оқиғалардың бірі болды. 2003 жылы үкімет ауысқаннан кейін Ипперваш тергеуі басталды. Онтарионың бұрынғы бас судьясы Сидни Б. Линден тергеуді жетекшілік етті, ол 2006 жылдың күзінде аяқталды.

Өмірбаян

1936 жылы Онтарио провинциясы Ипперваш провинциялық паркін құрды. 1942 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Канада үкіметі Стони Пойнт тайпасының резервтік жерін әскери жаттығулар базасы ретінде пайдалануды көздеді және оны акрға 15 доллардан сатып алуды ұсынды. Соғыс аяқталғаннан кейін жерді қайтарып беруге уәде берілді. Алайда, тайпа бұл ұсынысты қабылдамады, бірақ Соғыс шаралары заңына сәйкес, федералды үкімет Стони Пойнт резервациясынан жерді мәжбүрлеп алып, Ипперваш әскери лагерін құрды. Ұлттық азшылықтар бұл жерде жерлеу орны бар екенін мәлімдеді. 2010 жылға дейін археологиялық зерттеулер мұндай жердің бар екенін растады. 1993 жылдың өзінде, Ипперваш лагері әлі де Канада Корольдік армиясының кадеттері үшін жазғы оқу орталығы ретінде қолданылып жатқанда, тайпа мүшелері лагерьтің бір бөлігін және оған жақын жерді басып алды. 1993 жылғы жаздан кейін үкімет кадеттер лагерін CFB Борденге көшірді. Ипперваш лагеріндегі базаға байланысты жағдай шиеленісіп бара жатты.

Парктік аумақтың пайдалануы

1995 жылы 4 қыркүйекте, Еңбек күніне орай, Ипперваш провинциялық саябағында бір топ адам ондаған жылдар бойы созылып келе жатқан жер дауына назар аудару мақсатында наразылық акциясын бастады. Саябақ кешкі сағат 6-да жабылғаннан кейін, наразылық білдірушілер қоршауды кесіп, 7:30-ға қарай көліктерін саябаққа кіргізді. Шамамен отыз бес наразылық білдіруші саябақты басып алды. Бұл наразылық білдірушілер көктемнен бері басып алу қаупін тудырып келген. Полицияның бастапқы стратегиясы – саябақты Бірінші Ұлт өкілдерімен бейбіт түрде бірге иемдену болған. Алайда, наразылық білдірушілердің бірі полиция машинасының әйнегін сындырғаннан кейін, полиция саябақтан шегінді. Стони Пойнт Бірінші Ұлтының саябаққа кіруіне дайындық ретінде, полиция Project Maple деп аталатын резервтік жоспарды әзірледі. Бұл жоспарда "бейбіт шешімге қол жеткізу" баса назар аударылып, тәулік бойы қызмет ететін екі келіссөзшіден тұратын топ құрылуы көзделген. Прогрессивті консервативті провинциялық парламент депутаты Марсель Бобиен келесі күні полициямен байланысқа шықты, сондай-ақ үкіметке араласу үшін қысым көрсету мақсатында премьер-министр Харристің кеңсесімен де байланысты. 1995 жылдың 5 қыркүйегінде премьер-министр және бірнеше үкімет шенеунігі Ipperwash наразылығын талқылау үшін кездесті. Кездесу қорытындысында "облыс мүмкіндігінше тезірек басып алушыларды алып тастау үшін қадамдар жасайды" делінген.

Дадли Джорджты өлтіру

Сәрсенбі күні ОПП саябақтан шығып, коттедждерге жақын жердегі Сэнди паркінің аумағына кірген наразылық білдірушілер тобына алаңдады. Олардың қолында таяқтар мен шыбықтар болған. Наразылық білдірушілердің саны туралы пікірлер әртүрлі, бірақ полиция есептерінде сегіз адамға дейін топ жиналғаны көрсетілген. Сондай-ақ, осы наразылық білдірушілер тобының музыкалық кеңесшінің көлігіне келтірген зақымы туралы жалған ақпарат тарады. Кеңесшінің көлігіне келтірілген зақым – наразылық білдірушілердің бірі кеңесшінің басып алуға қарсы жазған мақаласына наразылық білдіргені салдарынан тас лақтыруынан болған. Кейін тараған хабарда наразылық білдірушілер әйел жүргізушінің көлігін бейсбол таяқтарымен қиратқан деген ақпарат болды, бірақ судья Сидни Линден бұл хабарды жалған және қателестіретін болып тапты. Қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында ОПП көпшілікке қарсы басқару бөлімін (КМБ) наразылық білдірушілерді саябаққа қайтару үшін жұмылдырды. КМБ – темір таяқтармен, қалқандармен және каскамен қаруланған тәртіпсіздікке қарсы жасақ. КМБ-ға тактикалық жауап беру бөлімі (ТРҰ) көмек көрсетті. ОПП наразылық білдірушілерді саябаққа қайтару үшін күш көрсетуді ниеттендірді. Сәрсенбі күні кешке полицияның тәртіпсіздікке қарсы жасақтары Сэнди тұрақжайына наразылық білдірушілерге қарсы бетпе-бет кездесу үшін барып жетті. КМБ алға жылжуда, наразылық білдірушілер бастапқыда кері шегінді, ал КМБ де кері шегінді. Бір наразылық білдіруші, Сесил Бернард Джордж, полицияға жақындады (наразылық білдірушілердің айтуынша, бейбіт түрде, полиция есептері бойынша, зорлықпен). Джордж тұтқындалды және полициямен қоршалды. Наразылық білдірушілер полиция бөлімдерінен Джорджты босатуға тырысты. Бұл тәртіпсіздікке әкелді. Наразылық білдірушілердің басқаруындағы бір көлік пен мектеп автобусы полициямен күресте көмектесу үшін саябақтан шықты. Полиция қызметкерлерінің мәлімдемесіне сәйкес, бұл көліктерден оқ атылды, бірақ алғашқы ұлттардың наразылық білдірушілері сол түні саябақта қарулары болмағанын мәлімдеді. ОПП ТРҰ тобы көліктерге оқ атып, екі алғашқы ұлттардың наразылық білдірушілері жараланды және Оджибве наразылық білдірушісі Дэдли Джордж қаза тапты. ТРҰ мүшелерінің арасында полиция қызметкерінің міндетін атқарушы Кен "Текс" Дийн болды, ол күштің көпшілікке қарсы басқару бөлімін сүйемелдеуге жауапты төрт мергеннен тұратын команданың аға офицері еді. Дийн парктің кіреберісіне жақын болды және парктің кіреберісінен шамамен үш метр қашықтықта тұрған Дэдли Джорджға үш оқ атты. Дийн үкімді Онтарио апелляциялық сотына және Канаданың Жоғарғы сотына шағымдануға тырысты. 2001 жылдың қыркүйегінде ол полиция қызметі туралы заңға сәйкес өзін кінәлі деп мойындады және 2002 жылдың қаңтарында отставкаға кетуге міндеттелді. Онтарионың бұрынғы бас прокуроры Чарльз Харник Харрис "Мен индейлерді парктен шығарып тастағым келеді" деп айқайлағанын куәландырды. Кейінгі куәгерлер Харник куәлігін жоққа шығарды, бірақ Иппервош тергеуі Харник куәлігіне сенімді екендігіне және премьер-министр Харрис шын мәнінде бұл мәлімдемені жасағанына қорытынды жасады (Иппервош тергеуінің есебі, 1-том, 363-бет). Харрис 2006 жылдың 14 ақпанында тергеу алдында сөйледі. Ол Харник өзіне таңылған мәлімдемені ешқашан айтпағанын мәлімдеді. Судья Линден "мәлімдемелер расистік екенін анықтады, олар қасақана айтылған немесе айтылмаған". Тергеудің дәлелді тыңдауы 2006 жылдың 28 маусымында аяқталды. Судья Линденнің соңғы есебі мен тергеудің қорытындылары 2007 жылдың 31 мамырында жарияланды. Үкімет пен алғашқы ұлттар арасындағы қарым-қатынасты жақсарту және болашақта мұндай зорлық-зомбылықтың өршуіне жол бермеу үшін жасалған 100 ұсыныммен қатар, есепте "Канада үкіметінің 1942 жылы Стони Пойнт қорығын иеленуі Канада тарихында бұрын-соңды болмаған жағдай болды" деп көрсетілді.

Жерді қайтару

2007 жылдың 20 желтоқсанында Онтарио үкіметі 56 гектар жерді алып жатқан Иппервош провинциялық паркін бастапқы иелеріне, Кетл және Стони Пойнт тайпасының чиппеваларына қайтару ниетін жариялады. Шешім дереу күшіне енбеді, себебі жер әзірге провинция мен чиппевалар бірлесіп басқарады, сондай-ақ айналасындағы қауымдастықпен кеңесіледі. Жерлестер ісі жөніндегі министр Майкл Брайанттың сөзіне сәйкес, чиппевалар толық бақылауға алғанша жер толығымен қайтарылады, бірақ нақты мерзімі белгісіз. 2009 жылдың 28 мамырында Онтарионың жерлестер ісі жөніндегі министрі Брэд Дугид Иппервош паркін Кетл және Стони Пойнт тайпасының чиппеваларына басқаруға ресми түрде тапсырды. Келісім 2016 жылдың 14 сәуірінде аяқталды. Жермен бірге 95 миллион доллар (2016 жылының шамамен <calculated amount> сомасына тең) сомасындағы қаржы да Ұлттық қорғаныс министрі Харжит Саджан мен Түпкі халықтар және Солтүстік істер министрі Кэролин Беннетт тарапынан Кетл және Стони Пойнт тайпасына берілді. Келісімге тайпа атынан басшы Томас Бресет қол қойды.