Кіріспе

Сабыр – Ислам дінінің бір бөлігі. Сабыр (صَبْرٌ) (сөзбе-сөз «төзімділік», немесе дәлірек айтқанда «жайсаңдық» және «қажырлылық») – Ислам дініндегі сенімнің екі құрамдасының бірі (екіншісі – шүкір). Ол, әсіресе қарсылыққа ұшырағанда немесе қиындықтармен, сәтсіздіктермен, күтпеген және қаламаған нәтижелермен кездескенде, рухани тұрақтылықты сақтауға және жеке және ұжымдық салаларда жақсылық жасауға үйретеді. Бұл – барлық күтпеген және қаламаған жағдайларға төзімділік.

Этимология

Араб тіліндегі сөздіктер ṣ b r түбірінің, одан туындаған ṣabr сөзінің байлау немесе шектеу деген мағынаны білдіретінін көрсетеді. Сабр сөзінің ерекше мамандық қолданысы жалған серт беруді білдіретін yamīn aṣ ṣabr (يمين الصبر) тіркесінде кездеседі.

Құранда

Құранда "с б р" түбірінен туындаған сөздер жиі кездеседі, олардың жалпы мағынасы – ішкі немесе сыртқы, жеке немесе ұжымдық жағдайларға қарамастан, тура жолда тұрақтылық таныту. Мысалы, Мұхаммедке Алланың оған дейінгі елшілері сияқты сабырлы болу керектігі айтылады; Құран қиындыққа тап болған, бірақ тура жолда тұрақтылық танытқан адамға екі есе сыйлық уәде етеді (). Бұл ұғым джихадта да кездеседі, онда ол "төзімділік" немесе "қажырлылық" деп аударылады. Сондай-ақ, Алла мұсылмандарға Өзіне құлшылық етуді бұйырғанда қолданылады: XIX, 65, "Оған құлшылық ет және Оның құлшылығында сабырлы бол". Кейде сабыр намазбен байланыстырылады. Құран түсіндірушілерінің айтуынша, осы аяттардағы сабыр оразамен тең, өйткені Рамазан айына s̲h̲ahr ṣabr (сабыр айы деген мағынаны білдіреді) деген ат қойылған. Яқуб (а.с.) ұлының қазасын естігенде: "[Менің ең дұрыс жолым –] лайықты мойыну (қабылдау)" дейді, мұнда мойыну, қабылдау – сабыр сөзінің ең орынды аудармасы. Құранда "саббар" деген сипаттама да қолданылады. Бұл ұғым шүкір (яғни, алғыс айту) деген сөзбен байланысты.

Сабрдың мәні туралы хадистер

Әбу Яхья Сухайб ибн Синан Мұхаммедтің (с.ғ.с.): "Мұминнің істері таңғажайып. Оның барлық ісінде жақсылық бар, және мұндай жағдай тек мүмінге ғана тән. Егер оған қуаныш келсе, ол шүкіршілік етеді, бұл оған жақсылық әкеледі; ал егер оған қайғы келсе, ол сабырлы болады, бұл да оған жақсылық әкеледі" дегенін айтты. (Муслим)

Мұхаммед (с.ғ.с.): "Сабырдан артық ешкімге берілмеген" деді. Сахих Бухари және Сахих Муслим кітаптарынан.

Әбу Мұса әл-Ашари Мұхаммедтің (с.ғ.с.): "Алланың құлының баласы дүниеден өткен кезде Алла Тағала періштелерге: «Менің құлымның ұлын алдыңыздар ма?» – дейді. Олар: «Иә», – дейді. Сосын Алла Тағала: «Оның жүрегінен нәрсені алдыңыздар ма?» – дейді. Олар: «Иә», – дейді. Алла Тағала: «Менің құлым не деді?» – дейді. Олар: «Ол Сені мақтап, «إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ (Біз Аллаға тәнміз және Оған қайтамыз)» деді», – дейді. Сосын Алла Тағала: «Менің құлым үшін Жұмақта үй салыңдар және оны мақтау үйі деп атаңдар!» – дейді." деп жеткізді. Тирмизи, Муснад Ахмад және ибн Хаббан кітаптарынан.

Сабырға қатысты цитаталар

Омар ибн Хатаб: «Біз өміріміздің ең жақсы бөлігі сабр болған кез деп есептейтінбіз». Әл-Бухари (11/303) таʿлиқ түрінде жеткізген, ал Имам Ахмад «аз-Зухд» кітабында сахих ʾиснад арқылы, ал әл-Хафиз ибн Хажар «Фатх әл-Бари» (11/303) еңбегінде айтқандай, байланысты түрде жеткізген. Әли айтты: «Шындығында, сабр – иманың бір бөлігі. Оның орны, бас денеге қатысты болған орны сияқты». Содан кейін ол дауысын көтеріп былай деді: «Сабры жоқ адамның иманы да жоқ». Хибат Алла ибн әл-Хасан әл-Лалакаи «Шарх ʾусуль ʾиʿтиқад ʾаһл әс-сунна уә әл-жамаʿа» (№ 1659), әл-Байхақи «Шуʿуб әл-Иман» және Әби Шайбан «Китаб әл-Иман» (№ 130) кітаптарында, сөздерінің мағынасы аздап өзгешеленіп, жеткізген. Имам Ахмад: «Алла Тағала Өз кітабында (Құранда) сабр туралы тоқсаннан астам жерде айтқан» деді. Ибн әл-Қайим «Мадаридж әс-Саликин» (2/152) еңбегінде жеткізген.

Сабирун

Шабырды белгілі бір дәрежеде иеленетіндер шабирундар деп аталады. Жын, періштелер және адамдар – тіршілік иелерінің үш санаттарының ішінде, шабыр тек адамға ғана тән. Өйткені жануарлар толығымен өз құштарлықтары мен сезімдерімен басқарылады; ал періштелер Аллаға деген құштарлықтарымен толық айналысқандықтан, оларда ешқандай құштарлық болмайды, сондықтан оларды жеңу үшін шабыр қажет емес. Адамда болса, екі түрлі сезім (құштарлық және руханилық) күреседі, ал біріншісі шайтаннан, екіншісі періштелерден туындайды. Осыны қол жеткізудің тағы бір жолы – имам Әли айтқандай, "Егер сен төзімді болмасаң, төзімділік киімін ки, себебі адам бір елдің мінез-құлқын еліктесе, олардың біріне айналмауы сирек". Осылайша, практика мен тұрақтылық уақыт өте келе осы қасиетті дамытуға көмектеседі.