Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Османдықтар тұсында Айваликте зәйтүн майы өндірісі гүлденген, қалада ескі зауыттардың мұржаларын әлі де көруге болады. Қазіргі заманда өндіріс кішкентай, бутик форматта қайта жанданып келеді. Жазда Айвалик пен Грекиядағы Лесбос аралындағы Митилене арасында күнделікті паромдар қатынайды, қыста қызмет көлемі азаяды. Айваликке ең жақын әуежай – Эдремитке жақын орналасқан Балыкесир Кока Сейит әуежайы (EDO).
Under the Ottomans Ayvalık had a flourishing olive oil production industry and the chimneys of the old factories can still be seen about town. In modern times production has revived in a smaller scale boutique format. Daily ferries operate between Ayvalık and Mytilene on nearby Lesbos Island, Greece, during the summer with a reduced service in winter. The nearest airport to Ayvalık is Balıkesir Koca Seyit Airport (EDO) near Edremit.
Аттар
Кидония – ежелгі Эолиялық грек теңіз порты. Осман дәуірінде оның атауы Айвалик ("Керекше бақшасы") болып өзгертілді. 1923 жылға дейін қала көбінесе гректермен қоныстанған, және түріктер оның түрікше атауын қолданса да, гректер ескі атауын – Кидония, және жаңасын – эллинденген Айвали (Αϊβαλί) деп пайдаланған. Гректер Кунда аралын Мошонисия (сөзбе-сөз "Жұпар иісті аралдар") деп білсе, түріктер оны Алибей аралы (Алибей Адасы) деп атаған.
Kydonies was an ancient Aeolian Greek port town. Its name was changed to Ayvalık ('Quince orchard') in the Ottoman era. Before 1923 the town was predominantly Greek, and although the Turks used its Turkish name, the Greeks used both the old name Kydonies and the new one Hellenised to Aivali (Αϊβαλί). The Greeks knew Cunda Island as Moschonisia (literally "The Perfumed Islands") while the Turks called it Alibey Island (Alibey Adası).
География
Айвалык – Балыкесир провинциясының ең оңтүстік ауданы және Эгей теңізіндегі Эдемрит шығанағы мен Дикили шығанағы арасында орналасқан. Оның орталығы шығысында қарағай және зәйтүн ағаштарымен жабылған аласа төбелермен қоршалған тар жағалау жазығында жатыр. Айвалык батысында Айвалык аралдары архипелагымен (олардың ең ірісі – Кунда аралы) және оңтүстікте Хаккибей түбегі деп аталатын тар түбекпен шектеседі. Айвалыктың оңтүстігінде ұзын, таза жағалаулары бар Алтынова және Кучиккой/Сармсаклы орналасқан. Солтүстікке қарай Гөмеч, Бурхание және Эдремит жатыр. Айвалыктың оңтүстігінде Измир провинциясының Дикили ауданы орналасқан. Айвалыктың шығысында ежелгі Пергамон қаласының қиратылыстары бар Бергама жатыр. Грекияның Лесбос аралы Айвалыктың батысында орналасқан және олар паром арқылы байланыстырылған.
Ayvalık is the southernmost district of Balıkesir province and lies between Edremit Gulf and Dikili Gulf of the Aegean Sea. Its centre is situated on a narrow coastal plain surrounded by low hills to the east which are covered with pine and olive trees. Ayvalık is surrounded by the archipelago of the Ayvalık Islands (the largest of which is Cunda Island) in the west, and by a narrow peninsula in the south named the Hakkıbey Peninsula. South of Ayvalık are Altınova and Küçükköy/Sarımsaklı which have long pristine beaches. To the north are Gömeç, Burhaniye and Edremit. Dikili district of İzmir Province is to the south of Ayvalık. To the east of Ayvalık lies Bergama, with the remains of ancient Pergamon. The Greek island of Lesbos is west of Ayvalık and connected to it by ferry.
Климат
Қаланың ысты жазды Жерорта теңізі климаты (Köppen: Csa) бар, ол жұмсақ, жаңбырлы қыстар мен ыстық, құрғақ жаздарға ие.
The town has a hot summer Mediterranean climate (Köppen: Csa) with mild, rainy winters and hot, dry summers.
Тарихқа дейінгі және классикалық антикалық кезең
Аймақтағы археологиялық зерттеулер Айвалик пен оның төңірегінде тарихқа дейінгі дәуірде адамдар қоныстанғанын көрсетті. Джозеф Тачер Кларк Айваликті Страбонның Пирра мүйісінен тыс, порты бар қираған жер деп сипаттаған Кистене қаласының орны деп есептеген. Дегенмен, Тракия университетінің профессоры Эгин Бексач Кистенеге Гёмеч орталығына жақын орналасқан Кыз Чыфтлик жерін ұсынды. 1990 және 2000 жылдардың басында Адрамиттейон шығанағының оңтүстік жағындағы тарихқа дейінгі және прототарихи елді мекендерді зерттеу барысында Бексач Айвалик аймағын зерттеді. Зерттеу нәтижесінде Айвалик орталығында ерте классикалық кезеңге жататын бірнеше қоныс анықталды. Алайда, Алтынова орталығындағы кейбір қоныстар тарихқа дейінгі кезеңмен, әсіресе қола және темір дәуірлерімен байланысты болды. Кортукая зерттеуде аймақтағы ең маңызды елді мекендердің бірі ретінде танылды және аймақтың ішкі және жағалау тұрғындары арасындағы байланысты түсінуге көмектеседі. Алтынова орталығына жақын орналасқан Йени-Ельдегирмени де осыған ұқсас еді. Бексач Чыплак аралында (Чалкис) төбелік бекіністің іздерін тапты. Бұл жерде эолдықтарға қатысты ерте қола және ерте темір дәуіріне жататын қыш ыдыстардың сынықтары да табылды. Айвалик орталығына жақын орналасқан екі кішкентай қоныс Митилене қаласының пераясының бөлігін құрады. Күнда аралының шығыс жағында, теңіз жағасында орналасқан Пордоселене ежелгі дәуірдегі маңызды елді мекен болды. Барлық археологиялық мәліметтер классикалық және орта ғасырлармен байланысты. Византия кезеңінде араб және түрік қарақшыларының үнемі қаупі аралдық қоныстардың өсуіне кедергі келтірді. Тек Кунда аралы ғана тұрғын үйлердің жоғары деңгейін сақтай алды, себебі ол ең үлкен және материкке ең жақын арал еді.
Archeological studies in the region have shown that Ayvalık and its environs were inhabited in the prehistoric era. Joseph Thacher Clarke believed that he had identified Ayvalık as the site of Kisthene, which was mentioned by Strabo as a ruinous place beside a harbour beyond Cape Pyrrha. However, Engin Beksaç of Trakya University preferred to site Kisthene at Kız Çiftlik, near the centre of Gömeç. In his survey of the prehistoric and protohistoric settlements on the southern side of the Gulf of Adramytteion (Edremit) carried out in the 1990s and early 2000s, Beksaç studied the Ayvalık region. The survey identified several different settlements near the centre of Ayvalık which appear to relate to the Early Classical period. However, some settlements near the centre of Altınova were related to the prehistoric period, especially the Bronze and Iron Ages. Kortukaya was identified in the survey as one of the most important settlements in the area and one that aids in the understanding of the interaction between the peoples of the interior and of the coast. The same is true of Yeni Yeldeğirmeni, another settlement near the centre of Altınova. Beksaç identified traces of a hill fort on Çıplak Island (Chalkys). Some Late Bronze Age and Early Iron Age pottery fragments related to the Aeolians were also found here. Two tiny settlements, near the centre of Ayvalık, formed part of the peraia of Mytilene. Pordoselene, on the eastern side of Cunda Island, near the sea, was another important settlement in Antiquity. All the archaeological data was related to the Classical and Medieval Ages. During the Byzantine period, the constant threat posed by Arab and Turkish piracy prevented the islet settlements from growing larger. Only Cunda Island could maintain a higher level of habitation as it is the largest and the closest islet to the mainland.
Ертедегі түрік дәуірі
Византия кезеңінен кейін аймақ 13 ғасырда Анадолыдағы Караси бейлігінің үстемдігіне өтті. Кейіннен ол Осман бейлігінің (князьдық) аумағына қосылды, ол Осман империясына айналды.
After the Byzantine period, the region came under the rule of the Anatolian beylik of Karasi in the 13th century. Later it was annexed to the territory of the Ottoman beylik (principality), which would become the Ottoman Empire.
1770 жылы Чешме шайқасы және оның салдары
1770 жылы Осман флоты Чешмеде ресейліктерге қарсы ауыр жеңіліске ұшырады. Осман әміршісі Чезаирли Гази Хасан Паша және апаттан аман қалғандар Константинополь астанасына қайтып бара жатқанда Айвалықтағы дін қызметкерімен қонақтап, көмек алды. Хасан Паша теңізшілеріне қиын жағдайда көрсетілген мейірімділікті ұмытпады, және 1773 жылы Ұлы везир болған соң Айвалық гректеріне дербестік берді, бұл 18-шы, 19-шы және 20-шы ғасырдың басында олар үшін маңызды мәдени орталық болуына жағдай жасады. 1922 жылға дейін Айвалық негізінен гректердің қонысы болып қала берді.
In 1770 the Ottoman navy suffered a major defeat against the Russians at Çeşme. The Ottoman admiral Cezayirli Gazi Hasan Pasha and the men who survived the disaster were lodged on their way back to the capital Constantinople by an Ayvalık priest. Hasan Pasha did not forget the kindness shown to his sailors in their hour of need, and when he became Grand Vizier, he granted virtual autonomy to the Greeks of Ayvalık in 1773, paving the way for it to become an important centre of cultures for that community during the late 18th, 19th and early 20th centuries. Until 1922 Ayvalık remained an almost entirely Greek settlement.
1821 ж. Грекияның тәуелсіздік үшін күресі
Сол кездегі британдық елші Лорд Странгфорд Осман пашаның Константинопольден жаңа нұсқаулар алғанға дейін Айвалиоттардың бағынуын қабылдағанын хабарлады. Бірақ грек бүлікшілерінің эскадрильясы пайда болып, тұрғындарды құтқаруға келгеніне сендіріп, жаңа көтеріліс сәтті болуы мүмкін деген үміт тудырды. Олар бірден көтеріліс жасады, нәтижесінде шамамен 1500 түрік қаза тапты. Алайда эскадрильяның пайда болуы кездейсоқ болды және ол көп ұзамай келіп кетті. Түріктер қайтадан батылдықтарын жинап, гректерді жаппай қырғынға ұшыратты.
The then British Ambassador Lord Strangford reported that Osman Pasha accepted the submission of the Aivaliotes, until he could get fresh instructions from Constantinople. However a squadron of Greek insurgents appeared, persuading the inhabitants to hope that it had come to their rescue, and that another revolt might meet with greater success. They accordingly rose en masse, and about fifteen hundred Turks were killed. But the appearance of the squadron turned out to have been merely accidental and it soon sailed away. The Turks then recovered their courage, and an indiscriminate massacre of the Greeks followed.
Бірінші дүниежүзілік соғыс және оның салдары
1920 жылы Айвалықтың халқы 60 000-ға жуық деп есептелді. Оның шағын порты сабын, зәйтүн майы, жануар терісі және ұн экспорттау үшін пайдаланылды. Түрік Тәуелсіздік соғысынан кейін, 1923 жылғы Грекия мен Түркия арасындағы халық алмасу туралы келісімге сәйкес, қаладағы грек халқы мен олардың мүлігі Грекиядан және бұрынғы Османдық Түрік жерлерінен келген мұсылман халқымен алмастырылды. Жаңа халықтың көп бөлігі Митилен (Лесбос), Крит және Македониядан келген грек мұсылмандарынан тұрды, ал Айвалықтағы гректер Лесбос және Грекияның Айгалео қалаларына қоныстанды. Кейінгі уақытқа дейін көшелерде грек тілінде сөйлейтін адамдарды естуге болар еді. Қаланың көне мешіттерінің көпшілігі бұрынғы грек православие шіркеулері болып, қазір басқа мақсаттарға пайдаланылуда.
As of 1920, Ayvalık's population was estimated at 60,000. Its small port was used to export soap, olive oil, animal hides and flour. Following the Turkish War of Independence, the Greek population and their properties in the town were exchanged for a Muslim population from Greece, and other formerly held Ottoman Turkish lands, under the 1923 agreement for the Exchange of populations between Greece and Turkey. Most of the new population consisted of Greek Muslims from Mytilene (Lesbos), Crete and Macedonia, while the surviving Greeks of Ayvalik settled in Lesbos and Aigaleo, Greece. Until recently Greek could still be heard being spoken in the streets. Many of the town's older mosques are Greek Orthodox churches that have been given a new use.
Қазіргі Айвалык
Бүгінде Айвалықтың халқы 80 000-ға жуық, ал жаз айларында туризм арқасында осы көрсеткіш едәуір артады. Айвалық және оның төңірегі жоғары сапалы зәйтүн майы өндірісімен әйгілі, бұл жергілікті тұрғындар үшін маңызды табыс көзі болып табылады. Айвалық пен шығанақты қоршап тұрған көптеген кішкентай аралдар танымал демалыс орны есебінде жиі таңдалады. Бұл аралдардың ең ірісі және ең маңыздысы – Кунда аралы (Әлібей аралы), ол Ләлә аралы арқылы және 1960 жылдардың соңында салынған көпір мен жолмен материкке жалғасқан. Бұл Түркиядағы бұғазды жерлерді біріктірген алғашқы көпір. Айвалық және Кунда аралы теңіз тағамдарына арналған мейрамханаларымен мәшһүр, олар теңіз жағалауын бойлай орналасқан. Айвалықта Түркиядағы ең ұзын құмды жағажайлардың екеуі бар – Сарымсақлы және Алтынова, олар оңтүстікке қарай Измир облысының Дикили ауданына дейін созылады. Соңғы жылдары Айвалық су астында жүзу спортына қызығушылар үшін де тартымды аймаққа айналды. Айвалық халықаралық музыка академиясы (АИМА) 1998 жылдың қыркүйегінде құрылды. Студенттер скрипка, альт және виолончель аспаптары бойынша шебер сабақтар алады. Айвалық сондай-ақ Норвич қаласындағы Еуропалық тарихи қалалар мен аймақтар қауымдастығының (EAHTR) мүшесі болып табылады.
Today, the population of Ayvalık is close to 80,000, which significantly increases during the summer due to tourism. Ayvalık and its environs are famous for high quality olive oil production, which provides an important source of income for the local population. Ayvalık and the numerous islets encircling the bay area are popular holiday resorts. The largest and most important of these islets is Cunda Island (Alibey Island) which is connected to Lale Island, and thence to the mainland, by a bridge and causeway built in the late 1960s. This was the first bridge in Turkey to connect lands separated by a strait. Both Ayvalık and Cunda Island are famous for their seafood restaurants which line the seashore. Ayvalık also has two of the longest sandy beaches – Sarımsaklı and Altınova beaches – in Turkey which extend as far as the Dikili district of İzmir nearly to the south. In recent years, Ayvalık has also become increasingly attractive to scuba divers. Ayvalık International Music Academy (AIMA) was established in September 1998. Students receive master instructed classes for violin, viola and cello. Ayvalık is also a member of the Norwich based European Association of Historic Towns and Regions (EAHTR).
Айвалик пен Кундада
Айвалик пен Кундада жоғалған грек халқы салған әдемі, ескі тас үйлердің бай мұрасы сақталған. Сонымен қатар, көптеген ірі әрі әсем грек православие шіркеулері бар, олардың кейбіреулері мешітке айналдырылған. Қала орталығында Аиос Янис Килизе Саатлы Ками (Сағат мешіті) болып, ал Аиос Йоргис Чынарлы Ками (Шынарлы мешіт) аталған. Таксиярхис Килизе (Архангелдер шіркеуі) қазір мұражайға айналдырылған. Фенероман (Аязма) Килисе қирап жатыр. Кундада тағы бір әдемі Таксиярхис Килизе (Архангелдер шіркеуі) бар, ол бұрын жергілікті қоғамның ортасы болған. Кунда аралында грек рухын сезіндіретін бірнеше мейханалар мен портқа қарап тұрған Таш Кахве (Тас шайханасы) орналасқан. Айваликтің шағын көшелеріндегі Şeytanın Kahvesi (Шайтанның шайханасы) да грек атмосферасына толы. Ол "Ики Яка Бир Исмаил" (Екі құрлық, бір Исмаил) атты түрік телесериалында көрсетілген.
Both Ayvalık and Cunda have a rich heritage of lovely old stone houses built by the lost Greek population and still often called collectively Rum Evleri (Greek Houses). There are also a number of large and imposing Greek Orthodox churches, some of which have been converted into mosques. In the centre of town the Ayios Yannis Kilise became the Saatlı Cami (Clock Mosque) while Ayios Yorgis became the Çınarlı Cami (Plant Tree Mosque). The Taksiyarhis Kilise (Church of the Archangels) is now a museum. The Faneromanı (Ayazma) Kilise is derelict. On Cunda there is another fine Taksiyarhis Kilise (Church of the Archangels) which was very obviously once at the very heart of the local community. Cunda Island has a number of meyhanes with a very Greek feel to them as well as the Taş Kahve (Stone Teahouse) overlooking the harbour. In the back streets of Ayvalık the Şeytanın Kahvesi (Devil's Teahouse) is similarly Greek in atmosphere. It featured in a Turkish TV series called İki Yaka Bir İsmail (Two Continents, One İsmail).
Айвалык маңы
Айваликке жақын жерде үш маңызды ежелгі қаланың қираған орындары жатыр: Ассос пен Троя солтүстікке қарай, ал Пергам (қазіргі Бергама) – шығысқа қарай орналасқан. Ежелгі грек мифологиясында және халық ертегілерінде маңызды рөл атқарған Ида тауы (түрікше: Kaz Dağı) да Айваликке жақын (солтүстікке қарай) орналасқан және қала орталығы мен төңірегіндегі көптеген жерлерден көрініс береді. Эдремит шығанағы және Дикили (ежелгі Атарней жанында) мен Фоча (ежелгі Фокея) жағажай курорттары да күнделікті саяхаттар үшін көлікпен баруға ыңғайлы қашықтықта жатыр.
The ruins of three important ancient cities lie within a short drive of Ayvalık: Assos and Troy are to the north, while Pergamon (modern Bergama) is to the east. Mount Ida (Turkish: Kaz Dağı), which played an important role in ancient Greek mythology and folk tales, is also near Ayvalık (to the north) and can be seen from many points in and around the town centre. The Gulf of Edremit and the coastal resort towns of Dikili (near ancient Atarneus) and Foça (ancient Phocaea) are also within driving distance for daily excursions.
Зәйтүн өсіру
Айвалик мыңжылдық зәйтүн өсіру тәжірибесіне ие деген қағида бар, қазір аймақтың 41,3% құрайтын 2,5 миллионнан астам ағашы бар. Олардың жүздегені 500 жылдан асып кеткен. Коммерциялық өндіріс 1950 жылдары басталды және 1960 жылдары кеңінен танылды. Бүгінде бұл аймақ Түркияда зәйтүн өндіру бойынша екінші орында тұр. Айвалик зәйтүні (24% және жақсы тозаңдаушы) Түркиядағы он негізгі сорттың біріне жатады. Жемістің 80% майға, ал 20% дастарқандық зәйтүнге өңделеді. Қалғандары: Çekiste (1,3 миллион ағаштан 26% өнімділік), Çelebi (400 000 ағаштан 20% өнімділік), Domat, Erkence (3 миллион ағаштан 25% өнімділік және жақсы тозаңдаушы), Gemlik (29% өнімділік және жақсы тозаңдаушы), Izmir Sofralik (20% өнімділік), Memecik, Memeli (20% өнімділік және жақсы тозаңдаушы) және Uslu (900 000 ағаш).
Ayvalık is said to have had millennia of experience in olive cultivation and now has over 2.5 million trees covering or 41.3% of the region. Hundreds of these trees are over 500 years old. Commercial production began in the 1950s and became prominent in the 1960s. The area is now the second largest producer of olives in Turkey. The Ayvalık olive (24% and a good pollinator) is among the ten main cultivars in Turkey. 80% of the fruit is processed for oil, 20% for table olives,. The others are Çekiste (26% yield with 1,300,000 trees), Çelebi (400, 000 trees and a 20% yield ), Domat, Erkence (25% yield and good pollinator with 3,000,000 trees), Gemlik (29% yield and a good pollinator), Izmir Sofralik (20% yield), Memecik, Memeli (20% yield and a good pollinator), and Uslu (900 000 trees).