Кіріспе

Швейцариялық (Америка туған) академик және дипломат (1883–1958)

Уильям Эммануэль Раппард (22 сәуір 1883, Нью-Йорк қаласы – 29 сәуір 1958) – швейцариялық академик және дипломат. Раппард Халықаралық зерттеулер аспирантурасының (қазіргі IHEID) құрылушыларының бірі, Женева университетінің экономикалық тарих профессоры, 1926 жылы Женева университетінің ректоры, Ұлттар Лигасы хатшылығының Мандаттар бөлімінің директоры (және оның барлық 18 жылдық белсенді қызметі бойында Тұрақты Мандаттар Комиссиясының мүшесі) және Халықаралық еңбек ұйымында (ХЕҰ), Біріккен Ұлттар Ұйымында (БҰҰ) және АҚШ елшілігінде Швейцарияның өкілі болды.

Ерте өмір

Уильям Эммануэль Раппард Нью-Йорк қаласында швейцариялық ата-аналардың отбасында дүниеге келді. Оның әкесі АҚШ-та түрлі швейцария индустрияларының өкілі болып жұмыс істеген. Раппард 17 жасында Швейцарияға көшті.

Мансап

Раппард 1911 жылдан 1913 жылға дейін Гарвард университетінде экономика бойынша доцент болды. Ол Тұрақты мандаттар комиссиясының "ерекше" мүшесі болып тағайындалды және 1925 жылғы маусымда Комиссияның алғашқы отырысына қатысты.

Халықаралықлық

Раппард интернационалист болды, ол халықаралық ынтымақтастық мемлекетаралық дауларды жеңе алады және "туған халықтар" отаршылдық күштердің мүддесіне емес, өз мүдделеріне қарай басқарылуы мүмкін деп сенді. Раппард империализмге қарсы емес еді. Ол "артта қалған" халықтарға сілтеме жасай отырып, Лиганың мандат жүйесіндегі аумақтар өзін-өзі басқаруға дайын деп ойламады. Лига Хатшылығының Мандаттар бөлімінің директоры болған кезінде Раппард жиі Бас хатшы Эрик Драммондпен қақтығысты. Тарихшы Сьюзан Педерсеннің айтуынша, "Раппард Мандаттар бөлімі мен Мандаттар комиссиясына өзінің тәуелсіздігі мен идеализмін сіңіре алды". Раппард әр түрлі швейцариялық дипломатиялық миссиялардың мүшесі болды, соның ішінде Бірінші дүниежүзілік соғысты аяқтаған Францияда өткен бейбітшілік конференциясына швейцариялық делегациямен бірге қызмет етті. Ол президент Вудро Вильсонға күшті әсер етті және оны 1920 жылдан бастап Женеваны Ұлттар Лигасының штаб-пәтері ретінде таңдауға көндіруде маңызды рөл атқарды. Дүниежүзілік сауда ұйымының Женевадағы штаб-пәтері (Халықаралық еңбек ұйымына арналған Уильям Раппард орталығы) және Швейцарияның Беллвью қаласындағы Уильям Раппард көшесі оның құрметіне аталған. 1927 жылы экономикалық тарихшы Пол Мантумен бірге Женевадағы Халықаралық зерттеулер аспирантурасын құрған және оның директоры болған. Раппард 1947 жылдың 1 сәуірінде Маунт-Пелерин конференциясында ашылу сөз сөйледі. Конференцияға әлемнің ең көрнекті экономикалық ойшылдарының бірнешесі қатысты. Ол фон Мизестің және австриялық мектептің идеяларын қолдағаны үшін кешірім сұрамады, олардың басты принципі – еркін саудаға оралу болды. Ол нарықтардың ашық және еркін болуы үшін догматизм мен төзімсіздіктің ескі идеяларынан бас тарту керек деп сақты. Фашизм мен нацизмнен қуылған адамдар Женеваның еркін қаласына жиналды. Раппард зиялы еркіндік іздеген ғалымдар мен классикалық либералдарды шақырды. Ф.А. Хайек және басқалар үшін бұл мәселе тоталитаризм күштері мен бостандық және әлеуметтік либерализм күштері арасындағы тікелей күрес болып көрінді. Еуропа бойынша мемлекеттік араласудың күшеюі шектеулі үкіметтің басқаруы үшін қиындықтар тудырды. Фон Мизес сынға алған интеллектуалды Мон Пелерин қоғамы, оның негізінде еркін кәсіпкерлік принципі болуы керек еді; бірақ үкіметтер жұмыссыздық және әлеуметтік сақтандырудың жоқтығы сияқты мәселелерді шешу үшін полиция билігін қолданды. Рокфеллер қорының жомарттығының арқасында институт 1930 жылдардың қиын экономикалық жағдайынан аман қалды. Раппард бұрынғы нацистік және қазіргі коммунистік режимдерді мүлдем қабылдамай, адам құқықтарына сенетін интернационалист болды, ол бұл туралы "Демократияның дағдарысы" атты терең зерттеуінде айтқан. Адамдардың болашаққа деген сенімі аз болды, деді ол; бұл идеяны ол кейіннен фон Мизестің "Адам әрекеті" (1949) еңбегінде зерттеді. 1920–1925 жылдары Женевадағы Лиганың Мандаттар бөлімінің директоры болды. Содан кейін 1925–1929 жылдары Тұрақты Мандаттар комиссиясының мүшесі болды. Ол сондай-ақ 1928–1939 жылдары Лиганың Ассамблеясына швейцариялық делегацияның мүшесі болды. 1927–1939 жылдары Раппард халықаралық жағдайға қатысты бірқатар интеллектуалды талдаулар жариялады. "Бейбітшілік мәселелері" репарацияларды және дипломатияның халықаралық конференциялық жүйесін, сондай-ақ күш тепе-теңдігін ұтымды етуге тырысты. Ол "Әлемдік дағдарыс" атты бірнеше эсселердің редакторы болды. Ол жақтаған классикалық экономикалық либерализмнің негізгі принциптері халықаралық қатынастардың даулы кезеңінде ұйықтап қалған еді. Раппард еркін сауда мен иммиграция Еуропа мен Америкаға экономикалық тұрақтылық пен өркендеуді әкелу үшін маңызды екенін айтты. Ұлттар арасындағы өзара байланыстың жетіспеуі мемлекеттер арасындағы бәсекелестіктің бизнес бәсекеге қабілеттілігін төмендетуі мүмкін. Халықаралық құқық ынтымақтастық ортасында дамуы керек. Сонымен қатар, Ұлттар Лигасы бейбітшілік пен сауданы дамытуға арналған ұлттық құқықтық жүйені қолдана алатын тұрақты халықаралық институттармен қолдау көрсетуі керек. Ол 1936 жылы Чикаго университетінің экономистер мектебіне "Тек осындай жүйе ғана 1914–1918 жылдардағы апаттың қайталануын болдырмауы мүмкін" деді. Оның идеяларын тікелей Хаек пен Фридман, соғыстан кейінгі дәуірдің жетекші саяси экономистері, американдық капитализмге әсер ету үшін мұра етті. Раппард Совет Одағының коллективизмге деген құмарлығы экономиканың өзінің салмағынан күйреуіне әкеледі деп болжады. "Американдық өркендеудің құпиясы" еңбегінде ол американдық жоғары өнімділік пен өнеркәсіптік табысқа себептерді анықтауға тырысты және Еуропа одан үйренуге шақырды. Тарихшы Сьюзан Педерсеннің айтуынша, Раппард "ірі денелі, қызыл бетті, иірім шашты және мәңгілік көңілді болды – ол тиімді, қабілетті және үш тілді білді және либералды интернационалист достарының кең желісіне ие болды".