Кіріспе

Киелі Петр Сен-Жозеф де Бетанкур (немесе Бетанкур) және Гонсалес, OFB (21 наурыз 1626 – 25 сәуір 1667), сондай-ақ Сен-Жозефтің Петр бауыры де Бетанкур, немесе жай ғана Петр де Бетанкур, Петр бауыры, Киелі Петр бауыры, немесе Вилафлордың Петр киелісі – испандық киелі және Гватемаладағы миссионер. "Американың Ассиздік киелі Франциск" деп аталатын ол Канар аралдарында туған алғашқы киелі адам. Ол 23 жасында Жаңа Испанияға кетті және Гватемала мен Орталық Американың алғашқы әулиесі деп саналады, себебі ол осы американдық жерлерде миссионерлік жұмысын атқарды. Ол Бейтлехемдегі Біздің ханым орденінің негізін қалаушы.

Өмірбаян

Бетанкур 1626 жылы Тенерифе аралындағы Вилафлор қаласында дүниеге келді. Ол Жан де Бетенкурдың – Кастилия королі Генрих III (1402–1405) үшін Канар аралдарын жаулап алған француз рыцары және зерттеушінің, сондай-ақ Ана Гонсалес Бетанкурдың ұрпағы, Амадор Бетанкурдың бес баласының бірі еді. XXI ғасырда оның гуанч тайпасынан да тегі бар екені анықталды. Кішкентай кезінде ол отбасының жалғыз күнкөріс көзі – мал бағумен айналысты. Ол сонымен қатар қазіргі Эль-Медано қаласының (Гранадилла-де-Абона муниципалитеті) жанындағы шағын үңгірде дұға жасады. 1638 жылы әкесінің мүлкін қарызын төлемегендіктен қарыздар тәркілеген кезде Бетанкур оның қызметіне міндеттелді. Осы кезеңде оның үлкен ағасы Матео Жаңа әлемдегі Испанияның колонияларына көшіп, мүмкін Эквадорға қоныстанған. Бетанкурдың Тенерифедегі өмірі туралы әңгімелер бар, мысалы, ол аралдың оңтүстігіндегі Эль-Меданодағы үңгірде тұруға әдеттенген. Ол оны қыста мал бағуға, дұға етуге және Канар аралдарының жағалауына жиі шабуыл жасайтын қарақшылардан қорғануға пайдаланған. 1649 жылы, 23 жасқа келгенде Бетанкур міндеттеме мерзімінен босатылып, ағасының ізін басып Жаңа Испанияға баруға шешім қабылдады. Ол Гватемалаға кемемен аттанды, бірақ Кубаның Гавана қаласына жеткенде ақшасы бітіп қалды. Сол жерде ол Тенерифеден келген дін қызметкеріне бір жыл қызмет етті. Содан кейін Педро Гондурасқа тоқтаған кемеде жұмыс істеді, одан кейін Ла Антигуа Гватемалаға дейін жаяу жол тартты. Ол келгенде, өте мұқтаж болғандықтан, кедейлерді тамақтандыру үшін францискан монахтарының нан тізіміне қосылды. Ақырында ол өзінің туысын тауып, ол оған жергілікті мата фабрикасында жұмыс табуға көмектесті. 1653 жылы Бетанкур дін қызметкері болу үшін Сан-Боргия иезуит колледжіне оқуға түсті. Бірақ үш жылдан кейін материалды толық меңгермегендіктен, ол мектептен, ораториядан және дін қызметкерлеріне арналған қонақ үйден бас тартты.

Бейт-Лехемдіктер

Бетанкурға басқа да үшінші дәрежелі мүшелер қосылды. Ол алғашқы көмекшілерін жеке өзі даярлап, қауым құруды емес, тек аурухана ашуды қалады. Бірақ, көп ұзамай ол қауым үшін Сент-Августин ережесінің (Бетанкур францискан болғанымен) бейімделуін жазды. Балаларды оқытқан әйелдер де осы ережені қабылдады. Бұл, ауруларға күтім жасайтын Бейтлехем Анасының (lang es) немесе Бейтлемиталар орденінің құрылуына алып келді. Оның діни қауымына қосылған ерлер мен әйелдер қаланың тағы екі ауруханасында да қызмет етті, ал Бетанкур кедей балалармен достығын жалғастырды. Бейтлемит ордені францискан қауымының құрамына кіреді.

Кейінгі жылдар

Бетанкур тұтқындарға да мейірімділікпен қарады. Әр бейсенбі күні ол қалада олар үшін тілек тілеп, түрме жатақтарына барып көрісетін. Ол кедей дін қызметкерлері үшін дұға өткізуге ақша жинау үшін қайыр-садақа сұрады, сондай-ақ жұмысқа баруға мәжбүр болған кедей адамдар дұғадан қалыспауы үшін таңертең дұға өткізуге қаражат бөлді.

Құрмет

Бетанкурдың ісі ресми түрде 1729 жылғы 6 тамызда ашылды, оған Құдайдың қызметшісі атағы берілді. 1771 жылғы 15 шілдеде құрметті деп жарияланды. Бетанкур 2002 жылғы 30 шілдеде Папа Иоанн Павел II қасиетті деп жариялады. 2002 жылғы 30 шілдеде Гватемала қаласында Папа Иоанн Павелдің айтқан уағызында Бетанкур «Тенерифе және Гватемаланың алғашқы әулиесі» деп аталды және ол «жоғалмауы тиіс мұраны бейнелейді; біз оған әрқашан алғыс айтуымыз керек және оған еліктеуге деген ниетімізді жаңаруымыз керек». Бетанкурдың қабірі Антигуа Гватемаладағы Сан-Франциско шіркеуінде орналасқан. Санто-Хермано-Педро үңгірі Тенерифе аралының оңтүстігінде, Эль-Медано қаласының шетіндегі шөлді аймақта орналасқан. Бұл өте танымал қажырлы орын, онда адал жандар Бетанкурға құрбандықтар ұсынады. Үңгірдің ішінде Бетанкурдың ағаштан жасалған мүсіні орналасқан. Сондай-ақ, құрмет көрсетілетін маңызды орын – Вилафлордағы оның туған жеріне салынған Санто-Эрмоно-Педроның киелі орны. Оның діни мерекесі 25 сәуір, бірақ көбінесе 24-ке ауыстырылады, себебі 25-і Марк Евангелист мерекесімен аталады. Сәуір мерекесінен басқа, Тенерифеде Педро де Сан Хосе де Бетанкур и Гонсалес 29 маусымда да тойланады, бұл Петр апостол мерекесімен бірге келеді.

Санто Эрмано Педро және Канарлық жеке тұлға

Бетанкурдың Әулие Петрісінің бейнесі Канар мәдениетінің ерекше символы саналады. Әулие Петр көптеген ауызша дәстүрлерде, әсіресе Тенерифе аралының оңтүстігіндегі Часна аймағындағы үңгіріндегі пастырлық және мистикалық қызметімен байланысты әңгімелерде кездеседі. Бұл дәстүрлер уақыт өте келе жаңа мағыналармен толықтырылып, Канар елінің жекелігімен байланыстырылды. Бетанкурдың Әулие Петрісінің символдық мәні күрделі және көп қырлы, ол Канар аралдарының ең танымал тұлғаларының бірі болудан бастап, архипелагтың алғашқы туған жергілікті әулиесінің мәртебесіне дейін жетеді. Кейбір бейнелерде әулие, архипелагтың қасиетті қамқоршысы – Канделяриямен бірге, Канар діни мәдениетінің өзінің символы ретінде көрінеді. Шындығында, қасиетті деп жарияланған әулиелердің арасында Бетанкурдың Әулие Петрісі әдетте бүкіл Канар аралдарын бейнелейді. Осы себепті, соңғы уақыттарда түрлі саяси және діни қайраткерлер оны Канар аралдарының қосалқы қамқоршысы немесе екінші қамқоршысы етіп ұсынуда. Әулиені Канар архипелагының байырғы халқының тарихымен байланыстыру да осыған үлес қосады, өйткені ол өзі байырғы халықтың ұрпағы және Гуанч халқына тән әрекеттермен байланысты, мысалы, жағалаудан биік тауға мал жылқысын көшіру. Иконографиялық элементтердің арасында, Католик әулиелерінің арасында оны анықтайтын нәрсе – Канар шабанының сүйегі, ол да аралдардың байырғы халқынан шыққан. Ол ең әлсіз және мұқтаж жандарға көмек көрсету арқылы маңызды әлеуметтік жұмыстар атқарды. Оның қызметі бірнеше ғасырдан кейін Үндістанның Калькутта қаласындағы Тереза Ананың ісімен салыстыруға болады. Кейде ол Рождество алдындағы посадтар шеруін Америкаға әкелгендігі айтылады, онда Мария мен Жозепті бейнелейтін адамдар көршілерінен бір түндік пана іздейді. Бұл дәстүр Мексика мен Орталық Американың басқа елдеріне тарады. Әулиенің өмірбаянын жазған тарихшы Дэвид Вела оған «көркем мінезділік докторы» және «мейірімділікте білгір» деген атақтарды берді. Ол сондай-ақ «қайырымдылықтың өзі» деп танылады. Қазіргі уақытта Тенерифеде Әулиенің жастық шағында басып өткен жолын еске түсіретін Эрмоно Педро жолы паломничествосы жасалады.