Кіріспе
Совет танк командирі Семен Моисеевич Кривошеин (Семён Моисе́евич Кривоше́ин; 28 қараша 1899 жылы Воронеж қаласында, Ресей империясы – 16 қыркүйек 1978 жылы Мәскеуде, Кеңес Одағы) – Екінші дүниежүзілік соғыста Қызыл Армияның танк күштерін реформалауда және Курск шайқасында неміс және совет танктерінің арасындағы шешуші шайқаста маңызды рөл атқарған совет танк командирі.
Semyon Moiseevich Krivoshein (Семён Моисе́евич Кривоше́ин; November 28, 1899 in Voronezh, Russian Empire – September 16, 1978 in Moscow, Soviet Union) was a Soviet tank commander, who played a vital part in the World War II reform of the Red Army tank forces and in the momentous clash between German and Soviet tanks in the Battle of Kursk.
Ерте өмірі және Ресей Азамат соғысы
Кривошейн еврей қолөнершінің жақсы жағдайдағы отбасында дүниеге келді. 1917 жылы білімді элитаға арналған орыс гимназиясын бітірді. 1918 жылы ол Ресей азамат соғысында ақтарға қарсы күресу үшін Қызыл Армияға жазылды және Семен Будённыйдың 1-ші атты әскерінде қызмет етті.
Испания мен Сібірдегі танк командирі
Соғыс 1921 жылы аяқталғаннан кейін Кривошейн әскерде қалды. Қызыл Армияға танк әскерлері енгізілген кезде, Кривошейн жаңа қару түрін меңгеру үшін ең дарынды атқыштар офицерлерінің ішінде таңдалды. Ол Фрунзе әскери академиясына оқуға жіберілді, 1931 жылы бітіріп, механикаландырылған әскерде қызмет етті және 1934 жылы механикаландырылған полк командирі болды. 1936 жылы Кривошейн Испаниядағы азамат соғысында фашистік Италия мен нацистік Германия қолдаған ұлтшыл генерал Франсиско Франкоға қарсы республикашылар жағында ерікті болып күреске аттанды. 1936 жылғы қазан айында Картахена портына келген кезде, ол басқа кеңес еріктілерімен және Т-26 жеңіл танктерімен бірге Испаниядағы алғашқы совет танк командирі атағын алды. 1936 жылғы қараша-желтоқсан айларында Мадрид шайқасында республикалық армияның танк күштеріне қолбасшылық етіп, өзінің көрсеткен өнері үшін мақтауға ие болды. Бір бригадалық танк күші Франконың шабуылын тоқтата алмаса да, оның батыл әрекеттері республикашылардың рухын көтеріп, нығайтты. 1937 жылғы қаңтарда Кривошейн сауығу үшін Кеңес Одағына қайтарылды. Ол комбриг шеніне көтеріліп, механикаландырылған бригада командирі болып тағайындалды. 1938 жылғы жазда ол Хасан көлі шайқасында бригадасын Жапонияға қарсы жетекке алды.
1939-1940 жылдың қыркүйегі: Польшаға қарсы соғыс және Финляндияға шабуыл
1939 жылдың тамызында Молотов-Риббентроп келісіміне қол қойылғаннан кейін Германия мен Кеңес Одағы Польша Республикасына бірлесіп шабуыл жасады. (Сталиннің Германия мен КСРО арасындағы агрессиясыздық және өзара дипломатиялық келісім туралы жүргізген келіссөздері Польшаны жоюға бағытталған болатын. Ұзаққа соқпаған, жеңіске жеткен науқанда Кеңес Одағы 1939 жылдың 17 қыркүйегінде Польшаға шабуыл жасады; ал поляктар 1 қыркүйектен бері неміс басқыншылығына қарсы күресіп жатқан еді. Кривошейн Василий Чуйковтың 4-армиясының құрамындағы 29-шы жеңіл танк бригадасын басқарды. Польша басшылары сол кезде күштерін батысқа шоғырландырғандықтан, ал поляк командованиесі нацистік Германияның батыс Польшаға жасаған шабуылдарының күшіне тиімді қарсы тұру үшін шығыста минималды қарсылық көрсетуге шешім қабылдады. Варшаваға жасалған шабуыл 16 қыркүйекте басталды, ал ертесі күні кеңестік әскерлердің шабуылы басталды. Науқан кеңес әскерлері Брест-Литовскіде неміс әскерлерімен кездескенше салыстырмалы түрде оңай өтті. Екі апта ішінде кеңес әскері 250 мыңнан астам поляк әскерін тұтқынға алды. Неміс армиясының жылдам ілгерілеуі салдарынан, неміс күштерінің бір бөлігі немістер мен кеңестіктер арасындағы келісілген демаркациялық сызықтан тысқары шығып кетті, екі армия Буг өзенінің шығысында бетпе-бет кездесіп қалды. Бұл кездесу күтпеген болды, неміс және кеңес әскерлері Буг аймағында бір-біріне қарсы шағын шабуылдар мен қарсы шабуылдар жасады. Буг аймағына енгеннен кейін, Брест-Литовск қаласына қарай бет алған Кривошейн неміс әскерлерінің қаланы кеңес әскерлері жеткенге дейін басып алғанын көрді. Неміс офицерлерінің тобы Кривошейнді неміс штабына шақырып, командирлері генерал Хайнц Гудерианмен таңғы астың бір бөлігін бөлісуге шақырды. Кривошейн келісті, қысқа әңгімеден кейін неміс әскерлері бұрын келісілген демаркациялық сызыққа шегінуге және қала мен оның бекінісін кеңес күштеріне беруге келісті. Кездесу кезінде Гудериан қала арқылы кеңес және неміс әскерлерінің бірлескен парадын ұйымдастыруды ұсынды, оның ішінде екі армияның сарбаздары орталық алаңда тізіліп тұруы керек еді. Кривошейн ұзақ шеруден кейін кеңес әскерлерінің шаршағанын айтып, бас тартты, бірақ неміс әскерлерінің парадын сүйемелдеу үшін әскери оркестр мен бірнеше батальон жіберуге уәде берді және Гудерианның өтінішіне келісті. (Кейбір батыс тарихшылары мен орыс жазушылары бұл оқиғаны Брест-Литовскідегі неміс-совет әскери парады деп атайды.) Кривошейннің танк бригадасымен келесі міндеті 1939-1940 жылдардағы Қысқы соғыс кезінде Финляндияға шабуыл жасау болды. Бұл кішігірім елдің тиімді әскері агрессорларды өжеттігімен таң қалдырды, бірақ Кривошейн ерекше көзге түсіп, тез жоғарылауға ие болды. Екі жылдың ішінде ол мотоатқыштар дивизиясының, содан кейін танк дивизиясының командирі болып, Балтық арнайы әскери округінің танк күштерінің командиріне дейін көтерілді. Қызыл Армияның жоғары командалық құрамы үшін дәстүрлі орыс шендерін енгізуімен ол 1940 жылы генерал-майор атанды. 1941 жылдың сәуір айында Кривошейн 25-ші механикаландырылған корпустың қолбасшысы болып тағайындалды.
Кеңес бронетанкілерінің реформасы, 1941-1943
1941 жылғы 22 маусымда Германияның Кеңес Одағына шабуыл жасауынан кейін Кривошейннің 25-ші механикаландырылған корпусы үнемі қайта орналастырылып, Быхов ауданында сәтсіз қарсы шабуылға қатысты. 1941–1943 жылдары Кривошейн Қызыл Армияның танк күштерінің Бас басқармасындағы Оқу бөлімінің меңгерушісі болды. Кеңес танк экипаждарының дайындығы, жаңа танктардың енгізілуі және жауынгерлік жағдайда танк құрамының оптималды мөлшерін анықтау сияқты талаптардың үнемі өзгеруіне жауап беруге тиіс болды.
Курск шайқасы
1943 жылы Қызыл Армия Курск шайқасына дайындалып жатқанда, Кривошейн Николай Ватутиннің қолбасшылығындағы Воронеж майданының Михаил Катуковтың 1-ші танк армиясының 3-ші механикаландырылған корпусына басшылық етті. Ол Катуковпен бірге Қызыл Армиядағы ең үздік қорғаныс тактиктерінің бірі болды. Кеңес жоғарғы басшылығы Кривошейнге Курск шығысының оңтүстігінде алғашқы эшелонмен неміс армиясының Оңтүстік тобына және ең қабілетті неміс фельдмаршалы Эрих фон Манштейнге қарсы күресуді маңызды міндет етіп тапсырды. Кривошейн Обоян қаласында орналасып, 6-шы танк корпусымен бірге Прохоровка шайқасында Вермахттың ең көрнекті танк генералы Герман Хот басқарған неміс шабуылдарының күшін толық сезінді. Кривошейннің әскерлері неміс танктеріне қарағанда техникалық тұрғыдан кемістікке тап болды. Оның корпусына қарсы немістер екі километрге дейін ату қашықтығы бар 88 мм-лік зеңбіректермен жабдықталған Tiger I танкілерін орналастырды. Советтік Т-34 танкісінің 76,2 мм-лік зеңбірегінің ату қашықтығы шектеулі болды. Шайқастың алғашқы күні, 1943 жылдың 6 шілдесінде, немістер Кривошейнге қарсы шабуылда Tiger танкілерін және Ferdinand шабуылдық зеңбіректерін қолданды. Аса қатал және табанды шайқастан кейін, күннің соңында неміс танктері 3-ші механикаландырылған корпус пен 6-шы танк корпусының арасындағы бөлікте совет қорғанысын бұзып өтті, бірақ совет танктері бекінген позицияларын ұстап тұрды. Келесі күні, 7 шілдеде, Хот неміс танктерінің басым бөлігін Кривошейнге қарсы жіберді. Катуков пен Ватутин өз кезегінде Кривошейнге күштерді қосымша жіберді. Кривошейн неміс шабуылына қарсы тұрды. Күннің соңында неміс әуе барлауы Хотқа: "Орыстар шегінбейді. Олар тізбекте тұр. Біздің танкілеріміз тоқтады. Олар жанып жатыр" деп хабарлады. Келесі күні, 8 шілдеде, Манштейн мен Хот үмітсіздікке ұшырап, бар күштерін жаңа шабуылға салмаққа шешім қабылдады. Ауыр неміс шабуылына ұшыраған Кривошейн корпусын жаңа қорғаныс позициясына көшірді, бірақ немістер оның алдыңғы шебін қайтадан бұзуға сәттілік таба алмады. Бұл сәтсіздік неміс танктері үшін қатерлі соңға айналды. Кривошейнді жеңе алмаған Хот 1943 жылдың 9 шілдесінде оң жақ қанатын ашық қалдырып, Прохоровкадағы 6-шы танк корпусына қарсы шабуыл жасады. 12 шілдеде Павел Ротмистровтың күшті 5-ші гвардиялық танк армиясы Хоттың қанатына соққы беріп, неміс танктеріне өлім жазасын орындады. 1-ші танк армиясы да қарсы шабуылға көшті. Күннің соңында, ауыр шығынға ұшыраған Хот шегінді. Вермахт тарихындағы ең ірі танк шайқасын жоғалтты, ал Қызыл Армия, іс жүзінде, соғысты жеңді. Иосиф Сталин 1-ші танк армиясына және оның ең көрнекті екі корпусына әскери құрылымдардың ең жоғары совет құрметті атақтарын – "гвардиялық" атағын берді. Кривошейннің 3-ші механикаландырылған корпусы 8-ші гвардиялық механикаландырылған корпусқа айналды. Кривошейн генерал-лейтенант болып тағайындалды және өзінің ерекше басшылық қабілеті үшін ең жоғары совет орденімен – Суворов орденімен марапатталды. Шайқас кезінде 1-ші танк армиясы қатты әлсіреп, тек 141 танк қалды. Кривошейннің корпусы ғана командалық құрамының шамамен 90%-ын жоғалтты. Осы шығындарға қарамастан, Ватутин шаршаған 1-ші танк армиясына Белгород-Харьков операциясында шабуылға шығуға бұйрық берді, бірақ алғашқы сәттіліктен кейін ол тоқтап, Ставка оны болашақ шайқастарға дайындалу үшін кері қайтарды. Жаңа техника мен жабдық алғаннан кейін, 1943 жылдың желтоқсанында Кривошейннің корпусы 1-ші гвардиялық танк армиясының қалған бөлігімен бірге Иван Коневтің 1-ші украин майданына жіберілді. Кривошейн Коневтің шабуылына жетекшілік етіп, немістерді Украинаның оң жағалауынан ығыстырып шығарды.
, and the Red Army in effect had won the war. Joseph Stalin bestowed on the 1st Tank Army and two of its most distinguished corps the highest Soviet honorific titles for military formation, the "guards". Krivoshein's 3rd Mechanized Corps became the 8th Guards Mechanized Corps. Krivoshein was promoted to Lieutenant General and was awarded the highest Soviet decoration for his outstanding generalship, the Order of Suvorov. During the battle, the 1st Tank Army was severely weakened and had only 141 tanks left. Krivoshein's corps alone lost nearly 90% of its command cadre. In spite of these losses, Vatutin ordered the exhausted 1st Tank Army to go on the offensive in the Belgorod Kharkiv operation but, after a spectacular initial advance, it was stalled and Stavka withdrew it in order to restore it for future combat. After receiving replacement goods and equipment, in December 1943 Krivoshein's corps was sent together with the rest of the 1st Guards Tank Army to the 1st Ukrainian Front of Ivan Konev. Krivoshein spearheaded Konev's offensive in expelling the Germans from the right bank Ukraine.
Беларусь - Берлин
Кривошейн шайқаста ауыр жарақат алып, бірнеше ай бойы емделді. 1944 жылы ол 1-ші механикаландырылған Красноград корпусының қолбасшылығына тағайындалды және Белоруссиядағы неміс армиясы тобының орталығын талқандаған Багратион операциясына қатысты. Кривошейн немістерден Брест қаласын және тағы да көптеген белорус қалаларын азат етті. Соғыстың соңғы күндері, 1945 жылдың көктемінде Кривошейн өз корпусын 1-ші Белоруссия майданының алғы шебінде, екінші дүниежүзілік соғыстың бас қолбасшысы Георгий Жуковтың басқаруымен Берлин шайқасына жетектеді. Сталин Берлинді алу құрметін Жуковқа сеніп тапсырды; бұл совет танкшілері арасында Кривошейннің ерекше беделінің танылуы еді, сондықтан Жуков Германия үстінен соңғы жеңіске жеткенде Кривошейнге совет әскерлерін басқаруды тапсырды. Кривошейн Сейлоу биіктіктеріндегі шешуші шайқаста мықты бекітілген және эшелонды неміс қорғанысын бұзып, Рейхстагқа дейін жол ашты. Берлинді алудағы ерекше батылдығы мен жеке ерлігі үшін Кривошейн Кеңес Одағының Батыры орденімен марапатталды.
Соғыстан кейінгі өмір
Кривошейн 1946 жылға дейін корпусына басшылық етуді жалғастырды, содан кейін М. В. Фрунзе атындағы әскери академияның бөлім меңгерушісі болып тағайындалды. 1950 жылы ол Одессаға көшіп, Одесса әскери округінің механикаландырылған және танк әскерлеріне басшылық етті. 1951 жылы Қорғаныс министрлігі оны Кеңес Армиясының жоғары штабына кандидат ретінде іріктеп, Бас штабтың Жоғары әскери академиясына оқуға жіберді. Кривошейн 1952 жылы академияны бітірді. 1953 жылғы наурызда Сталиннің қайтысы Кривошейннің әскери қызметіне нүкте қойды: жаңа басшылық үлкен Кеңес Армиясын қысқартуға кірісіп, 1953 жылдың 4 мамырында Кеңес Қорғаныс министрлігі оны 35 жылдық қызметтен кейін зейнеткерлікке шығарды. Өмірінің соңғы ширек ғасырын ол соғыс естеліктерінен тұратын төрт кітап жазумен өткізді.